ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย
สาระสำคัญ
- ผู้ที่ถูกหลอกให้โอนเงินผ่านช่องทางออนไลน์แจ้งธนาคารของตนให้ระงับธุรกรรมได้ทันที ธนาคารต้องระงับและส่งข้อมูลให้ธนาคารผู้รับโอนทุกทอดระงับตาม พ.ร.ก.มาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. ๒๕๖๖ มาตรา ๗ แล้วผู้เสียหายต้องไปร้องทุกข์ภายในเจ็ดสิบสองชั่วโมง1
- การร้องทุกข์ในความผิดเกี่ยวกับอาชญากรรมทางเทคโนโลยีทำได้ที่สถานีตำรวจแห่งใดก็ได้ในราชอาณาจักร ที่กองบัญชาการตำรวจสืบสวนสอบสวนอาชญากรรมทางเทคโนโลยี หรือทางอิเล็กทรอนิกส์2
- ฉ้อโกงตาม ป.อ. มาตรา ๓๔๑ เป็นความผิดอันยอมความได้ ต้องร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด3 ข้อยกเว้นคือฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา ๓๔๓ ซึ่งยอมความไม่ได้ตามมาตรา ๓๔๘ และไม่อยู่ใต้กำหนดสามเดือน4
- เงินที่ถูกระงับไว้คืนแก่ผู้เสียหายได้ตามกระบวนการที่พระราชกำหนด (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๖๘ เพิ่มไว้ในมาตรา ๘/๒ ผู้เสียหายยื่นคำร้อง และผู้เกี่ยวข้องกับบัญชียื่นคำคัดค้านภายในเก้าสิบวันนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษา5
- เจ้าของบัญชีที่เปิดหรือยินยอมให้ผู้อื่นใช้บัญชีโดยรู้หรือควรรู้ว่าจะนำไปใช้กระทำความผิด มีโทษจำคุกไม่เกินสามปีตามมาตรา ๙ ของพระราชกำหนด6 และอาจถูกฟ้องเป็นผู้สนับสนุนการฉ้อโกงตาม ป.อ. มาตรา ๘๖ ได้อีกทางหนึ่ง7
หลอกลวงออนไลน์ อายัดบัญชี และบัญชีม้า ในระบบกฎหมายไทย
การหลอกลวงออนไลน์ในกฎหมายไทยไม่ได้มีฐานความผิดเดียว ข้อเท็จจริงเดียวกันอาจเป็นความผิดฐานฉ้อโกงตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๔๑ หรือฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา ๓๔๓ เป็นความผิดตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. ๒๕๕๐ มาตรา ๑๔ และเข้านิยาม "อาชญากรรมทางเทคโนโลยี" ของพระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. ๒๕๖๖ มาตรา ๓ ซึ่งเป็นฐานของอำนาจระงับธุรกรรมหรือที่ผู้ค้นเรียกว่า "อายัดบัญชี"8
หน้านี้เขียนสำหรับคนสองกลุ่มที่อยู่คนละฝั่งของบัญชีเดียวกัน กลุ่มแรกคือผู้เสียหายที่ถูกหลอกให้โอนเงิน ซึ่งต้องการรู้ว่าจะแจ้งธนาคาร แจ้งความ และขอเงินคืนได้อย่างไร กลุ่มที่สองคือเจ้าของบัญชีที่ถูกระงับธุรกรรมหรือถูกกล่าวหาว่าเป็น "บัญชีม้า" ซึ่งต้องการรู้ว่าจะขอปลดอายัดอย่างไร และความรับผิดตามมาตรา ๙ และมาตรา ๑๐ ของพระราชกำหนดมีขอบเขตเพียงใด
ตัวบท · พระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. ๒๕๖๖ มาตรา ๓ในพระราชกำหนดนี้
“อาชญากรรมทางเทคโนโลยี” หมายความว่า การกระทำหรือพยายามกระทำความผิดตามกฎหมายว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ เพื่อฉ้อโกง กรรโชก หรือรีดเอาทรัพย์บุคคลหนึ่งบุคคลใด หรือโดยประการที่น่าจะทำให้บุคคลอื่นเสียหาย หรือกระทำความผิดฐานฉ้อโกง กรรโชก หรือรีดเอาทรัพย์ โดยใช้ระบบคอมพิวเตอร์เป็นเครื่องมือ
“สถาบันการเงิน” หมายความว่า ธนาคารพาณิชย์และสถาบันการเงินของรัฐที่มีกฎหมายเฉพาะจัดตั้งขึ้น ทั้งนี้ ตามกฎหมายว่าด้วยธุรกิจสถาบันการเงิน
“ผู้ประกอบธุรกิจ” หมายความว่า ผู้ประกอบธุรกิจตามกฎหมายว่าด้วยระบบการชำระเงินและผู้ประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัลตามกฎหมายว่าด้วยการประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัล
“กระเป๋าสินทรัพย์ดิจิทัล” หมายความว่า ระบบที่ใช้ในการจัดเก็บสินทรัพย์ดิจิทัล (wallet)
“บัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์” หมายความรวมถึงบัญชีสินทรัพย์ดิจิทัล
นิยามในมาตรา ๓ มีสองขา ขาแรกคือการกระทำหรือพยายามกระทำความผิดตามกฎหมายว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ เพื่อฉ้อโกง กรรโชก หรือรีดเอาทรัพย์ ขาที่สองคือการกระทำความผิดฐานฉ้อโกง กรรโชก หรือรีดเอาทรัพย์ โดยใช้ระบบคอมพิวเตอร์เป็นเครื่องมือ ผลของนิยามนี้คือการหลอกขายสินค้าผ่านเฟซบุ๊ก การหลอกลงทุนผ่านแอปพลิเคชัน การแอบอ้างเป็นเจ้าหน้าที่รัฐทางโทรศัพท์แล้วให้โอนเงินผ่านแอปพลิเคชันธนาคาร และการหลอกให้รักแล้วขอเงิน (romance scam หรือการหลอกลวงด้วยความสัมพันธ์) ล้วนเข้าข่ายอาชญากรรมทางเทคโนโลยีได้ เมื่อมีการใช้ระบบคอมพิวเตอร์เป็นเครื่องมือของการหลอกลวง
พระราชกำหนดฉบับนี้ได้รับการแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๖๘ ซึ่งฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาแสดงฉบับรวมที่ใช้บังคับตั้งแต่วันที่ ๑๓ เมษายน ๒๕๖๘ ฉบับที่ ๒ เพิ่มนิยาม "กระเป๋าสินทรัพย์ดิจิทัล" และ "บัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์" ให้รวมบัญชีสินทรัพย์ดิจิทัล เพิ่มกระบวนการคืนเงินแก่ผู้เสียหาย จัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการเพื่อป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี (ศปอท.) และเพิ่มความรับผิดร่วมของสถาบันการเงินและผู้ให้บริการในมาตรา ๘/๑๐ ถ้อยคำทุกมาตราของพระราชกำหนดที่หน้านี้ยกมา คัดจากฉบับรวมแก้ไขเพิ่มเติมนี้
ความเห็นของสำนักงาน
ในทางปฏิบัติ คำว่า “อายัดบัญชี” ที่ผู้เสียหายและธนาคารใช้ ในตัวบทของพระราชกำหนดคือ “การระงับการทำธุรกรรม” ซึ่งต่างจากการอายัดทรัพย์สินตามคำสั่งศาลในคดีแพ่ง และต่างจากการยึดหรืออายัดทรัพย์สินตามกฎหมายว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน การแยกสามเรื่องนี้ให้ออกเป็นขั้นแรกของการวางแผน เพราะแต่ละเรื่องมีกำหนดเวลา หน่วยงานผู้สั่ง และช่องทางคัดค้านต่างกัน
ฉ้อโกงออนไลน์: ฐานความผิด อัตราโทษ และการยอมความ
ฉ้อโกงตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๔๑ มีโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และเป็นความผิดอันยอมความได้ ถ้าการหลอกลวงกระทำต่อประชาชน โทษเพิ่มเป็นจำคุกไม่เกินห้าปีตามมาตรา ๓๔๓ และยอมความไม่ได้ ส่วนการนำข้อมูลคอมพิวเตอร์อันเป็นเท็จเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์โดยทุจริตเป็นความผิดตามพระราชบัญญัติคอมพิวเตอร์ มาตรา ๑๔ อีกฐานหนึ่ง910
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๔๑ผู้ใดโดยทุจริต หลอกลวงผู้อื่นด้วยการแสดงข้อความอันเป็นเท็จ หรือปกปิดข้อความจริงซึ่งควรบอกให้แจ้ง และโดยการหลอกลวงดังว่านั้นได้ไปซึ่งทรัพย์สินจากผู้ถูกหลอกลวงหรือบุคคลที่สาม หรือทำให้ผู้ถูกหลอกลวงหรือบุคคลที่สามทำ ถอนหรือทำลายเอกสารสิทธิ ผู้นั้นกระทำความผิดฐานฉ้อโกง ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
องค์ประกอบของมาตรา ๓๔๑ แยกได้เป็นสี่ส่วน ส่วนแรกคือการหลอกลวงด้วยการแสดงข้อความอันเป็นเท็จหรือปกปิดข้อความจริงซึ่งควรบอกให้แจ้ง ส่วนที่สองคือผลของการหลอกลวง ได้แก่ การได้ไปซึ่งทรัพย์สินจากผู้ถูกหลอกลวงหรือบุคคลที่สาม ส่วนที่สามคือความสัมพันธ์เชิงเหตุผลระหว่างการหลอกลวงกับการได้ทรัพย์สิน ซึ่งตัวบทใช้ถ้อยคำว่า "โดยการหลอกลวงดังว่านั้น" ส่วนที่สี่คือเจตนาพิเศษ "โดยทุจริต" ซึ่งต้องมีอยู่ขณะหลอกลวง ในคดีซื้อขายออนไลน์ ส่วนที่สามและส่วนที่สี่เป็นจุดที่คู่ความโต้แย้งกันมากที่สุด เพราะผู้ขายที่ไม่ส่งสินค้ามักอ้างว่าตั้งใจส่งแต่ทำไม่ได้
มาตรา ๓๔๓ วรรคหนึ่งเพิ่มโทษเมื่อการแสดงข้อความอันเป็นเท็จกระทำ "ต่อประชาชน" และวรรคสองเพิ่มโทษเป็นจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงเจ็ดปีเมื่อมีลักษณะตามมาตรา ๓๔๒ ด้วย เช่น การแสดงตนเป็นคนอื่น ในทางตำรา คำว่า "ต่อประชาชน" หมายถึงการหลอกลวงบุคคลทั่วไปที่ไม่จำกัดตัว ไม่ใช่จำนวนผู้เสียหายที่มารวมกันในคดี โพสต์ขายสินค้าในกลุ่มเฟซบุ๊กสาธารณะจึงอาจเป็นการหลอกลวงต่อประชาชนแม้มีผู้เสียหายรายเดียว ส่วนการคุยกับผู้เสียหายรายเดียวทางข้อความส่วนตัวอาจไม่เป็นเช่นนั้น
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2659/256711
โจทก์บรรยายฟ้องว่าจำเลยหลอกขายสินค้าทางเฟซบุ๊ก แต่ไม่บรรยายว่าเป็นการหลอกลวงต่อประชาชน และไม่บรรยายว่าการนำเข้าข้อมูลเท็จน่าจะเกิดความเสียหายแก่ประชาชน ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าฟ้องไม่ครบองค์ประกอบมาตรา 343 และมาตรา 14 วรรคหนึ่ง (1) จึงลงโทษตามสองบทนั้นไม่ได้
“โจทก์จึงบรรยายฟ้องไม่ครบองค์ประกอบความผิดฐานฉ้อโกงประชาชนตาม ป.อ. มาตรา 343”
คำพิพากษาฉบับนี้แสดงว่า "ต่อประชาชน" เป็นองค์ประกอบที่โจทก์ต้องบรรยายในฟ้อง ทั้งสำหรับมาตรา ๓๔๓ และสำหรับมาตรา ๑๔ วรรคหนึ่ง (๑) ของพระราชบัญญัติคอมพิวเตอร์ เมื่อฟ้องไม่บรรยายว่าเฟซบุ๊กเปิดเป็นสาธารณะหรือการหลอกลวงน่าจะเกิดความเสียหายแก่ประชาชน ศาลลงโทษตามสองบทนั้นไม่ได้ ผลที่ตามมาคือคดีเหลือเพียงฉ้อโกงตามมาตรา ๓๔๑ และความผิดตามมาตรา ๑๔ วรรคสอง ซึ่งเป็นความผิดอันยอมความได้ทั้งสองบท
ตัวบท · พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. ๒๕๕๐ มาตรา ๑๔ผู้ใดกระทำความผิดที่ระบุไว้ดังต่อไปนี้ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินห้าปีหรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
(๑) โดยทุจริต หรือโดยหลอกลวง นำเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ซึ่งข้อมูลคอมพิวเตอร์ที่บิดเบือนหรือปลอมไม่ว่าทั้งหมดหรือบางส่วน หรือข้อมูลคอมพิวเตอร์อันเป็นเท็จ โดยประการที่น่าจะเกิดความเสียหายแก่ประชาชน อันมิใช่การกระทำความผิดฐานหมิ่นประมาทตามประมวลกฎหมายอาญา
(๒) นำเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ซึ่งข้อมูลคอมพิวเตอร์อันเป็นเท็จ โดยประการที่น่าจะเกิดความเสียหายต่อการรักษาความมั่นคงปลอดภัยของประเทศ ความปลอดภัยสาธารณะ ความมั่นคงในทางเศรษฐกิจของประเทศ หรือโครงสร้างพื้นฐานอันเป็นประโยชน์สาธารณะของประเทศ หรือก่อให้เกิดความตื่นตระหนกแก่ประชาชน
(๓) นำเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ซึ่งข้อมูลคอมพิวเตอร์ใด ๆ อันเป็นความผิดเกี่ยวกับความมั่นคงแห่งราชอาณาจักรหรือความผิดเกี่ยวกับการก่อการร้ายตามประมวลกฎหมายอาญา
(๔) นำเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ซึ่งข้อมูลคอมพิวเตอร์ใด ๆ ที่มีลักษณะอันลามกและข้อมูลคอมพิวเตอร์นั้นประชาชนทั่วไปอาจเข้าถึงได้
(๕) เผยแพร่หรือส่งต่อซึ่งข้อมูลคอมพิวเตอร์โดยรู้อยู่แล้วว่าเป็นข้อมูลคอมพิวเตอร์ตาม (๑) (๒) (๓) หรือ (๔)
ถ้าการกระทำความผิดตามวรรคหนึ่ง (๑) มิได้กระทำต่อประชาชน แต่เป็นการกระทำต่อบุคคลใดบุคคลหนึ่ง ผู้กระทำ ผู้เผยแพร่หรือส่งต่อซึ่งข้อมูลคอมพิวเตอร์ดังกล่าวต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปีหรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และให้เป็นความผิดอันยอมความได้
พระราชบัญญัติคอมพิวเตอร์ มาตรา ๑๔ วรรคหนึ่ง (๑) มีโทษจำคุกไม่เกินห้าปี ส่วนวรรคสองซึ่งใช้เมื่อการกระทำตาม (๑) มิได้กระทำต่อประชาชนแต่กระทำต่อบุคคลใดบุคคลหนึ่ง มีโทษจำคุกไม่เกินสามปีและเป็นความผิดอันยอมความได้ เมื่อการโพสต์ข้อความหลอกลวงครั้งเดียวเป็นทั้งฉ้อโกงและความผิดตามมาตรา ๑๔ ศาลมักวินิจฉัยว่าเป็นกรรมเดียวผิดกฎหมายหลายบท และลงโทษตามบทที่มีโทษหนักที่สุดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๙๐1213
ข้อพิจารณาที่ตามมาคือการยอมความ มาตรา ๓๔๘ บัญญัติว่าความผิดในหมวดฉ้อโกง นอกจากความผิดตามมาตรา ๓๔๓ เป็นความผิดอันยอมความได้14 ฉ้อโกงตามมาตรา ๓๔๑ จึงจบได้ด้วยการถอนคำร้องทุกข์หรือยอมความ ส่วนฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา ๓๔๓ เป็นความผิดต่อแผ่นดิน การชดใช้เงินคืนไม่ทำให้คดีอาญาระงับ แต่ศาลนำไปประกอบการกำหนดโทษได้ ความผิดตามมาตรา ๑๔ วรรคหนึ่ง (๑) ยอมความไม่ได้เช่นเดียวกัน ส่วนวรรคสองยอมความได้ตามถ้อยคำของตัวบท
| ฐานความผิด | อัตราโทษ | ยอมความ | อายุความฟ้องตาม ป.อ. มาตรา ๙๕ |
|---|---|---|---|
| ฉ้อโกง ป.อ. มาตรา ๓๔๑ | จำคุกไม่เกิน ๓ ปี หรือปรับไม่เกิน ๖๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ | ได้ (มาตรา ๓๔๘) ต้องร้องทุกข์ภายใน ๓ เดือน (มาตรา ๙๖) | ๑๐ ปี (มาตรา ๙๕ (๓)) |
| ฉ้อโกงประชาชน ป.อ. มาตรา ๓๔๓ วรรคหนึ่ง | จำคุกไม่เกิน ๕ ปี หรือปรับไม่เกิน ๑๐๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ | ไม่ได้ (มาตรา ๓๔๘) | ๑๐ ปี (มาตรา ๙๕ (๓)) |
| ฉ้อโกงประชาชนที่มีลักษณะตามมาตรา ๓๔๒ (มาตรา ๓๔๓ วรรคสอง) | จำคุก ๖ เดือนถึง ๗ ปี และปรับ ๑๐,๐๐๐ ถึง ๑๔๐,๐๐๐ บาท | ไม่ได้ | ๑๐ ปี (มาตรา ๙๕ (๓)) |
| พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ มาตรา ๑๔ วรรคหนึ่ง (๑) | จำคุกไม่เกิน ๕ ปี หรือปรับไม่เกิน ๑๐๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ | ไม่ได้ | ๑๐ ปี (มาตรา ๙๕ (๓)) |
| พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ มาตรา ๑๔ วรรคสอง | จำคุกไม่เกิน ๓ ปี หรือปรับไม่เกิน ๖๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ | ได้ (ตามถ้อยคำในวรรคสอง) | ๑๐ ปี (มาตรา ๙๕ (๓)) |
การแยกฉ้อโกงออกจากการผิดสัญญาทางแพ่งเป็นประเด็นที่ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้หลายครั้ง หลักคือเจตนาทุจริตต้องมีตั้งแต่ขณะหลอกลวง ถ้าผู้ขายตั้งใจส่งมอบแต่ส่งไม่ได้เพราะเหตุภายหลัง การไม่ส่งมอบเป็นเรื่องผิดสัญญา ผู้ซื้อต้องเรียกเงินคืนทางแพ่ง
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 124/253515
จำเลยตกลงขายไม้และรับเงินค่าไม้โดยเจตนาจะส่งไม้ที่ตนตกลงซื้อไว้ แต่ส่งมอบไม่ได้เพราะทางราชการไม่อนุญาต ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเป็นการผิดสัญญาทางแพ่ง ไม่เป็นความผิดฐานฉ้อโกง
“การกระทำของจำเลยจึงเป็นการกระทำผิดสัญญาในทางแพ่ง เท่านั้น หาเป็นความผิดอาญาฐานฉ้อโกงไม่”
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3664/256816
ผู้ซื้อสั่งซื้อสินค้าที่จำเลยประกาศขายแบบสั่งจองล่วงหน้าทางเฟซบุ๊กและโอนเงินครบ แต่จำเลยไม่ส่งสินค้า ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าข้อเท็จจริงฟังไม่ได้ว่าจำเลยหลอกลวงว่ามีสินค้าอยู่ในครอบครอง จึงไม่เป็นความผิดฐานฉ้อโกง แต่ในคดีส่วนแพ่ง จำเลยเป็นฝ่ายผิดสัญญาและต้องรับผิดตามกฎหมายว่าด้วยความรับผิดของบุคคลในทางแพ่ง
“จำเลยไม่ส่งมอบชุดนอนจำนวนดังกล่าวให้แก่โจทก์ร่วมภายในเวลาที่ตกลงกัน จำเลยจึงเป็นฝ่ายผิดสัญญา”
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3664/2568 เป็นคดีซื้อขายออนไลน์โดยตรง ผู้ขายประกาศ "เปิดพรีออเดอร์" หรือเปิดให้สั่งจองล่วงหน้า ผู้ซื้อรู้ว่าผู้ขายยังไม่มีสินค้าในครอบครอง ศาลฎีกาจึงฟังไม่ได้ว่าผู้ขายหลอกลวงว่ามีสินค้า แต่ยังพิพากษาให้ผู้ขายรับผิดในคดีส่วนแพ่งฐานผิดสัญญา ผู้เสียหายจากการซื้อขายออนไลน์จึงควรเก็บข้อความประกาศขายฉบับเดิมไว้ เพราะถ้อยคำในประกาศเป็นพยานหลักฐานหลักว่ามีการแสดงข้อความอันเป็นเท็จหรือไม่
อายัดบัญชีคนร้าย: การระงับธุรกรรมตามพระราชกำหนด มาตรา ๖ และมาตรา ๗
พระราชกำหนด พ.ศ. ๒๕๖๖ ให้ระงับธุรกรรมได้สองทาง ทางแรกตามมาตรา ๗ เริ่มจากผู้เสียหายแจ้งธนาคารของตนเอง ธนาคารต้องระงับธุรกรรมชั่วคราวและส่งข้อมูลให้ธนาคารผู้รับโอนทุกทอด ผู้เสียหายต้องไปร้องทุกข์ภายในเจ็ดสิบสองชั่วโมง และพนักงานสอบสวนต้องพิจารณาภายในเจ็ดวันนับแต่รับคำร้องทุกข์ ทางที่สองตามมาตรา ๖ เริ่มจากธนาคารพบเหตุอันควรสงสัยเอง ระงับได้ไม่เกินเจ็ดวัน17
ตัวบท · พระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. ๒๕๖๖ มาตรา ๗ในกรณีที่สถาบันการเงินหรือผู้ประกอบธุรกิจได้รับแจ้งจากผู้เสียหายซึ่งเป็นผู้ถือบัญชีเงินฝากหรือบัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์ว่า ได้มีการทำธุรกรรมโดยบัญชีเงินฝากหรือบัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์ดังกล่าวและเข้าข่ายเกี่ยวข้องกับอาชญากรรมทางเทคโนโลยี ให้สถาบันการเงินหรือผู้ประกอบธุรกิจดังกล่าวมีหน้าที่ระงับการทำธุรกรรมนั้นไว้ชั่วคราว พร้อมทั้งนำข้อมูลเข้าสู่ระบบหรือกระบวนการเปิดเผยหรือแลกเปลี่ยนข้อมูลตามมาตรา ๔ เพื่อให้สถาบันการเงินและผู้ประกอบธุรกิจผู้รับโอนทุกทอดทราบและระงับการทำธุรกรรมดังกล่าวไว้ทันที และแจ้งให้ผู้เสียหายไปร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวนภายในเจ็ดสิบสองชั่วโมง เมื่อมีการร้องทุกข์แล้ว ให้พนักงานสอบสวนแจ้งให้สถาบันการเงินหรือผู้ประกอบธุรกิจที่ได้รับการทำธุรกรรมไว้ทราบ และให้พนักงานสอบสวนพิจารณาดำเนินการเกี่ยวกับบัญชีเงินฝากและบัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์ดังกล่าวภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งความร้องทุกข์ หากไม่มีคำสั่งให้ระงับการทำธุรกรรมไว้ต่อไปภายในเวลาดังกล่าว ให้สถาบันการเงินหรือผู้ประกอบธุรกิจยกเลิกการระงับการทำธุรกรรมนั้น
มาตรา ๗ มีสามจุดที่ผู้เสียหายต้องเข้าใจ จุดแรก ผู้มีสิทธิแจ้งตามมาตรานี้คือ "ผู้เสียหายซึ่งเป็นผู้ถือบัญชีเงินฝากหรือบัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์" ที่ใช้โอนเงินออกไป ผู้เสียหายจึงติดต่อธนาคารของตนเองเป็นอันดับแรก ไม่ใช่ธนาคารของบัญชีคนร้าย จุดที่สอง หน้าที่ระงับเกิดขึ้นทันทีที่ธนาคารได้รับแจ้ง และขยายไปถึงสถาบันการเงินและผู้ประกอบธุรกิจผู้รับโอน "ทุกทอด" ผ่านระบบแลกเปลี่ยนข้อมูลตามมาตรา ๔ ซึ่งออกแบบมาเพื่อตามเงินที่ถูกโอนต่อเป็นทอด ๆ จุดที่สาม การระงับตามมาตรานี้เป็นการชั่วคราว ถ้าพนักงานสอบสวนไม่มีคำสั่งให้ระงับต่อภายในเจ็ดวันนับแต่ได้รับคำร้องทุกข์ ธนาคารต้องยกเลิกการระงับ
| ขั้นตอน | ผู้ดำเนินการ | กำหนดเวลา | ฐานตามพระราชกำหนด |
|---|---|---|---|
| แจ้งธนาคารของตนว่ามีธุรกรรมที่เกี่ยวกับอาชญากรรมทางเทคโนโลยี | ผู้เสียหายผู้ถือบัญชี | ยิ่งเร็วยิ่งมีเงินเหลือให้ระงับ ตัวบทไม่ได้กำหนดเพดาน | มาตรา ๗ |
| ระงับธุรกรรมและส่งข้อมูลให้ผู้รับโอนทุกทอด | ธนาคารหรือผู้ประกอบธุรกิจ | ทันที | มาตรา ๗ และมาตรา ๔ |
| ร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวน | ผู้เสียหาย | ภายใน ๗๒ ชั่วโมง ตามที่ธนาคารแจ้ง | มาตรา ๗ และมาตรา ๘ วรรคสอง |
| พิจารณาคำสั่งระงับธุรกรรมต่อไป | พนักงานสอบสวน | ภายใน ๗ วันนับแต่ได้รับแจ้งความร้องทุกข์ ถ้าไม่มีคำสั่ง ธนาคารยกเลิกการระงับ | มาตรา ๗ |
| ธนาคารพบเหตุอันควรสงสัยเองหรือได้รับข้อมูลจากระบบ | ธนาคารหรือผู้ประกอบธุรกิจ | ระงับชั่วคราวไม่เกิน ๗ วัน และเจ้าพนักงานต้องดำเนินการตามกฎหมายภายใน ๗ วันนับแต่ได้รับแจ้ง | มาตรา ๖ วรรคหนึ่ง และวรรคสาม |
กำหนดเจ็ดสิบสองชั่วโมงในมาตรา ๗ เป็นถ้อยคำในหน้าที่ของธนาคารที่ต้อง "แจ้งให้ผู้เสียหายไปร้องทุกข์" ภายในเวลานั้น ตัวบทไม่ได้บัญญัติว่าสิทธิร้องทุกข์ของผู้เสียหายสิ้นไปเมื่อพ้นเจ็ดสิบสองชั่วโมง สิทธิร้องทุกข์ในความผิดฐานฉ้อโกงยังอยู่ใต้มาตรา ๙๖ ของประมวลกฎหมายอาญา แต่ผลในทางปฏิบัติของการร้องทุกข์ช้าคือการระงับธุรกรรมอาจถูกยกเลิก และเงินในบัญชีปลายทางอาจถูกถอนออกไปก่อนพนักงานสอบสวนจะมีคำสั่ง ผู้เสียหายจึงควรร้องทุกข์ภายในวันเดียวกับที่แจ้งธนาคาร
มาตรา ๖ ใช้กับกรณีที่ธนาคารหรือผู้ประกอบธุรกิจพบเหตุอันควรสงสัยเอง หรือได้รับข้อมูลจากระบบแลกเปลี่ยนข้อมูลตามมาตรา ๔ ว่าบัญชีใดถูกใช้หรืออาจถูกใช้ทำธุรกรรมที่เกี่ยวกับอาชญากรรมทางเทคโนโลยี ความผิดมูลฐาน หรือความผิดฐานฟอกเงิน การระงับตามวรรคหนึ่งเป็นการชั่วคราวไม่เกินเจ็ดวันนับแต่วันที่พบเหตุหรือได้รับแจ้ง วรรคสามให้เจ้าพนักงานผู้มีอำนาจดำเนินคดีอาญาหรือเลขาธิการคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินดำเนินการตามกฎหมายภายในเจ็ดวัน และวรรคสี่บังคับให้ธนาคารยกเลิกการระงับเมื่อพ้นกำหนดแล้วเจ้าพนักงานไม่แจ้งผลการดำเนินการ วรรคสองเป็นข้อยกเว้นของกำหนดเจ็ดวันในวรรคหนึ่ง คือกรณีที่ธนาคารได้รับแจ้งจากเจ้าพนักงานเอง ธนาคารต้องระงับทันทีโดยถ้อยคำในวรรคสองไม่ได้กำหนดเพดานเวลาไว้ในวรรคเดียวกัน
ความเห็นของสำนักงาน
ลำดับที่สำนักงานแนะนำผู้เสียหายในชั่วโมงแรก คือ โทรแจ้งธนาคารของตนเพื่อให้ระงับธุรกรรมตามมาตรา ๗ และขอเลขอ้างอิงการแจ้ง ซึ่งมาตรา ๘ วรรคหนึ่งบังคับให้ผู้รับแจ้งทางโทรศัพท์บันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรและส่งสำเนาให้ผู้แจ้ง จากนั้นร้องทุกข์ทางอิเล็กทรอนิกส์หรือที่สถานีตำรวจแห่งใดก็ได้ พร้อมหลักฐานการโอน หน้าจอสนทนา บัญชีผู้ใช้ของคนร้าย และลิงก์ประกาศ แล้วติดตามให้พนักงานสอบสวนมีคำสั่งระงับธุรกรรมต่อภายในเจ็ดวัน
แจ้งความออนไลน์และกำหนดเวลาร้องทุกข์คดีฉ้อโกง
มาตรา ๘ วรรคสองของพระราชกำหนดให้ผู้เสียหายร้องทุกข์ในความผิดเกี่ยวกับอาชญากรรมทางเทคโนโลยีได้ที่สถานีตำรวจแห่งใดก็ได้ในราชอาณาจักร ต่อกองบัญชาการตำรวจสืบสวนสอบสวนอาชญากรรมทางเทคโนโลยี หรือโดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ และให้ถือเป็นการร้องทุกข์โดยชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ส่วนกำหนดเวลาร้องทุกข์ในคดีฉ้อโกงตามมาตรา ๓๔๑ คือสามเดือนนับแต่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๙๖
ตัวบท · พระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. ๒๕๖๖ มาตรา ๘การแจ้งข้อมูลหรือหลักฐานตามมาตรา ๖ และมาตรา ๗ จะกระทำทางโทรศัพท์หรือวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ก็ได้ ในกรณีที่กระทำทางโทรศัพท์ ให้ผู้ได้รับแจ้งบันทึกไว้เป็นลายลักษณ์อักษร ลงลายมือชื่อผู้รับแจ้ง และวันเวลาที่ได้รับไว้เป็นหลักฐาน พร้อมทั้งส่งสำเนาให้ผู้แจ้งเก็บไว้เป็นหลักฐานด้วย
การร้องทุกข์ในความผิดเกี่ยวกับอาชญากรรมทางเทคโนโลยีจะกระทำต่อพนักงานสอบสวน ณ สถานีตำรวจแห่งใดในราชอาณาจักรหรือต่อกองบัญชาการตำรวจสืบสวนสอบสวนอาชญากรรมทางเทคโนโลยีก็ได้ และจะร้องทุกข์โดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ก็ได้ โดยให้ถือว่าเป็นการร้องทุกข์โดยชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา และในการสอบสวนหรือดำเนินการเกี่ยวกับการกระทำความผิดดังกล่าว ให้พนักงานสอบสวนที่รับคำร้องทุกข์ไม่ว่าประจำอยู่ที่ใดหรือพนักงานสอบสวนที่ผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติกำหนด เป็นพนักงานสอบสวนผู้รับผิดชอบมีอำนาจสอบสวนและดำเนินการเกี่ยวกับการกระทำความผิดดังกล่าวได้ไม่ว่าความผิดนั้นจะเกิดขึ้น ณ ที่ใดในราชอาณาจักร
มาตรา ๘ วรรคสองแก้ปัญหาเขตอำนาจสอบสวนที่ผู้เสียหายเคยพบ เพราะการหลอกลวงออนไลน์มักไม่มีสถานที่เกิดเหตุที่ชัดเจน ตัวบทให้พนักงานสอบสวนที่รับคำร้องทุกข์ "ไม่ว่าประจำอยู่ที่ใด" เป็นพนักงานสอบสวนผู้รับผิดชอบได้ ไม่ว่าความผิดจะเกิดขึ้น ณ ที่ใดในราชอาณาจักร ช่องทางทางอิเล็กทรอนิกส์ที่สำนักงานตำรวจแห่งชาติเปิดไว้คือเว็บไซต์ thaipoliceonline.go.th และสายด่วน ๑๔๔๑ ซึ่งผู้ค้นเรียกรวมกันว่า "แจ้งความออนไลน์"
คำร้องทุกข์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๒๓ ต้องปรากฏชื่อและที่อยู่ของผู้ร้องทุกข์ ลักษณะแห่งความผิด พฤติการณ์ที่ความผิดได้กระทำลง ความเสียหายที่ได้รับ และชื่อหรือรูปพรรณของผู้กระทำผิดเท่าที่จะบอกได้18 ความสำคัญของมาตรานี้อยู่ที่มาตรา ๑๒๑ วรรคสอง ซึ่งห้ามสอบสวนคดีความผิดต่อส่วนตัวเว้นแต่มีคำร้องทุกข์ตามระเบียบ19 ฉ้อโกงตามมาตรา ๓๔๑ เป็นความผิดต่อส่วนตัว การแจ้งเพียงเพื่อเป็นหลักฐาน (ที่เรียกว่าลงบันทึกประจำวัน) โดยไม่ประสงค์ให้ดำเนินคดี จึงอาจไม่ใช่คำร้องทุกข์ที่ทำให้พนักงานสอบสวนมีอำนาจสอบสวน ผู้เสียหายควรแจ้งให้ชัดว่าประสงค์ให้ดำเนินคดีแก่ผู้กระทำผิด
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๙๖ภายใต้บังคับมาตรา ๙๕ ในกรณีความผิดอันยอมความได้ ถ้าผู้เสียหายมิได้ร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ
กำหนดสามเดือนตามมาตรา ๙๖ เริ่มนับเมื่อครบสองเงื่อนไข คือรู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด ในคดีหลอกลวงออนไลน์ ผู้เสียหายมักรู้เพียงชื่อบัญชีผู้ใช้ในแอปพลิเคชันหรือชื่อบัญชีธนาคารปลายทาง ซึ่งอาจเป็นบัญชีของบุคคลที่ถูกใช้เป็นบัญชีม้า ไม่ใช่ตัวผู้หลอกลวง การ "รู้ตัวผู้กระทำความผิด" จึงเป็นประเด็นข้อเท็จจริงที่ต้องพิสูจน์เป็นรายคดี ถ้อยคำ "ภายใต้บังคับมาตรา ๙๕" หมายความว่าแม้ยังไม่ครบสามเดือนเพราะยังไม่รู้ตัวผู้กระทำ การฟ้องคดียังต้องอยู่ภายในอายุความทั่วไปตามมาตรา ๙๕ ซึ่งสำหรับฉ้อโกงที่มีโทษจำคุกไม่เกินสามปีคือสิบปีนับแต่วันกระทำความผิด20
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 485/256721
ผู้เสียหายถูกหลอกให้โอนเงินเข้าบัญชีธนาคารของจำเลยที่ 2 แล้วฟ้องคดีเองโดยไม่ได้ร้องทุกข์ เมื่อฉ้อโกงตามมาตรา 341 เป็นความผิดอันยอมความได้ โจทก์มีหน้าที่นำสืบว่าฟ้องภายในสามเดือนนับแต่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิดตามมาตรา 96 แม้ในชั้นไต่สวนมูลฟ้อง
“โจทก์จึงมีหน้าที่ต้องนำสืบให้ได้ความว่าการที่โจทก์นำคดีมาฟ้องเองนี้เป็นการฟ้องภายในอายุความดังกล่าว”
คำพิพากษาฉบับนี้ใช้กับผู้เสียหายที่เลือกฟ้องคดีเองโดยไม่ได้ร้องทุกข์ ภาระนำสืบว่าฟ้องภายในสามเดือนอยู่ที่ผู้เสียหายตั้งแต่ชั้นไต่สวนมูลฟ้อง และพฤติการณ์ที่ผู้เสียหายติดต่อทวงถามผู้กระทำมาโดยตลอดถูกนำมาพิจารณาว่าผู้เสียหายรู้ตัวผู้กระทำแล้วตั้งแต่เมื่อใด ผู้เสียหายที่ยังเจรจาขอเงินคืนจากผู้ที่ตนรู้ตัวแล้วจึงไม่ควรปล่อยให้กำหนดสามเดือนผ่านไประหว่างการเจรจา
ข้อยกเว้นของกำหนดสามเดือนมีอยู่ในประมวลกฎหมายอาญาฉบับเดียวกัน มาตรา ๙๖ ใช้กับ "ความผิดอันยอมความได้" เท่านั้น เมื่อการกระทำเป็นฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา ๓๔๓ ซึ่งมาตรา ๓๔๘ ยกเว้นไว้ไม่ให้เป็นความผิดอันยอมความได้ หรือเป็นความผิดตามพระราชบัญญัติคอมพิวเตอร์ มาตรา ๑๔ วรรคหนึ่ง (๑) กำหนดสามเดือนไม่ใช้บังคับ เหลือเพียงอายุความตามมาตรา ๙๕ ความผิดตามมาตรา ๙ และมาตรา ๑๐ ของพระราชกำหนดก็ไม่ใช่ความผิดอันยอมความได้ เพราะพระราชกำหนดไม่ได้บัญญัติให้ยอมความได้
โดนโกงออนไลน์ได้เงินคืนไหม: ช่องทางคืนเงินตามกฎหมาย
ผู้เสียหายมีช่องทางขอเงินคืนอย่างน้อยสี่ทาง ทางแรกคือกระบวนการคืนเงินตามพระราชกำหนด มาตรา ๘/๒ ซึ่งเพิ่มโดยฉบับที่ ๒ พ.ศ. ๒๕๖๘ ทางที่สองคือคำร้องขอให้จำเลยชดใช้ค่าสินไหมทดแทนในคดีอาญาตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๔๔/๑ ทางที่สามคือฟ้องคดีละเมิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๔๒๐ และทางที่สี่คือเรียกให้สถาบันการเงินหรือผู้ให้บริการร่วมรับผิดตามมาตรา ๘/๑๐ ของพระราชกำหนด การได้เงินคืนจริงขึ้นกับว่ายังมีเงินเหลืออยู่ในบัญชีที่ถูกระงับหรือในทรัพย์สินของผู้รับผิดมากน้อยเพียงใด22
ตัวบท · พระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. ๒๕๖๖ มาตรา ๘/๒เมื่อสำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินได้ตรวจสอบรายงานตามมาตรา ๘/๑ แล้ว ให้ประกาศข้อมูลบัญชีเงินฝากหรือบัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์ของบุคคลซึ่งเกี่ยวข้องกับอาชญากรรมทางเทคโนโลยีในราชกิจจานุเบกษา และในประกาศดังกล่าว ให้แจ้งผู้เสียหายให้ยื่นคำร้องพร้อมแสดงหลักฐานแห่งความเสียหาย และแจ้งผู้ที่เกี่ยวข้องกับบัญชีเงินฝากหรือบัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์ ให้ยื่นคำร้องคัดค้านพร้อมแสดงหลักฐานว่าเงินในบัญชีเงินฝากหรือบัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์ดังกล่าวไม่เกี่ยวข้องกับอาชญากรรมทางเทคโนโลยี ภายในเก้าสิบวันนับแต่วันที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษา ในกรณีการแจ้งผู้เสียหายนั้น หากทราบตัวผู้เสียหายที่ชัดเจนแน่นอน ให้แจ้งให้ผู้เสียหายนั้นทราบโดยตรงอีกทางหนึ่งด้วย
เมื่อพนักงานเจ้าหน้าที่ได้ตรวจสอบคำร้องตามวรรคหนึ่งแล้ว ให้พนักงานเจ้าหน้าที่เสนอเรื่องต่อคณะกรรมการธุรกรรมตามกฎหมายว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน และให้คณะกรรมการธุรกรรมตามกฎหมายว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินมีอำนาจสั่งคืนเงินให้แก่ผู้เสียหาย
การแจ้ง การยื่นคำร้อง การตรวจสอบคำร้อง การเสนอเรื่อง และการพิจารณาคืนเงินให้แก่ผู้เสียหาย การแจ้งผลการพิจารณาต่อผู้เสียหายและผู้ที่เกี่ยวข้อง และวิธีการคืนเงินให้แก่ผู้เสียหาย ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์ วิธีการ เงื่อนไข และระยะเวลาที่กำหนดในกฎกระทรวง
ในกรณีที่ผู้เสียหายหรือผู้ที่เกี่ยวข้องไม่เห็นด้วยกับคำสั่งของคณะกรรมการธุรกรรมตามกฎหมายว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน ให้ยื่นคำร้องต่อศาลแพ่งภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งผลการพิจารณา และให้นำหมวด ๖ การดำเนินการเกี่ยวกับทรัพย์สินแห่งพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาใช้บังคับโดยอนุโลม คำพิพากษาของศาลอุทธรณ์ให้เป็นที่สุด
กระบวนการตามมาตรา ๘/๒ มีห้าขั้น ขั้นแรก สำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินตรวจสอบรายงานธุรกรรมที่สำนักงานตำรวจแห่งชาติ กรมสอบสวนคดีพิเศษ หรือสถาบันการเงินส่งมาตามมาตรา ๘/๑ ขั้นที่สอง ประกาศข้อมูลบัญชีในราชกิจจานุเบกษา ขั้นที่สาม ผู้เสียหายยื่นคำร้องพร้อมหลักฐานความเสียหาย และผู้เกี่ยวข้องกับบัญชียื่นคำร้องคัดค้านภายในเก้าสิบวันนับแต่วันประกาศ ขั้นที่สี่ คณะกรรมการธุรกรรมตามกฎหมายว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินมีคำสั่งคืนเงิน ขั้นที่ห้า ฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยยื่นคำร้องต่อศาลแพ่งภายในสามสิบวันนับแต่ได้รับแจ้งผล และคำพิพากษาของศาลอุทธรณ์เป็นที่สุด
มาตรา ๘/๒ วรรคสามให้รายละเอียดการแจ้ง การยื่นคำร้อง การพิจารณา และวิธีคืนเงินเป็นไปตามกฎกระทรวง ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาแสดงกฎกระทรวงการคืนเงินให้แก่ผู้เสียหายจากอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. ๒๕๖๙ ซึ่งเป็นกฎหมายลำดับรองของกระบวนการนี้ หน้านี้ยังไม่ได้ยกถ้อยคำรายข้อของกฎกระทรวงฉบับนั้น ผู้เสียหายที่ได้รับแจ้งหรือพบประกาศบัญชีในราชกิจจานุเบกษาควรตรวจเอกสารที่ต้องยื่นตามกฎกระทรวงก่อนครบเก้าสิบวัน
ช่องทางที่สองใช้เมื่อพนักงานอัยการฟ้องคดีอาญาแล้ว ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๔๔/๑ ให้ผู้เสียหายที่ได้รับความเสียหายในทางทรัพย์สินจากการกระทำความผิดของจำเลยยื่นคำร้องต่อศาลที่พิจารณาคดีอาญาขอให้จำเลยชดใช้ค่าสินไหมทดแทนได้ โดยต้องยื่นก่อนเริ่มสืบพยาน และคำร้องนั้นถือเป็นคำฟ้องคดีส่วนแพ่ง23 ข้อจำกัดอยู่ในวรรคสาม คือเมื่อพนักงานอัยการได้ขอให้คืนทรัพย์สินหรือราคาตามมาตรา ๔๓ แล้ว ผู้เสียหายจะยื่นคำร้องเพื่อเรียกทรัพย์สินหรือราคาทรัพย์สินอีกไม่ได้
ช่องทางที่สามคือฟ้องละเมิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๔๒๐24 อายุความของสิทธิเรียกร้องจากมูลละเมิดตามมาตรา ๔๔๘ วรรคหนึ่งคือหนึ่งปีนับแต่ผู้เสียหายรู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้จะพึงต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน หรือสิบปีนับแต่วันทำละเมิด แต่วรรคสองเป็นข้อยกเว้นในมาตราเดียวกัน คือเมื่อการละเมิดเป็นความผิดมีโทษทางอาญาและอายุความทางอาญายาวกว่า ให้ใช้อายุความที่ยาวกว่านั้น25 สำหรับฉ้อโกงตามมาตรา ๓๔๑ อายุความทางอาญาตามมาตรา ๙๕ (๓) คือสิบปี ผู้เสียหายจึงอาจอ้างวรรคสองได้ แม้พ้นหนึ่งปีนับแต่รู้ตัวผู้กระทำแล้ว ศาลฎีกายังวินิจฉัยด้วยว่าเจ้าของบัญชีที่ศาลลงโทษฐานเป็นผู้สนับสนุนต้องร่วมรับผิดในส่วนแพ่งกับผู้กระทำความผิดด้วย
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1173/256626
จำเลยที่ 2 รู้ว่าจำเลยที่ 1 ฉ้อโกงประชาชนและกู้ยืมเงินที่เป็นการฉ้อโกงประชาชน แต่ยังยินยอมให้ใช้บัญชีเงินฝากของตนรับโอนเงินจากผู้เสียหาย ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเป็นผู้สนับสนุนตามมาตรา 86 และต้องร่วมรับผิดในส่วนแพ่งกับจำเลยที่ 1
“จึงมีความผิดฐานเป็นผู้สนับสนุนในความผิดดังกล่าวตาม ป.อ. มาตรา 86 และต้องร่วมรับผิดในส่วนแพ่งกับจำเลยที่ 1 ด้วย”
ตัวบท · พระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. ๒๕๖๖ มาตรา ๘/๑๐ให้สถาบันการเงินหรือผู้ประกอบธุรกิจ ผู้ให้บริการเครือข่ายโทรศัพท์ ผู้ให้บริการโทรคมนาคมอื่น ผู้ให้บริการอื่นที่เกี่ยวข้อง หรือผู้ให้บริการสื่อสังคมออนไลน์ มีส่วนร่วมรับผิดชอบในความเสียหายที่เกิดจากอาชญากรรมทางเทคโนโลยี เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่าสถาบันการเงินหรือผู้ประกอบธุรกิจ ผู้ให้บริการเครือข่ายโทรศัพท์ ผู้ให้บริการโทรคมนาคมอื่น ผู้ให้บริการอื่นที่เกี่ยวข้อง หรือผู้ให้บริการสื่อสังคมออนไลน์ ได้ปฏิบัติตามมาตรฐานหรือมาตรการเพื่อป้องกันอาชญากรรมทางเทคโนโลยีที่กำหนดโดยธนาคารแห่งประเทศไทย สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ คณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ หรือคณะกรรมการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ แล้วแต่กรณี
ช่องทางที่สี่เป็นของใหม่ในฉบับที่ ๒ มาตรา ๘/๑๐ วางหลักให้สถาบันการเงิน ผู้ประกอบธุรกิจ ผู้ให้บริการเครือข่ายโทรศัพท์ ผู้ให้บริการโทรคมนาคม และผู้ให้บริการสื่อสังคมออนไลน์ "มีส่วนร่วมรับผิดชอบ" ในความเสียหายจากอาชญากรรมทางเทคโนโลยี และให้ข้อยกเว้นในมาตราเดียวกันว่าไม่ต้องรับผิดเมื่อพิสูจน์ได้ว่าได้ปฏิบัติตามมาตรฐานหรือมาตรการป้องกันที่ธนาคารแห่งประเทศไทย สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ คณะกรรมการ กสทช. หรือคณะกรรมการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์กำหนด ในทางตำรา ถ้อยคำนี้เป็นการผลักภาระการพิสูจน์ไปที่ผู้ให้บริการ ประเด็นที่ยังต้องรอการตีความคือ "มีส่วนร่วมรับผิดชอบ" หมายถึงรับผิดเต็มจำนวนร่วมกับผู้กระทำ หรือรับผิดตามสัดส่วนของความบกพร่อง ยังไม่ปรากฏคำพิพากษาศาลฎีกาที่วินิจฉัยประเด็นนี้โดยตรงเท่าที่ค้นได้
ความเห็นของสำนักงาน
สำนักงานเห็นว่าช่องทางทั้งสี่ใช้ประกอบกันได้ และควรเริ่มพร้อมกันตั้งแต่สัปดาห์แรก ได้แก่ ติดตามประกาศบัญชีตามมาตรา ๘/๒ เพื่อยื่นคำร้องภายในเก้าสิบวัน ขอให้พนักงานสอบสวนระบุยอดความเสียหายและบัญชีปลายทางทุกทอดในสำนวน เพื่อเตรียมคำร้องตามมาตรา ๔๔/๑ เมื่อคดีถึงศาล และขอเอกสารการปฏิบัติตามมาตรการป้องกันจากธนาคารเป็นลายลักษณ์อักษร เพื่อประเมินว่าจะอ้างมาตรา ๘/๑๐ ได้หรือไม่ ผลของแต่ละช่องทางขึ้นกับพยานหลักฐานและเงินที่เหลืออยู่ สำนักงานไม่รับรองว่าผู้เสียหายจะได้เงินคืนครบจำนวน
ถูกอายัดบัญชี: เหตุของการระงับธุรกรรมและการขอปลดอายัด
เจ้าของบัญชีที่ถูกระงับธุรกรรมควรตรวจก่อนว่าถูกระงับโดยฐานใด เพราะการขอปลดแต่ละฐานต่างกัน ถ้าถูกระงับตามพระราชกำหนด มาตรา ๗ ตามการแจ้งของผู้เสียหาย การระงับสิ้นไปเมื่อพนักงานสอบสวนไม่มีคำสั่งให้ระงับต่อภายในเจ็ดวันนับแต่ได้รับคำร้องทุกข์ ถ้าถูกระงับตามมาตรา ๖ การระงับชั่วคราวไม่เกินเจ็ดวัน และธนาคารต้องยกเลิกเมื่อเจ้าพนักงานไม่แจ้งผลภายในกำหนด ถ้าบัญชีถูกประกาศตามมาตรา ๘/๒ เจ้าของบัญชีมีสิทธิยื่นคำร้องคัดค้านภายในเก้าสิบวัน2728
ตัวบท · พระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. ๒๕๖๖ มาตรา ๖ในกรณีที่สถาบันการเงินหรือผู้ประกอบธุรกิจพบเหตุอันควรสงสัยเองหรือได้รับข้อมูลจากระบบหรือกระบวนการเปิดเผยหรือแลกเปลี่ยนข้อมูลตามมาตรา ๔ ว่าบัญชีเงินฝากหรือบัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์ใดถูกใช้หรืออาจถูกใช้ทำธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกับอาชญากรรมทางเทคโนโลยีหรือการกระทำความผิดมูลฐานหรือความผิดฐานฟอกเงินตามกฎหมายว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน ให้สถาบันการเงินหรือผู้ประกอบธุรกิจมีหน้าที่ระงับการทำธุรกรรมและแจ้งสถาบันการเงินหรือผู้ประกอบธุรกิจที่รับโอนถัดไป พร้อมทั้งนำข้อมูลเข้าสู่ระบบหรือกระบวนการเปิดเผยหรือแลกเปลี่ยนข้อมูลตามมาตรา ๔ เพื่อให้สถาบันการเงินและผู้ประกอบธุรกิจผู้รับโอนทุกทอดทราบและระงับการทำธุรกรรมดังกล่าวไว้ทันทีเป็นการชั่วคราวไม่เกินเจ็ดวันนับแต่วันที่พบเหตุอันควรสงสัยหรือได้รับแจ้ง แล้วแต่กรณี เพื่อตรวจสอบความถูกต้องแท้จริง และแจ้งให้เจ้าพนักงานผู้มีอำนาจดำเนินคดีอาญาหรือเลขาธิการคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินดำเนินการตรวจสอบ
ในกรณีที่สถาบันการเงินหรือผู้ประกอบธุรกิจได้รับแจ้งเหตุตามวรรคหนึ่งจากเจ้าพนักงานผู้มีอำนาจดำเนินคดีอาญาหรือเลขาธิการคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน ให้สถาบันการเงินหรือผู้ประกอบธุรกิจมีหน้าที่ระงับการทำธุรกรรม พร้อมทั้งนำข้อมูลเข้าสู่ระบบหรือกระบวนการเปิดเผยหรือแลกเปลี่ยนข้อมูลตามมาตรา ๔ เพื่อให้สถาบันการเงินและผู้ประกอบธุรกิจผู้รับโอนทุกทอดทราบและระงับการทำธุรกรรมดังกล่าวไว้ทันที แล้วแจ้งให้ผู้ที่เกี่ยวข้องทราบ
เมื่อเจ้าพนักงานผู้มีอำนาจดำเนินคดีอาญาหรือเลขาธิการคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินตรวจสอบแล้ว ปรากฏพยานหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่าบัญชีเงินฝากหรือบัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์นั้นถูกใช้ในการกระทำความผิด ให้ดำเนินการตามกฎหมายภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งการระงับการทำธุรกรรมตามวรรคหนึ่ง หรือแจ้งสถาบันการเงินหรือผู้ประกอบธุรกิจตามวรรคสอง หากไม่ปรากฏพยานหลักฐานที่เชื่อได้ว่าบัญชีเงินฝากหรือบัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์นั้นถูกใช้ในการกระทำความผิด ให้แจ้งผลการตรวจสอบให้สถาบันการเงินหรือผู้ประกอบธุรกิจทราบเพื่อยกเลิกการระงับการทำธุรกรรมต่อไป
เมื่อพ้นกำหนดเวลาตามวรรคสามแล้ว หากเจ้าพนักงานผู้มีอำนาจดำเนินคดีอาญาหรือเลขาธิการคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินไม่แจ้งผลการดำเนินการ ให้สถาบันการเงินหรือผู้ประกอบธุรกิจยกเลิกการระงับการทำธุรกรรมนั้น
มาตรา ๖ วรรคสามและวรรคสี่เป็นหลักคุ้มครองเจ้าของบัญชีที่สำคัญที่สุดในพระราชกำหนด เมื่อเจ้าพนักงานตรวจสอบแล้วไม่ปรากฏพยานหลักฐานที่เชื่อได้ว่าบัญชีถูกใช้ในการกระทำความผิด ต้องแจ้งผลให้ธนาคารยกเลิกการระงับ และเมื่อพ้นกำหนดแล้วเจ้าพนักงานไม่แจ้งผลการดำเนินการ ธนาคารต้องยกเลิกการระงับเอง เจ้าของบัญชีที่ถูกระงับเกินกำหนดโดยไม่มีคำสั่งต่อจึงมีฐานขอให้ธนาคารแสดงว่าการระงับอยู่บนอำนาจของคำสั่งใด ข้อยกเว้นคือ เมื่อเจ้าพนักงาน "ดำเนินการตามกฎหมาย" ภายในเจ็ดวัน เช่น พนักงานสอบสวนมีคำสั่งระงับธุรกรรมต่อในฐานะพยานหลักฐานของคดี หรือสำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินดำเนินการตามกฎหมายของตน การระงับจะอยู่ต่อตามอำนาจของกฎหมายฉบับนั้น
ฉบับที่ ๒ พ.ศ. ๒๕๖๘ เพิ่มอำนาจของศูนย์ปฏิบัติการเพื่อป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยีให้ประกาศรายชื่อบุคคลที่เกี่ยวข้องกับอาชญากรรมทางเทคโนโลยี และให้สถาบันการเงินปฏิเสธการเปิดบัญชีหรือระงับการให้บริการแก่บุคคลในรายชื่อจนกว่าจะมีการเพิกถอนรายชื่อ ผู้ค้นเรียกกรณีนี้ว่า "ถูกอายัดบัญชีทุกธนาคาร" หรือ "เปิดบัญชีใหม่ไม่ได้" การขอเพิกถอนรายชื่อเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่ศูนย์ประกาศกำหนด ซึ่งหน้านี้ยังไม่ได้ยกถ้อยคำ สำนักงานจึงแนะนำให้ตรวจก่อนว่าการระงับมาจากการประกาศรายชื่อหรือจากการระงับธุรกรรมรายบัญชีตามมาตรา ๖ หรือมาตรา ๗
| ฐานของการระงับ | ระยะเวลาตามตัวบท | ช่องทางของเจ้าของบัญชี |
|---|---|---|
| ผู้เสียหายแจ้งธนาคาร (มาตรา ๗) | ชั่วคราว ธนาคารยกเลิกถ้าพนักงานสอบสวนไม่มีคำสั่งภายใน ๗ วันนับแต่ได้รับคำร้องทุกข์ | ชี้แจงพนักงานสอบสวนพร้อมหลักฐานแหล่งที่มาของเงิน และสอบถามธนาคารว่ามีคำสั่งระงับต่อหรือไม่ |
| ธนาคารพบเหตุสงสัยเอง (มาตรา ๖ วรรคหนึ่ง) | ไม่เกิน ๗ วัน ยกเลิกเมื่อเจ้าพนักงานไม่แจ้งผลภายในกำหนด (วรรคสี่) | ขอให้ธนาคารแจ้งผลการตรวจสอบและฐานของการระงับต่อ |
| เจ้าพนักงานแจ้งธนาคาร (มาตรา ๖ วรรคสอง) | ระงับทันที ระยะเวลาขึ้นกับการดำเนินการตามกฎหมายของเจ้าพนักงาน | ชี้แจงต่อเจ้าพนักงานผู้สั่งพร้อมพยานหลักฐาน |
| ประกาศบัญชีในราชกิจจานุเบกษา (มาตรา ๘/๒) | ยื่นคำร้องคัดค้านภายใน ๙๐ วันนับแต่วันประกาศ ไม่เห็นด้วยกับคำสั่ง ยื่นศาลแพ่งภายใน ๓๐ วัน | คำร้องคัดค้านพร้อมหลักฐานว่าเงินไม่เกี่ยวข้องกับอาชญากรรมทางเทคโนโลยี |
คำชี้แจงที่ได้ผลของเจ้าของบัญชีต้องตอบถ้อยคำในตัวบทโดยตรง สำหรับมาตรา ๖ ประเด็นคือมี "พยานหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่าบัญชีเงินฝากหรือบัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์นั้นถูกใช้ในการกระทำความผิด" หรือไม่ สำหรับมาตรา ๘/๒ ประเด็นคือ "เงินในบัญชีเงินฝากหรือบัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์ดังกล่าวไม่เกี่ยวข้องกับอาชญากรรมทางเทคโนโลยี" เอกสารที่ใช้ตอบจึงเป็นเอกสารที่แสดงที่มาของเงินแต่ละรายการ เช่น ใบแจ้งหนี้และใบกำกับสินค้าเมื่อเงินเป็นค่าสินค้า สัญญาจ้างหรือสลิปเงินเดือน และบันทึกการติดต่อกับผู้โอน ส่วนการชี้แจงว่า "ไม่รู้เรื่อง" โดยไม่มีเอกสาร มักไม่เพียงพอที่จะทำให้เจ้าพนักงานสรุปว่าบัญชีไม่ได้ถูกใช้ในการกระทำความผิด
ความเห็นของสำนักงาน
เจ้าของบัญชีที่ได้รับเงินโอนเข้ามาโดยไม่รู้ที่มา ไม่ควรถอนหรือโอนเงินจำนวนนั้นต่อ แม้บัญชียังใช้ได้ เพราะการเคลื่อนย้ายเงินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดอาจถูกพิจารณาประกอบความผิดฐานฟอกเงินตามพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน มาตรา ๕ ซึ่งรวมการโอนหรือรับโอนทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดเพื่อปกปิดแหล่งที่มา และการได้มาหรือใช้ทรัพย์สินโดยรู้ว่าเป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด ทางที่ปลอดภัยกว่าคือแจ้งธนาคารเป็นหนังสือว่ามีเงินที่ไม่ทราบที่มาเข้าบัญชีและขอให้ธนาคารดำเนินการตามขั้นตอน
บัญชีม้า: ความผิดตามพระราชกำหนด มาตรา ๙ และมาตรา ๑๐ โทษ และอายุความ
กฎหมายไทยไม่มีคำว่า "บัญชีม้า" ในตัวบท ผู้ค้นใช้คำนี้เรียกบัญชีเงินฝากหรือบัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์ที่เจ้าของเปิดหรือยินยอมให้ผู้อื่นใช้รับเงินจากการกระทำความผิด พระราชกำหนด พ.ศ. ๒๕๖๖ มาตรา ๙ กำหนดโทษผู้เปิดหรือยินยอมให้บุคคลอื่นใช้บัญชีของตนโดยรู้หรือควรรู้ว่าจะนำไปใช้กระทำความผิด จำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินสามแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ส่วนมาตรา ๑๐ กำหนดโทษผู้เป็นธุระจัดหา โฆษณา หรือไขข่าวเพื่อให้มีการซื้อ ขาย เช่า หรือยืมบัญชี จำคุกตั้งแต่สองปีถึงห้าปี29
ตัวบท · พระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. ๒๕๖๖ มาตรา ๙ผู้ใดเปิดหรือยินยอมให้บุคคลอื่นใช้บัญชีเงินฝาก บัตรอิเล็กทรอนิกส์ หรือบัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์ของตน โดยมิได้มีเจตนาใช้เพื่อตนหรือเพื่อกิจการที่ตนเกี่ยวข้องหรือยินยอมให้บุคคลอื่นใช้หรือยืมใช้เลขหมายโทรศัพท์สำหรับบริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ของตน ทั้งนี้ โดยประการที่รู้หรือควรรู้ว่าจะนำไปใช้ในการกระทำความผิดเกี่ยวกับอาชญากรรมทางเทคโนโลยีหรือความผิดทางอาญาอื่นใด ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินสามแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
มาตรา ๙ มีองค์ประกอบสามส่วน ส่วนแรกคือการกระทำ ได้แก่ เปิดบัญชีหรือยินยอมให้บุคคลอื่นใช้บัญชีเงินฝาก บัตรอิเล็กทรอนิกส์ หรือบัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์ของตน รวมถึงยินยอมให้บุคคลอื่นใช้หรือยืมใช้เลขหมายโทรศัพท์เคลื่อนที่ของตน ส่วนที่สองคือ "โดยมิได้มีเจตนาใช้เพื่อตนหรือเพื่อกิจการที่ตนเกี่ยวข้อง" ซึ่งแยกบัญชีม้าออกจากบัญชีที่เจ้าของใช้จริง ส่วนที่สามคือสภาพจิตใจ "รู้หรือควรรู้" ว่าจะนำไปใช้ในการกระทำความผิด ถ้อยคำ "ควรรู้" ทำให้มาตรา ๙ กว้างกว่าความผิดที่ต้องการเจตนาโดยแท้ เพราะรวมกรณีที่วิญญูชนในฐานะเดียวกันควรรู้ได้จากพฤติการณ์ เช่น การได้รับค่าตอบแทนเพื่อเปิดบัญชี การส่งมอบสมุดบัญชีและรหัสผ่านให้คนที่ไม่รู้จัก หรือการเปิดบัญชีหลายธนาคารพร้อมกันตามคำสั่งของผู้อื่น
ข้อพิจารณาที่ตามมาคือความสัมพันธ์ระหว่างมาตรา ๙ ของพระราชกำหนดกับความรับผิดฐานเป็นผู้สนับสนุนตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๘๖ ก่อนพระราชกำหนดใช้บังคับ เจ้าของบัญชีที่ให้ผู้อื่นใช้บัญชีรับเงินจากการฉ้อโกงถูกฟ้องเป็นผู้สนับสนุน หรือในบางคดีเป็นตัวการร่วมตามมาตรา ๘๓ ถ้าพยานหลักฐานแสดงว่ามีส่วนร่วมในการหลอกลวง30 ผู้สนับสนุนต้องระวางโทษสองในสามส่วนของโทษที่กำหนดไว้สำหรับความผิดที่สนับสนุน
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๘๖ผู้ใดกระทำด้วยประการใด ๆ อันเป็นการช่วยเหลือ หรือให้ความสะดวกในการที่ผู้อื่นกระทำความผิดก่อนหรือขณะกระทำความผิด แม้ผู้กระทำความผิดจะมิได้รู้ถึงการช่วยเหลือหรือให้ความสะดวกนั้นก็ตาม ผู้นั้นเป็นผู้สนับสนุนการกระทำความผิด ต้องระวางโทษสองในสามส่วนของโทษที่กำหนดไว้สำหรับความผิดที่สนับสนุนนั้น
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4920/256731
จำเลยรับจ้างเปิดบัญชีเงินฝากแล้วมอบสมุดบัญชีให้บุคคลอื่นไปใช้ ต่อมาคนร้ายใช้บัญชีนั้นรับเงินที่ฉ้อโกงประชาชนโดยแสดงตนเป็นคนอื่น ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ยกฟ้อง ศาลฎีกาแผนกคดีเยาวชนและครอบครัววินิจฉัยว่าพฤติการณ์ดังกล่าวผิดปกติวิสัย จำเลยเล็งเห็นได้ว่าบัญชีอาจถูกนำไปใช้กระทำความผิด จำเลยจะอ้างว่าถูกหลอกใช้ไม่ได้ และมีความผิดฐานเป็นผู้สนับสนุนการฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา 86
“การรับจ้างเปิดบัญชีแล้วมอบสมุดบัญชีเงินฝากให้บุคคลอื่นไปใช้เป็นเรื่องผิดปกติวิสัย ย่อมแสดงให้เห็นเจตนาร้ายของจำเลย”
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4920/2567 สำคัญต่อผู้ถูกกล่าวหาว่าเป็นบัญชีม้าสองประการ ประการแรก ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ยกฟ้อง แต่ศาลฎีกาพิพากษากลับ แสดงว่าข้ออ้าง "ถูกหลอกใช้" ไม่ได้รับฟังเสมอเมื่อพฤติการณ์ผิดปกติวิสัย ประการที่สอง ศาลใช้แนวคิดเจตนาเล็งเห็นผล คือจำเลยเล็งเห็นได้ว่าบัญชีอาจถูกนำไปใช้กระทำความผิด ซึ่งเป็นมาตรฐานของเจตนาตามประมวลกฎหมายอาญา ต่างจากมาตรฐาน "ควรรู้" ของมาตรา ๙ ที่ไม่ต้องพิสูจน์ถึงขั้นเล็งเห็นผล ในทางปฏิบัติ พนักงานอัยการจึงมักฟ้องทั้งสองฐาน และเมื่อการกระทำเดียวผิดหลายบท ศาลลงโทษตามบทที่หนักที่สุดตามมาตรา ๙๐
| ฐาน | สภาพจิตใจที่ต้องพิสูจน์ | อัตราโทษ | อายุความฟ้อง (ป.อ. มาตรา ๙๕) |
|---|---|---|---|
| พ.ร.ก. มาตรา ๙ เปิดหรือยินยอมให้ผู้อื่นใช้บัญชี | รู้หรือควรรู้ | จำคุกไม่เกิน ๓ ปี หรือปรับไม่เกิน ๓๐๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ | ๑๐ ปี (มาตรา ๙๕ (๓)) |
| พ.ร.ก. มาตรา ๑๐ เป็นธุระจัดหา โฆษณา หรือไขข่าว ซื้อขายเช่ายืมบัญชี | เพื่อใช้ในการกระทำความผิด | จำคุก ๒ ถึง ๕ ปี หรือปรับ ๒๐๐,๐๐๐ ถึง ๕๐๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ | ๑๐ ปี (มาตรา ๙๕ (๓)) |
| ผู้สนับสนุนฉ้อโกงประชาชน ป.อ. มาตรา ๘๖ ประกอบมาตรา ๓๔๓ | เจตนา รวมเจตนาเล็งเห็นผล | สองในสามของโทษตามมาตรา ๓๔๓ | คำนวณตามอัตราโทษของความผิดที่สนับสนุน |
คำถามที่ผู้ค้นถามมากคือ "บัญชีม้าอายุความกี่ปี" คำตอบตามตัวบทคือ มาตรา ๙ มีโทษจำคุกอย่างสูงสามปี จึงเข้ามาตรา ๙๕ (๓) ซึ่งกำหนดสิบปีสำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกกว่าหนึ่งปีถึงเจ็ดปี มาตรา ๑๐ มีโทษจำคุกอย่างสูงห้าปี อยู่ในอนุมาตราเดียวกัน อายุความนับแต่วันกระทำความผิด และต้องฟ้องและได้ตัวผู้กระทำมายังศาลภายในกำหนด ข้อยกเว้นในมาตรา ๙๕ วรรคสองคือ เมื่อฟ้องและได้ตัวมาศาลแล้วแต่ผู้กระทำหลบหนีจนเกินกำหนด ให้ถือว่าขาดอายุความเช่นเดียวกัน ความผิดตามมาตรา ๙ และมาตรา ๑๐ ยอมความไม่ได้ กำหนดสามเดือนตามมาตรา ๙๖ จึงไม่ใช้กับสองฐานนี้
ความผิดฐานฟอกเงินเป็นอีกฐานหนึ่งที่พนักงานอัยการอาจฟ้องพ่วงเมื่อเจ้าของบัญชีโอนเงินต่อหรือถอนเงินสดให้ผู้อื่น พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๕ ครอบคลุมการโอน รับโอน หรือเปลี่ยนสภาพทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดเพื่อซุกซ่อนหรือปกปิดแหล่งที่มา และการได้มา ครอบครอง หรือใช้ทรัพย์สินโดยรู้ว่าเป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด32 หน้านี้กล่าวถึงเฉพาะจุดเชื่อมกับบัญชีม้า รายละเอียดความผิดฐานฟอกเงินและการยึดอายัดทรัพย์สินโดยคณะกรรมการธุรกรรมอธิบายไว้ในหน้า ฟอกเงินและการยึดอายัดทรัพย์สินของ ป.ป.ง.
ข้อต่อสู้ของเจ้าของบัญชีที่ถูกแจ้งความว่าเป็นบัญชีม้า
ข้อต่อสู้หลักของเจ้าของบัญชีอยู่ที่องค์ประกอบด้านจิตใจ สำหรับมาตรา ๙ ของพระราชกำหนด ประเด็นคือเจ้าของบัญชี "รู้หรือควรรู้" หรือไม่ว่าบัญชีจะถูกนำไปใช้กระทำความผิด สำหรับมาตรา ๘๖ ของประมวลกฎหมายอาญา ประเด็นคือมีเจตนาช่วยเหลือหรือให้ความสะดวกในการกระทำความผิดหรือไม่ และข้อเท็จจริงว่าบัญชีถูกใช้ "โดยมิได้มีเจตนาใช้เพื่อตน" หรือถูกผู้อื่นสวมใช้โดยเจ้าของไม่ยินยอม เป็นข้อเท็จจริงที่ต้องพิสูจน์ด้วยพยานหลักฐาน33
ข้อเท็จจริงที่ทำให้ข้อต่อสู้มีน้ำหนักแบ่งได้สามกลุ่ม กลุ่มแรกคือบัญชีที่เจ้าของใช้เองจริงในการค้าหรือการรับเงินเดือน แล้วมีเงินจากผู้เสียหายโอนเข้ามาโดยเจ้าของไม่ได้ร่วมรู้ เช่น ผู้ขายสินค้าที่ถูกคนร้ายใช้เป็นทางผ่านเงินโดยสั่งซื้อสินค้าแล้วให้ผู้เสียหายโอนเงินมาชำระ กลุ่มนี้ไม่เข้าส่วน "โดยมิได้มีเจตนาใช้เพื่อตน" ของมาตรา ๙ กลุ่มที่สองคือบัญชีที่ถูกเปิดหรือเข้าถึงโดยไม่ได้รับความยินยอม เช่น ข้อมูลส่วนบุคคลถูกนำไปใช้เปิดบัญชี หรือโทรศัพท์และแอปพลิเคชันธนาคารถูกยึดครองโดยมัลแวร์ (โปรแกรมไม่พึงประสงค์) กลุ่มนี้ไม่มีการ "ยินยอม" ตามตัวบท กลุ่มที่สามคือผู้ที่ส่งมอบบัญชีเพราะถูกหลอกด้วยเรื่องที่น่าเชื่อตามวิญญูชน เช่น ถูกหลอกว่าเป็นการสมัครงานที่ต้องใช้บัญชีรับเงินเดือน กลุ่มนี้ยากที่สุด เพราะคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4920/2567 แสดงว่าศาลประเมินความผิดปกติวิสัยของพฤติการณ์อย่างเข้มงวด
ภาระการพิสูจน์ในคดีอาญายังอยู่ที่โจทก์ ศาลต้องพิพากษายกฟ้องเมื่อมีความสงสัยตามสมควรว่าจำเลยกระทำผิดหรือไม่ แต่ในคดีบัญชีม้า ข้อเท็จจริงเรื่องการเปิดบัญชีและการโอนเงินมักพิสูจน์ได้ด้วยเอกสารของธนาคาร คดีจึงไปตัดสินที่องค์ประกอบด้านจิตใจ ซึ่งศาลอนุมานจากพฤติการณ์ ได้แก่ การได้รับค่าตอบแทน จำนวนบัญชีที่เปิด ช่วงเวลาที่เปิดบัญชีเทียบกับวันเกิดเหตุ การส่งมอบรหัสผ่านหรืออุปกรณ์ยืนยันตัวตน และพฤติการณ์หลังรู้ว่าบัญชีถูกใช้ เช่น ได้แจ้งธนาคารหรือแจ้งความทันทีหรือไม่ เจ้าของบัญชีที่ได้รับหมายเรียกจึงควรรวบรวมหลักฐานเหล่านี้ก่อนให้การ
เมื่อถูกจับหรือได้รับหมายเรียกในคดีบัญชีม้า การปล่อยชั่วคราวเป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเช่นเดียวกับคดีอื่น อัตราโทษจำคุกไม่เกินสามปีของมาตรา ๙ อยู่ในกลุ่มที่ไม่เกินสิบปี ซึ่งเปิดทางให้ขอปล่อยชั่วคราวโดยไม่มีหลักประกันหรือมีประกันอย่างเดียวได้ รายละเอียดเรื่องการยื่นคำร้อง หลักประกัน และกำหนดเวลาควบคุมตัวอยู่ในหน้า ประกันตัวผู้ต้องหา ของเว็บไซต์นี้
ความเห็นของสำนักงาน
ก่อนเข้าพบพนักงานสอบสวนตามหมายเรียก สำนักงานจัดทำบันทึกลำดับเหตุการณ์ของบัญชีตั้งแต่วันเปิดถึงวันที่ถูกระงับ แยกรายการเงินเข้าออกที่เจ้าของรู้ที่มากับรายการที่ไม่รู้ และจับคู่แต่ละรายการกับหลักฐาน คำให้การที่สอดคล้องกับเอกสารของธนาคารตั้งแต่ชั้นสอบสวน มีน้ำหนักมากกว่าคำอธิบายที่เพิ่มเติมภายหลังในชั้นศาล ข้อมูลทั้งหมดที่ผู้ติดต่อแจ้งแก่สำนักงานเก็บเป็นความลับ
กฎหมายเปรียบเทียบ: อังกฤษ เยอรมนี และสหรัฐอเมริกา
ระบบกฎหมายที่นำมาเปรียบเทียบในหัวข้อนี้มีปัญหาเดียวกับไทย คือผู้กระทำอยู่นอกเขตอำนาจหรือระบุตัวไม่ได้ และเงินถูกโอนต่อเป็นทอดภายในเวลาไม่กี่นาที ความต่างอยู่ที่ฐานความผิดหลัก เครื่องมือระงับบัญชี และการแบ่งความเสียหายระหว่างผู้เสียหายกับธนาคาร ข้อสรุปของหัวข้อนี้ย้อนกลับมาที่มาตรา ๖ มาตรา ๗ และมาตรา ๘/๑๐ ของพระราชกำหนดไทย
อังกฤษ Fraud Act 2006 (พระราชบัญญัติการฉ้อฉล ค.ศ. 2006) section 2 กำหนดความผิดฐานฉ้อฉลโดยการแสดงข้อความเท็จ เมื่อบุคคล "dishonestly makes a false representation" (แสดงข้อความเท็จโดยไม่สุจริต) และมุ่งหมายจะได้ประโยชน์หรือทำให้ผู้อื่นเสียหายหรือเสี่ยงต่อความเสียหาย[ต่างประเทศ ๑] ความผิดสำเร็จตั้งแต่แสดงข้อความเท็จโดยมีเจตนาพิเศษ ไม่ต้องรอให้ได้ทรัพย์สินไป ต่างจากมาตรา ๓๔๑ ของไทยที่ต้องได้ไปซึ่งทรัพย์สิน ส่วนการระงับบัญชี Proceeds of Crime Act 2002 (พระราชบัญญัติทรัพย์สินจากการกระทำความผิด ค.ศ. 2002) section 303Z1 และ section 303Z3 ให้ศาลออกคำสั่งระงับบัญชี (account freezing order) ได้เมื่อมีเหตุอันสมควรสงสัยว่าเงินในบัญชีเป็นทรัพย์สินที่เรียกคืนได้หรือมุ่งใช้ในการกระทำที่ผิดกฎหมาย และ section 303Z3(4) จำกัดระยะเวลาของคำสั่งไม่เกินสองปี[ต่างประเทศ ๒] ระบบอังกฤษจึงให้ศาลเป็นผู้สั่งระงับในระยะยาว ขณะที่ระบบไทยให้ธนาคารระงับทันทีในระยะสั้นเจ็ดวันแล้วส่งต่อให้เจ้าพนักงาน
ประเด็นความรับผิดของธนาคาร ศาลสูงสุดสหราชอาณาจักรวินิจฉัยในคดี Philipp v Barclays Bank UK PLC [2023] UKSC 25 ว่าเมื่อลูกค้าเป็นผู้สั่งโอนเงินเองเพราะถูกหลอก (authorised push payment fraud หรือการหลอกให้ผู้เสียหายสั่งโอนเอง) หน้าที่ระมัดระวังแบบ Quincecare ซึ่งใช้กับคำสั่งที่ตัวแทนของลูกค้าออกโดยทุจริต ไม่ขยายมาใช้ และหน้าที่พื้นฐานของธนาคารคือปฏิบัติตามคำสั่งของลูกค้า[ต่างประเทศ ๓] คดีนี้ผู้เสียหายถูกหลอกโดยผู้แอบอ้างเป็นเจ้าหน้าที่ของหน่วยงานกำกับดูแล ให้โอนเงิน ๗๐๐,๐๐๐ ปอนด์ไปยังบัญชีในต่างประเทศ ซึ่งใกล้เคียงกับข้อเท็จจริงของแก๊งคอลเซ็นเตอร์ที่แอบอ้างเป็นเจ้าหน้าที่รัฐในไทย ผลของคำพิพากษาคือผู้เสียหายในอังกฤษเรียกให้ธนาคารรับผิดตามกฎหมายทั่วไปได้ยาก
เยอรมนี Strafgesetzbuch (ประมวลกฎหมายอาญาเยอรมัน เรียกย่อว่า StGB) § 263 ความผิดฐานฉ้อโกง (Betrug) ลงโทษผู้ที่มุ่งหมายให้ตนหรือบุคคลที่สามได้ประโยชน์ในทรัพย์สินโดยมิชอบ ทำให้ทรัพย์สินของผู้อื่นเสียหายโดยการก่อหรือคงไว้ซึ่งความสำคัญผิดด้วยการแสดงข้อเท็จจริงเท็จหรือบิดเบือนหรือปกปิดข้อเท็จจริง มีโทษจำคุกไม่เกินห้าปีหรือปรับ วรรค (2) ลงโทษการพยายาม และวรรค (3) เพิ่มโทษเป็นจำคุกหกเดือนถึงสิบปีในกรณีร้ายแรง เช่น กระทำเป็นอาชีพหรือเป็นสมาชิกของกลุ่มที่รวมตัวกันฉ้อโกงต่อเนื่อง หรือมุ่งทำให้คนจำนวนมากเสี่ยงต่อการสูญเสียทรัพย์สิน[ต่างประเทศ ๔] โครงสร้างนี้ใกล้เคียงกับมาตรา ๓๔๑ และมาตรา ๓๔๓ ของไทย แต่เยอรมนีใช้ "ความเสียหายต่อทรัพย์สิน" (Vermögensschaden) เป็นองค์ประกอบผล ขณะที่ไทยใช้การได้ไปซึ่งทรัพย์สิน
สหรัฐอเมริกา 18 U.S.C. § 1343 (ประมวลกฎหมายสหรัฐ ลักษณะ 18 มาตรา 1343 ความผิดฐานฉ้อโกงผ่านการสื่อสารทางสาย หรือ wire fraud) ลงโทษผู้ที่วางแผนฉ้อโกงหรือมุ่งได้เงินหรือทรัพย์สินด้วยข้ออ้างอันเป็นเท็จ และส่งหรือทำให้มีการส่งข้อความหรือสัญญาณทางสาย วิทยุ หรือโทรทัศน์ในการค้าระหว่างมลรัฐหรือระหว่างประเทศเพื่อดำเนินแผนนั้น มีโทษปรับหรือจำคุกไม่เกินยี่สิบปี[ต่างประเทศ ๕] องค์ประกอบสำคัญคือ "scheme or artifice to defraud" (แผนการฉ้อโกง) และการใช้ช่องทางสื่อสาร ไม่ต้องพิสูจน์ว่าผู้เสียหายสูญเสียทรัพย์สินแล้ว ซึ่งใกล้เคียงกับพระราชบัญญัติคอมพิวเตอร์ มาตรา ๑๔ ของไทยมากกว่ามาตรา ๓๔๑
| ประเด็น | ไทย | อังกฤษ | เยอรมนี | สหรัฐอเมริกา (ระดับสหพันธรัฐ) |
|---|---|---|---|---|
| ฐานความผิดหลัก | ป.อ. มาตรา ๓๔๑ ๓๔๓ และ พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ มาตรา ๑๔ | Fraud Act 2006 s.2 | StGB § 263 | 18 U.S.C. § 1343 |
| ต้องได้ทรัพย์สินไปหรือไม่ | ต้องได้ไป (มาตรา ๓๔๑) | ไม่ต้อง | ต้องมีความเสียหายต่อทรัพย์สิน | ไม่ต้อง |
| อัตราโทษสูงสุดของฐานหลัก | จำคุก ๓ ปี (ประชาชน ๕ ปี) | ตามบทกำหนดโทษของพระราชบัญญัติ | จำคุก ๕ ปี (กรณีร้ายแรง ๑๐ ปี) | จำคุก ๒๐ ปี |
| ผู้สั่งระงับบัญชี | ธนาคารระงับทันที ๗ วัน แล้วเจ้าพนักงานดำเนินการ (พ.ร.ก. มาตรา ๖ ๗) | ศาล ไม่เกิน ๒ ปี (POCA s.303Z3) | ไม่ได้เปรียบเทียบในหน้านี้ | ไม่ได้เปรียบเทียบในหน้านี้ |
| ความรับผิดของธนาคาร | มีส่วนร่วมรับผิดชอบ เว้นแต่พิสูจน์ว่าปฏิบัติตามมาตรฐาน (พ.ร.ก. มาตรา ๘/๑๐) | หน้าที่ปฏิบัติตามคำสั่งลูกค้าเป็นหลัก (Philipp v Barclays) | ไม่ได้เปรียบเทียบในหน้านี้ | ไม่ได้เปรียบเทียบในหน้านี้ |
เมื่อย้อนกลับมาที่กฎหมายไทย การเปรียบเทียบนี้ชี้สามเรื่อง เรื่องแรก ฐานฉ้อโกงตามมาตรา ๓๔๑ ของไทยแคบกว่าอังกฤษและสหรัฐอเมริกาเพราะต้องได้ทรัพย์สินไป การหลอกลวงที่ยังไม่ได้เงินจึงต้องอาศัยการพยายามกระทำความผิดหรือพระราชบัญญัติคอมพิวเตอร์ มาตรา ๑๔ เรื่องที่สอง การให้ธนาคารระงับทันทีตามมาตรา ๗ เร็วกว่าระบบที่ต้องขอคำสั่งศาลก่อน แต่แลกกับกำหนดเวลาสั้นที่ต้องมีคำสั่งของพนักงานสอบสวนตามมาภายในเจ็ดวัน เรื่องที่สาม มาตรา ๘/๑๐ ของไทยวางหลักความรับผิดร่วมของธนาคารไว้ในกฎหมาย ซึ่งเป็นทางตรงข้ามกับผลของคดี Philipp v Barclays ในกฎหมายทั่วไปของอังกฤษ
มุมมองนิติเศรษฐศาสตร์และอาชญาวิทยาของการหลอกลวงออนไลน์และบัญชีม้า
นิติเศรษฐศาสตร์มองการกระทำความผิดเป็นการตัดสินใจที่ชั่งประโยชน์ที่คาดว่าจะได้กับโอกาสถูกจับและความหนักของโทษ กรอบนี้อธิบายได้ว่าทำไมพระราชกำหนด พ.ศ. ๒๕๖๖ ไม่ได้มุ่งที่ตัวผู้หลอกลวงซึ่งมักอยู่นอกประเทศ แต่มุ่งที่บัญชีปลายทางและเจ้าของบัญชีซึ่งอยู่ในเขตอำนาจและเป็นจุดที่เงินต้องผ่าน
Gary S. Becker เสนอแบบจำลองใน Crime and Punishment: An Economic Approach ว่าจำนวนความผิดขึ้นกับความน่าจะเป็นที่ผู้กระทำจะถูกลงโทษ ความหนักของโทษ และปัจจัยอื่น และนโยบายที่มีประสิทธิภาพต้องชั่งต้นทุนของการบังคับใช้กฎหมายกับความเสียหายที่ลดลงได้[ต่างประเทศ ๖] ในการหลอกลวงข้ามประเทศ ความน่าจะเป็นที่ผู้วางแผนจะถูกลงโทษในไทยต่ำมาก การเพิ่มโทษผู้วางแผนจึงมีผลยับยั้งน้อย ทางเลือกที่ได้ผลกว่าคือเพิ่มต้นทุนของ "ปัจจัยการผลิต" ที่ผู้หลอกลวงต้องใช้ในไทย ได้แก่ บัญชีรับเงินและเลขหมายโทรศัพท์ มาตรา ๙ และมาตรา ๑๐ ของพระราชกำหนดเพิ่มต้นทุนของการเปิดบัญชีให้ผู้อื่นใช้และการเป็นธุระจัดหาบัญชี และทำให้ค่าตอบแทนที่เจ้าของบัญชีเรียกสูงขึ้น ซึ่งลดกำไรของการหลอกลวงทั้งระบบ
ข้อพิจารณาที่ตามมาคือต้นทุนต่อผู้บริสุทธิ์ มาตรฐาน "ควรรู้" ในมาตรา ๙ และอำนาจระงับธุรกรรมทันทีตามมาตรา ๖ ลดต้นทุนการพิสูจน์ของรัฐ แต่เพิ่มความเสี่ยงที่ผู้ไม่รู้จะถูกระงับบัญชีหรือถูกดำเนินคดี ตัวบทจึงต้องมีกลไกถ่วงดุล ได้แก่ กำหนดเจ็ดวันและหน้าที่ยกเลิกการระงับในมาตรา ๖ วรรคสามและวรรคสี่ ช่องทางคัดค้านเก้าสิบวันในมาตรา ๘/๒ และการทบทวนโดยศาลแพ่ง กลไกเหล่านี้ทำงานได้ดีเพียงใดขึ้นกับว่าเจ้าพนักงานแจ้งผลตามกำหนดจริงหรือไม่
มาตรา ๘/๑๐ เป็นการจัดสรรความเสียหายตามแนวคิด "ผู้ที่ป้องกันความเสียหายได้ด้วยต้นทุนต่ำที่สุด" (least-cost avoider) ในวรรณกรรมนิติเศรษฐศาสตร์ ธนาคารและผู้ให้บริการโทรคมนาคมเห็นรูปแบบธุรกรรมและการใช้เลขหมายของลูกค้าจำนวนมาก จึงตรวจจับบัญชีม้าได้ถูกกว่าผู้เสียหายรายบุคคล เมื่อกฎหมายให้ผู้ให้บริการร่วมรับผิดเว้นแต่พิสูจน์ว่าปฏิบัติตามมาตรฐาน ผู้ให้บริการจะลงทุนในระบบป้องกันจนถึงระดับมาตรฐานที่หน่วยงานกำกับกำหนด ผลที่ได้จึงขึ้นกับว่ามาตรฐานนั้นตั้งไว้สูงพอหรือไม่ ซึ่งเป็นเหตุที่ผู้เสียหายควรขอให้ธนาคารแสดงเอกสารการปฏิบัติตามมาตรฐานเมื่อเรียกร้องตามมาตรา ๘/๑๐
ในทางอาชญาวิทยา บัญชีม้าทำหน้าที่เป็นชั้นของการซ่อนเงิน (layering) ก่อนเงินถูกถอนหรือแปลงเป็นสินทรัพย์ดิจิทัล การที่ฉบับที่ ๒ พ.ศ. ๒๕๖๘ ขยายนิยาม "บัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์" ให้รวมบัญชีสินทรัพย์ดิจิทัลในมาตรา ๓ สอดคล้องกับเหตุผลท้ายพระราชกำหนดฉบับที่ ๒ ที่ระบุว่ามีการนำเงินจากอาชญากรรมทางเทคโนโลยีไปซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัลจนตรวจสอบและระงับได้ยาก ข้อสรุปเชิงนโยบายคือเครื่องมือของไทยมุ่งที่จุดที่เงินต้องผ่านในประเทศ ได้แก่ บัญชี กระเป๋าสินทรัพย์ดิจิทัล และเลขหมายโทรศัพท์ ซึ่งเป็นจุดเดียวกับที่ผู้เสียหายใช้ติดตามเงินคืนตามมาตรา ๗ และมาตรา ๘/๒
คำถามที่พบบ่อยเรื่องอายัดบัญชี บัญชีม้า และการโดนโกงออนไลน์
คำถามในหัวข้อนี้มาจากคำค้นที่ผู้ค้นพิมพ์จริงเกี่ยวกับการอายัดบัญชีและบัญชีม้า คำตอบเป็นหลักทั่วไปตามพระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. ๒๕๖๖ ฉบับรวมแก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. ๒๕๖๘ ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๘๖ ๙๕ ๙๖ ๓๔๑ ๓๔๓ และ ๓๔๘ และคำพิพากษาที่อ้างไว้ในหน้านี้ ผลของแต่ละคดีขึ้นกับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐาน
อายัดบัญชีคืออะไร
ในคดีหลอกลวงออนไลน์ คำว่าอายัดบัญชีหมายถึงการระงับการทำธุรกรรมตามพระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. ๒๕๖๖ มาตรา ๖ และมาตรา ๗ ซึ่งธนาคารต้องทำทันทีเมื่อผู้เสียหายแจ้งหรือเมื่อพบเหตุอันควรสงสัย และส่งข้อมูลให้ธนาคารผู้รับโอนทุกทอดระงับด้วย ต่างจากการอายัดทรัพย์สินตามคำสั่งศาลในคดีแพ่ง และต่างจากการยึดอายัดทรัพย์สินตามกฎหมายฟอกเงิน
โดนโกงออนไลน์ อายัดบัญชีคนร้ายได้อย่างไร
แจ้งธนาคารของตนเองที่ใช้โอนเงินออกไปทันที ธนาคารต้องระงับธุรกรรมและแจ้งธนาคารผู้รับโอนทุกทอดตามมาตรา ๗ จากนั้นร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวนภายในเจ็ดสิบสองชั่วโมง ทางเว็บไซต์ thaipoliceonline.go.th สายด่วน ๑๔๔๑ หรือสถานีตำรวจแห่งใดก็ได้ตามมาตรา ๘ วรรคสอง และติดตามให้พนักงานสอบสวนมีคำสั่งระงับธุรกรรมต่อภายในเจ็ดวัน มิฉะนั้นธนาคารต้องยกเลิกการระงับ
โดนโกงออนไลน์ ได้เงินคืนไหม
ได้คืนเท่าที่ยังมีเงินเหลืออยู่ในบัญชีที่ถูกระงับหรือในทรัพย์สินของผู้ต้องรับผิด ช่องทางมีสี่ทาง คือ ยื่นคำร้องขอคืนเงินภายในเก้าสิบวันนับแต่ประกาศบัญชีในราชกิจจานุเบกษาตามมาตรา ๘/๒ ยื่นคำร้องขอให้จำเลยชดใช้ค่าสินไหมทดแทนในคดีอาญาตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๔๔/๑ ก่อนเริ่มสืบพยาน ฟ้องละเมิดตาม ป.พ.พ. มาตรา ๔๒๐ และเรียกให้ธนาคารหรือผู้ให้บริการร่วมรับผิดตามมาตรา ๘/๑๐ ซึ่งผู้ให้บริการยกเว้นได้ถ้าพิสูจน์ว่าปฏิบัติตามมาตรฐานป้องกันแล้ว
ถูกอายัดบัญชี ต้องทำอย่างไร
ตรวจกับธนาคารก่อนว่าถูกระงับตามฐานใด ถ้าเป็นมาตรา ๗ จากการแจ้งของผู้เสียหาย การระงับสิ้นไปเมื่อพนักงานสอบสวนไม่มีคำสั่งให้ระงับต่อภายในเจ็ดวัน ถ้าเป็นมาตรา ๖ ธนาคารระงับชั่วคราวได้ไม่เกินเจ็ดวัน และต้องยกเลิกเมื่อเจ้าพนักงานไม่แจ้งผลภายในกำหนด ถ้ามีคำสั่งระงับต่อหรือบัญชีถูกประกาศตามมาตรา ๘/๒ ให้ยื่นคำชี้แจงหรือคำร้องคัดค้านภายในเก้าสิบวันพร้อมหลักฐานที่มาของเงิน และไม่ควรโอนเงินที่ไม่ทราบที่มาออกจากบัญชี
ปลดอายัดบัญชีใช้เวลากี่วัน
ตัวบทไม่ได้กำหนดเวลาปลดเป็นจำนวนวันตายตัว แต่กำหนดเพดานของการระงับชั่วคราว คือการระงับตามมาตรา ๖ วรรคหนึ่งไม่เกินเจ็ดวัน และการระงับตามมาตรา ๗ สิ้นไปเมื่อพนักงานสอบสวนไม่มีคำสั่งภายในเจ็ดวันนับแต่ได้รับคำร้องทุกข์ ข้อยกเว้นคือเมื่อเจ้าพนักงานดำเนินการตามกฎหมายภายในกำหนด การระงับจะอยู่ต่อตามคำสั่งนั้น และถ้าบัญชีถูกประกาศตามมาตรา ๘/๒ ระยะเวลาขึ้นกับการพิจารณาคำร้องของคณะกรรมการธุรกรรม
บัญชีม้า โทษเท่าใด ติดคุกกี่ปี
ผู้เปิดหรือยินยอมให้ผู้อื่นใช้บัญชีโดยรู้หรือควรรู้ว่าจะนำไปใช้กระทำความผิด มีโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินสามแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตามพระราชกำหนด มาตรา ๙ ผู้เป็นธุระจัดหาหรือโฆษณาซื้อขายเช่ายืมบัญชีมีโทษจำคุกสองถึงห้าปีตามมาตรา ๑๐ และเจ้าของบัญชีอาจถูกลงโทษเป็นผู้สนับสนุนการฉ้อโกงตาม ป.อ. มาตรา ๘๖ ซึ่งมีโทษสองในสามของความผิดที่สนับสนุน ศาลลงโทษตามบทที่หนักที่สุดเมื่อเป็นกรรมเดียวตามมาตรา ๙๐
บัญชีม้ามีอายุความกี่ปี
ความผิดตามมาตรา ๙ และมาตรา ๑๐ ของพระราชกำหนดมีโทษจำคุกอย่างสูงสามปีและห้าปี จึงมีอายุความสิบปีนับแต่วันกระทำความผิดตาม ป.อ. มาตรา ๙๕ (๓) ทั้งสองฐานยอมความไม่ได้ กำหนดร้องทุกข์สามเดือนตามมาตรา ๙๖ จึงไม่ใช้บังคับ และถ้าฟ้องและได้ตัวมาศาลแล้วผู้กระทำหลบหนีจนเกินกำหนด ให้ถือว่าขาดอายุความตามมาตรา ๙๕ วรรคสอง
โดนแจ้งความว่าเป็นบัญชีม้า แต่ไม่รู้เรื่อง สู้คดีได้ไหม
สู้ได้ โดยประเด็นอยู่ที่องค์ประกอบด้านจิตใจ คือรู้หรือควรรู้หรือไม่ว่าบัญชีจะถูกนำไปใช้กระทำความผิดตามมาตรา ๙ และมีเจตนาช่วยเหลือหรือให้ความสะดวกหรือไม่ตาม ป.อ. มาตรา ๘๖ หลักฐานที่ช่วยได้คือการใช้บัญชีเพื่อตนเองจริง การไม่ได้รับค่าตอบแทน และการแจ้งธนาคารหรือแจ้งความทันทีเมื่อรู้ แต่คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4920/2567 วินิจฉัยว่าการรับจ้างเปิดบัญชีแล้วมอบสมุดบัญชีให้ผู้อื่นเป็นเรื่องผิดปกติวิสัย และอ้างว่าถูกหลอกใช้ไม่ได้
ฉ้อโกงออนไลน์ ยอมความได้ไหม และต้องแจ้งความภายในกี่เดือน
ฉ้อโกงตาม ป.อ. มาตรา ๓๔๑ ยอมความได้ตามมาตรา ๓๔๘ และต้องร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิดตามมาตรา ๙๖ ข้อยกเว้นคือฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา ๓๔๓ และความผิดตาม พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ มาตรา ๑๔ วรรคหนึ่ง (๑) ยอมความไม่ได้และไม่อยู่ใต้กำหนดสามเดือน แต่ยังต้องฟ้องภายในอายุความตามมาตรา ๙๕ ซึ่งคือสิบปีสำหรับความผิดที่มีโทษจำคุกกว่าหนึ่งปีถึงเจ็ดปี
พรก ไซเบอร์ 2568 เปลี่ยนอะไร
พระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๖๘ เพิ่มนิยามบัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์ให้รวมบัญชีสินทรัพย์ดิจิทัล เพิ่มกระบวนการคืนเงินแก่ผู้เสียหาย จัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการเพื่อป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี และเพิ่มความรับผิดร่วมของสถาบันการเงิน ผู้ให้บริการโทรคมนาคม และผู้ให้บริการสื่อสังคมออนไลน์ในมาตรา ๘/๑๐ ฐานข้อมูลของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาแสดงฉบับรวมที่ใช้บังคับตั้งแต่ ๑๓ เมษายน ๒๕๖๘
แหล่งอ้างอิงกฎหมายต่างประเทศและนิติเศรษฐศาสตร์
ตัวบทต่างประเทศในหน้านี้สำนักงานเปิดอ่านจากเว็บไซต์ทางการของแต่ละประเทศ คำพิพากษาของศาลสูงสุดสหราชอาณาจักรอ่านจากหน้าคดีของศาลและสำเนาคำพิพากษาฉบับเต็มของหอจดหมายเหตุแห่งชาติสหราชอาณาจักร งานวิชาการอ่านจากหน้าของ National Bureau of Economic Research (สำนักวิจัยเศรษฐกิจแห่งชาติสหรัฐ) เมื่อ 24 ตุลาคม 2569 ข้อความภาษาไทยข้างต้นเป็นการสรุปความของสำนักงาน ไม่ใช่คำแปลทางการ
- Fraud Act 2006 (c. 35), section 2 Fraud by false representation — legislation.gov.uk ตรวจถ้อยคำฉบับปัจจุบันเมื่อ 24 ตุลาคม 2569
- Proceeds of Crime Act 2002 (c. 29), section 303Z1 Application for account freezing order และ section 303Z3 Making of account freezing order — legislation.gov.uk ตรวจถ้อยคำเมื่อ 24 ตุลาคม 2569
- Philipp v Barclays Bank UK PLC [2023] UKSC 25 (judgment of 12 July 2023, Lord Leggatt with whom the other Justices agreed) — supremecourt.uk (หน้าคดี UKSC/2022/0075) และ caselaw.nationalarchives.gov.uk อ่านเมื่อ 24 ตุลาคม 2569
- Strafgesetzbuch (StGB) § 263 Betrug — gesetze-im-internet.de (Bundesministerium der Justiz) ตรวจถ้อยคำภาษาเยอรมันเมื่อ 24 ตุลาคม 2569
- 18 U.S.C. § 1343 Fraud by wire, radio, or television — law.cornell.edu (Legal Information Institute) ตรวจถ้อยคำเมื่อ 24 ตุลาคม 2569
- Gary S. Becker, Crime and Punishment: An Economic Approach, ใน Gary S. Becker and William M. Landes (eds.), Essays in the Economics of Crime and Punishment (NBER, 1974) บทที่ 1 (ตีพิมพ์ครั้งแรกใน Journal of Political Economy, 1968) — nber.org อ่านหน้าบทเมื่อ 24 ตุลาคม 2569