ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย
สาระสำคัญ
- ความผิดฐานฟอกเงินตามพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๕ มีสามรูปแบบ ได้แก่ การโอน รับโอน หรือเปลี่ยนสภาพทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดเพื่อซุกซ่อนหรือปกปิดแหล่งที่มา การกระทำเพื่อปกปิดหรืออำพรางลักษณะที่แท้จริงของทรัพย์สินนั้น และการได้มา ครอบครอง หรือใช้ทรัพย์สินโดยรู้ในขณะนั้นว่าเป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด1
- ผู้กระทำความผิดฐานฟอกเงินต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หนึ่งปีถึงสิบปี หรือปรับตั้งแต่สองหมื่นบาทถึงสองแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตามมาตรา ๖๐2 และนิติบุคคลต้องระวางโทษปรับตั้งแต่สองแสนบาทถึงหนึ่งล้านบาท ตามมาตรา ๖๑3
- คณะกรรมการธุรกรรมมีอำนาจสั่งยึดหรืออายัดทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดไว้ชั่วคราวไม่เกินเก้าสิบวัน และผู้ทำธุรกรรมหรือผู้มีส่วนได้เสียมีสิทธิแสดงหลักฐานเพื่อขอให้เพิกถอนการยึดหรืออายัด ตามมาตรา ๔๘4
- เมื่อพนักงานอัยการยื่นคำร้องขอให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดินต่อศาลแพ่ง ผู้อ้างว่าเป็นเจ้าของยื่นคำร้องได้ก่อนศาลมีคำสั่ง และต้องแสดงว่าตนเป็นเจ้าของที่แท้จริงและทรัพย์สินไม่เกี่ยวกับการกระทำความผิด หรือเป็นผู้รับโอนโดยสุจริตและมีค่าตอบแทน หรือได้มาโดยสุจริตและตามสมควรในทางศีลธรรมอันดีหรือในทางกุศลสาธารณะ ส่วนผู้มีส่วนได้เสียยื่นคำร้องขอคุ้มครองสิทธิได้ โดยแสดงว่าตนเป็นผู้มีส่วนได้เสียโดยสุจริตและมีค่าตอบแทน หรือได้มาซึ่งส่วนได้เสียโดยสุจริตและตามสมควรในทางศีลธรรมอันดีหรือในทางกุศลสาธารณะ ตามมาตรา ๕๐5
- พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ ไม่มีบทบัญญัติให้ความผิดฐานฟอกเงินเป็นความผิดอันยอมความได้ การตกลงชดใช้กับผู้เสียหายในความผิดมูลฐานจึงไม่ทำให้คดีฟอกเงินระงับ
- ความผิดฐานฟอกเงินตามมาตรา ๖๐ มีโทษจำคุกอย่างสูงสิบปี จึงมีอายุความสิบห้าปีนับแต่วันกระทำความผิด ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๙๕ (๒)6
ฟอกเงินคืออะไร: ความผิดตามมาตรา ๕ และทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด
ฟอกเงินคือการจัดการกับเงินหรือทรัพย์สินที่ได้มาจากการกระทำความผิด เพื่อซุกซ่อนหรือปกปิดแหล่งที่มา หรือเพื่อให้ทรัพย์สินนั้นดูเหมือนได้มาโดยชอบ พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๕ กำหนดความผิดฐานฟอกเงินไว้สามรูปแบบ และใช้กับทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดตามบทนิยามในมาตรา ๓ ซึ่งผูกกับรายการความผิดมูลฐาน คดีฟอกเงินจึงต้องพิสูจน์ก่อนว่าทรัพย์สินมาจากความผิดมูลฐานหรือมีลักษณะอื่นตามบทนิยามนั้น
หน้านี้เขียนสำหรับผู้ที่ถูกกล่าวหาว่าฟอกเงิน ผู้ที่ได้รับหนังสือเรียกหรือคำสั่งยึดอายัดทรัพย์สินจากสำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (สำนักงาน ป.ป.ง.) และผู้เสียหายในความผิดมูลฐานที่ต้องการขอคืนเงินหรือทรัพย์สินผ่านกระบวนการตามพระราชบัญญัตินี้
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๕ผู้ใด
(๑) โอน รับโอน หรือเปลี่ยนสภาพทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดเพื่อซุกซ่อนหรือปกปิดแหล่งที่มาของทรัพย์สินนั้น หรือเพื่อช่วยเหลือผู้อื่นไม่ว่าก่อน ขณะหรือหลังการกระทำความผิด มิให้ต้องรับโทษหรือรับโทษน้อยลงในความผิดมูลฐาน หรือ
(๒) กระทำด้วยประการใด ๆ เพื่อปกปิดหรืออำพรางลักษณะที่แท้จริงการได้มา แหล่งที่ตั้ง การจำหน่าย การโอน การได้สิทธิใด ๆ ซึ่งทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด
(๓) ได้มา ครอบครอง หรือใช้ทรัพย์สิน โดยรู้ในขณะที่ได้มา ครอบครอง หรือใช้ทรัพย์สินนั้นว่าเป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด
ผู้นั้นกระทำความผิดฐานฟอกเงิน
มาตรา ๕ แยกการกระทำเป็นสามอนุมาตรา อนุมาตรา (๑) คือการโอน รับโอน หรือเปลี่ยนสภาพทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด โดยมีมูลเหตุจูงใจอย่างใดอย่างหนึ่งในสองอย่าง อย่างแรกคือเพื่อซุกซ่อนหรือปกปิดแหล่งที่มาของทรัพย์สิน อย่างที่สองคือเพื่อช่วยเหลือผู้อื่นไม่ให้ต้องรับโทษหรือให้รับโทษน้อยลงในความผิดมูลฐาน อนุมาตรา (๒) คือการกระทำด้วยประการใด ๆ เพื่อปกปิดหรืออำพรางลักษณะที่แท้จริง การได้มา แหล่งที่ตั้ง การจำหน่าย การโอน หรือการได้สิทธิในทรัพย์สินนั้น อนุมาตรา (๓) คือการได้มา ครอบครอง หรือใช้ทรัพย์สิน โดยรู้ในขณะที่ได้มา ครอบครอง หรือใช้ ว่าเป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด7
อนุมาตรา (๑) และ (๒) ต้องมีมูลเหตุจูงใจตามที่ตัวบทระบุ คือเพื่อซุกซ่อน ปกปิด อำพราง หรือช่วยผู้อื่นให้พ้นโทษ นอกเหนือจากเจตนาตามหลักทั่วไป ส่วนอนุมาตรา (๓) ไม่มีถ้อยคำเรื่องมูลเหตุจูงใจ แต่ระบุจุดเวลาของความรู้ไว้ในตัวบท คือผู้กระทำต้องรู้ในขณะที่ได้มา ครอบครอง หรือใช้ทรัพย์สิน ความแตกต่างนี้กำหนดว่าพนักงานอัยการต้องนำสืบข้อเท็จจริงใด และผู้ถูกกล่าวหาต้องโต้แย้งข้อเท็จจริงใด
ความผิดมูลฐาน และทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๓ (บทนิยามที่หน้านี้ใช้)ในพระราชบัญญัตินี้
“ความผิดมูลฐาน” หมายความว่า
(๑) ความผิดเกี่ยวกับยาเสพติดตามกฎหมายว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามยาเสพติดหรือกฎหมายว่าด้วยมาตรการในการปราบปรามผู้กระทำความผิดเกี่ยวกับยาเสพติด
(๓) ความผิดเกี่ยวกับการฉ้อโกงประชาชนตามประมวลกฎหมายอาญาหรือความผิดตามกฎหมายว่าด้วยการกู้ยืมเงินที่เป็นการฉ้อโกงประชาชน
(๑๘) ความผิดเกี่ยวกับการลักทรัพย์ กรรโชก รีดเอาทรัพย์ ชิงทรัพย์ ปล้นทรัพย์ ฉ้อโกง หรือยักยอก ตามประมวลกฎหมายอาญาอันมีลักษณะเป็นปกติธุระ
ความผิดมูลฐานตามวรรคหนึ่ง ให้หมายความรวมถึงการกระทำความผิดอาญานอกราชอาณาจักร ซึ่งหากการกระทำความผิดนั้นได้กระทำลงในราชอาณาจักรจะเป็นความผิดมูลฐานด้วย
“ทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด” หมายความว่า
(๑) เงินหรือทรัพย์สินที่ได้มาจากการกระทำซึ่งเป็นความผิดมูลฐานหรือความผิดฐานฟอกเงินหรือจากการสนับสนุนหรือช่วยเหลือการกระทำซึ่งเป็นความผิดมูลฐานหรือความผิดฐานฟอกเงิน และให้รวมถึงเงินหรือทรัพย์สินที่ได้ใช้หรือมีไว้เพื่อใช้หรือสนับสนุนการกระทำความผิดมูลฐานหรือความผิดฐานฟอกเงิน
(๒) เงินหรือทรัพย์สินที่ได้มาจากการจำหน่าย จ่าย โอนด้วยประการใด ๆ ซึ่งเงินหรือทรัพย์สินตาม (๑) หรือ
(๓) ดอกผลของเงินหรือทรัพย์สินตาม (๑) หรือ (๒)
ทั้งนี้ ไม่ว่าทรัพย์สินตาม (๑) (๒) หรือ (๓) จะมีการจำหน่าย จ่าย โอน หรือเปลี่ยนสภาพไปกี่ครั้งและไม่ว่าจะอยู่ในความครอบครองของบุคคลใด โอนไปเป็นของบุคคลใด หรือปรากฏหลักฐานทางทะเบียนว่าเป็นของบุคคลใด
“ความผิดมูลฐาน” คือความผิดต้นทางที่ทำให้เกิดเงินหรือทรัพย์สินที่นำมาฟอก มาตรา ๓ ระบุความผิดมูลฐานเป็นรายการ ตัวอย่างที่เกี่ยวกับคดีของเว็บไซต์นี้ ได้แก่ ความผิดเกี่ยวกับยาเสพติดตามอนุมาตรา (๑) ความผิดเกี่ยวกับการฉ้อโกงประชาชนตามอนุมาตรา (๓) และความผิดเกี่ยวกับการลักทรัพย์ กรรโชก รีดเอาทรัพย์ ชิงทรัพย์ ปล้นทรัพย์ ฉ้อโกง หรือยักยอกตามประมวลกฎหมายอาญาอันมีลักษณะเป็นปกติธุระตามอนุมาตรา (๑๘) และความผิดมูลฐานรวมถึงการกระทำความผิดอาญานอกราชอาณาจักร ซึ่งหากกระทำในราชอาณาจักรจะเป็นความผิดมูลฐานด้วย8 หน้านี้ยกเฉพาะบางอนุมาตราของมาตรา ๓ ผู้ถูกกล่าวหาต้องตรวจถ้อยคำของอนุมาตราที่ถูกอ้างในคดีของตนโดยตรง
“ทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด” มีสามกลุ่ม กลุ่มแรกคือเงินหรือทรัพย์สินที่ได้มาจากการกระทำซึ่งเป็นความผิดมูลฐานหรือความผิดฐานฟอกเงิน รวมถึงเงินหรือทรัพย์สินที่ใช้หรือมีไว้เพื่อใช้หรือสนับสนุนการกระทำความผิดนั้น กลุ่มที่สองคือเงินหรือทรัพย์สินที่ได้มาจากการจำหน่าย จ่าย หรือโอนทรัพย์สินกลุ่มแรก กลุ่มที่สามคือดอกผลของทรัพย์สินสองกลุ่มแรก บทนิยามนี้ใช้ไม่ว่าทรัพย์สินจะเปลี่ยนมือหรือเปลี่ยนสภาพไปกี่ครั้ง และไม่ว่าจะปรากฏหลักฐานทางทะเบียนว่าเป็นของบุคคลใด9 เงินที่ถูกโอนต่อหลายทอด หรือบ้านที่ซื้อด้วยเงินจากการกระทำความผิดแล้วจดทะเบียนในชื่อผู้อื่น จึงยังเป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดตามบทนิยามนี้
ถ้อยคำ “อันมีลักษณะเป็นปกติธุระ” ในอนุมาตรา (๑๘) มีผลสำคัญ ความผิดฐานลักทรัพย์ ฉ้อโกง หรือยักยอกที่กระทำครั้งเดียวโดยไม่มีลักษณะเป็นปกติธุระ ไม่อยู่ในอนุมาตรานี้ ส่วนความผิดฐานฉ้อโกงประชาชนอยู่ในอนุมาตรา (๓) โดยไม่มีเงื่อนไขเรื่องปกติธุระ10 รายละเอียดของความผิดต้นทางเหล่านี้อธิบายไว้ในหน้า ฉ้อโกงและยักยอกทรัพย์ และหน้า ลักทรัพย์และรับของโจร ของเว็บไซต์นี้ ส่วนคดียาเสพติดอยู่ในเว็บไซต์เฉพาะทางของสำนักงาน eksiamdruglaw.com
ความเห็นของสำนักงาน
เมื่อมีผู้ถูกกล่าวหาว่าฟอกเงินมาปรึกษา สำนักงานตรวจสองเรื่องก่อนเรื่องอื่น เรื่องแรกคือความผิดต้นทางที่อ้างนั้นอยู่ในรายการความผิดมูลฐานตามมาตรา ๓ หรือไม่ และเข้าเงื่อนไขของอนุมาตรานั้นครบหรือไม่ เช่น ลักษณะเป็นปกติธุระตามอนุมาตรา (๑๘) เรื่องที่สองคือข้อกล่าวหาอยู่ในอนุมาตราใดของมาตรา ๕ เพราะอนุมาตรา (๑) และ (๒) ต้องพิสูจน์มูลเหตุจูงใจ ส่วนอนุมาตรา (๓) ต้องพิสูจน์ความรู้ในขณะได้มาหรือใช้ทรัพย์สิน
ฟอกเงิน โทษเท่าไร: มาตรา ๖๐ ๖๑ และผู้สนับสนุน ผู้พยายาม ผู้สมคบ
ผู้กระทำความผิดฐานฟอกเงินต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หนึ่งปีถึงสิบปี หรือปรับตั้งแต่สองหมื่นบาทถึงสองแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตามพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๖๐ ผู้สนับสนุนและผู้พยายามกระทำความผิดต้องระวางโทษเท่ากับตัวการหรือผู้กระทำความผิดสำเร็จ และผู้สมคบกันตั้งแต่สองคนขึ้นไปต้องระวางโทษกึ่งหนึ่ง
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๖๐ผู้ใดกระทำความผิดฐานฟอกเงิน ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หนึ่งปีถึงสิบปี หรือปรับตั้งแต่สองหมื่นบาทถึงสองแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๖๑นิติบุคคลใดกระทำความผิดตามมาตรา ๕ มาตรา ๗ มาตรา ๘ หรือมาตรา ๙ ต้องระวางโทษปรับตั้งแต่สองแสนบาทถึงหนึ่งล้านบาท
ในกรณีที่การกระทำความผิดตามวรรคหนึ่งของนิติบุคคลเกิดจากการสั่งการหรือการกระทำของกรรมการ หรือผู้จัดการ หรือบุคคลใดซึ่งรับผิดชอบในการดำเนินงานของนิติบุคคลนั้น หรือในกรณีที่บุคคลดังกล่าวมีหน้าที่ต้องสั่งการหรือกระทำการและละเว้นไม่สั่งการหรือไม่กระทำการจนเป็นเหตุให้นิติบุคคลนั้นกระทำความผิด ผู้นั้นต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หนึ่งปีถึงสิบปี หรือปรับตั้งแต่สองหมื่นบาทถึงสองแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
| ผู้กระทำ | มาตรา | อัตราโทษตามตัวบท |
|---|---|---|
| ผู้กระทำความผิดฐานฟอกเงิน | ๖๐ | จำคุก ๑ ถึง ๑๐ ปี หรือปรับ ๒๐,๐๐๐ ถึง ๒๐๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ |
| ผู้สนับสนุนหรือช่วยเหลือก่อนหรือขณะกระทำความผิด และผู้จัดหาเงิน ทรัพย์สิน ยานพาหนะ หรือสถานที่เพื่อช่วยผู้กระทำความผิด | ๗ | เช่นเดียวกับตัวการ |
| ผู้พยายามกระทำความผิดฐานฟอกเงิน | ๘ | เช่นเดียวกับผู้กระทำความผิดสำเร็จ |
| ผู้สมคบตั้งแต่สองคนขึ้นไปเพื่อฟอกเงิน | ๙ | กึ่งหนึ่งของโทษ และเต็มอัตราถ้ามีการฟอกเงินเพราะการสมคบนั้น |
| นิติบุคคลที่กระทำความผิดตามมาตรา ๕ ๗ ๘ หรือ ๙ | ๖๑ วรรคหนึ่ง | ปรับ ๒๐๐,๐๐๐ ถึง ๑,๐๐๐,๐๐๐ บาท |
| กรรมการ ผู้จัดการ หรือผู้รับผิดชอบการดำเนินงานของนิติบุคคล ที่สั่งการ กระทำ หรือละเว้นจนนิติบุคคลกระทำความผิด | ๖๑ วรรคสอง | จำคุก ๑ ถึง ๑๐ ปี หรือปรับ ๒๐,๐๐๐ ถึง ๒๐๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ |
อัตราโทษในตารางนำมาจากมาตรา ๖๐ และมาตรา ๖๑1112 มาตรา ๖๐ กำหนดโทษขั้นต่ำไว้ทั้งโทษจำคุกและโทษปรับ และใช้คำว่า “หรือ” ระหว่างโทษจำคุกกับโทษปรับ ศาลจึงมีอำนาจเลือกลงโทษจำคุก โทษปรับ หรือทั้งสองอย่าง ภายในกรอบขั้นต่ำและขั้นสูงที่ตัวบทกำหนด
ผู้สนับสนุน ผู้พยายาม และผู้สมคบ
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๗ในความผิดฐานฟอกเงิน ผู้ใดกระทำการอย่างใดอย่างหนึ่งดังต่อไปนี้ ต้องระวางโทษเช่นเดียวกับตัวการในความผิดนั้น
(๑) สนับสนุนการกระทำความผิดหรือช่วยเหลือผู้กระทำความผิดก่อนหรือขณะกระทำความผิด
(๒) จัดหาหรือให้เงินหรือทรัพย์สิน ยานพาหนะ สถานที่ หรือวัตถุใด ๆ หรือกระทำการใด ๆ เพื่อช่วยให้ผู้กระทำความผิดหลบหนีหรือเพื่อมิให้ผู้กระทำความผิดถูกลงโทษ หรือเพื่อให้ได้รับประโยชน์ในการกระทำความผิด
ผู้ใดจัดหาหรือให้เงินหรือทรัพย์สิน ที่พำนัก หรือที่ซ่อนเร้น เพื่อช่วยบิดา มารดา บุตร สามี หรือภริยาของตนให้พ้นจากการถูกจับกุม ศาลจะไม่ลงโทษผู้นั้นหรือลงโทษผู้นั้นน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเพียงใดก็ได้
มาตรา ๗ กำหนดให้ผู้สนับสนุนหรือช่วยเหลือผู้กระทำความผิดก่อนหรือขณะกระทำความผิด และผู้จัดหาหรือให้เงิน ทรัพย์สิน ยานพาหนะ สถานที่ หรือวัตถุใด เพื่อช่วยให้ผู้กระทำความผิดหลบหนี ไม่ถูกลงโทษ หรือได้รับประโยชน์จากการกระทำความผิด ต้องระวางโทษเช่นเดียวกับตัวการ ผลนี้ต่างจากหลักทั่วไปในประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๘๖ ที่ให้ผู้สนับสนุนต้องระวางโทษสองในสามส่วนของโทษที่กำหนดไว้สำหรับความผิดที่สนับสนุน13 วรรคสองของมาตรา ๗ ให้ศาลมีอำนาจไม่ลงโทษหรือลงโทษน้อยลง ถ้าผู้กระทำจัดหาเงิน ที่พำนัก หรือที่ซ่อนเร้น เพื่อช่วยบิดา มารดา บุตร สามี หรือภริยาของตนให้พ้นจากการถูกจับกุม14
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๘ผู้ใดพยายามกระทำความผิดฐานฟอกเงิน ต้องระวางโทษตามที่กำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเช่นเดียวกับผู้กระทำความผิดสำเร็จ
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๙ผู้ใดสมคบโดยการตกลงกันตั้งแต่สองคนขึ้นไปเพื่อกระทำความผิดฐานฟอกเงิน ต้องระวางโทษกึ่งหนึ่งของโทษที่กำหนดไว้สำหรับความผิดนั้น
ถ้าได้มีการกระทำความผิดฐานฟอกเงินเพราะเหตุที่ได้มีการสมคบกันตามวรรคหนึ่ง ผู้สมคบกันนั้นต้องระวางโทษตามที่กำหนดไว้สำหรับความผิดนั้น
ในกรณีที่ความผิดได้กระทำถึงขั้นลงมือกระทำความผิด แต่เนื่องจากการเข้าขัดขวางของผู้สมคบทำให้การกระทำนั้นกระทำไปไม่ตลอดหรือกระทำไปตลอดแล้วแต่การกระทำนั้นไม่บรรลุผล ผู้สมคบที่กระทำการขัดขวางนั้น คงรับโทษตามที่กำหนดไว้ในวรรคหนึ่งเท่านั้น
ถ้าผู้กระทำความผิดตามวรรคหนึ่งกลับใจให้ความจริงแห่งการสมคบต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ก่อนที่จะมีการกระทำความผิดตามที่ได้สมคบกัน ศาลจะไม่ลงโทษผู้นั้นหรือลงโทษผู้นั้นน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้เพียงใดก็ได้
มาตรา ๘ ลงโทษผู้พยายามฟอกเงินเท่ากับผู้กระทำความผิดสำเร็จ15 และมาตรา ๙ ลงโทษการสมคบโดยตกลงกันตั้งแต่สองคนขึ้นไปเพื่อฟอกเงินกึ่งหนึ่งของโทษ แม้ยังไม่มีการฟอกเงินเกิดขึ้น ถ้ามีการฟอกเงินเพราะการสมคบนั้น ผู้สมคบต้องระวางโทษเต็มอัตรา ผู้สมคบที่เข้าขัดขวางจนการกระทำไม่บรรลุผลรับโทษเพียงกึ่งหนึ่ง และผู้ที่กลับใจให้ความจริงแห่งการสมคบต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ก่อนมีการกระทำความผิด ศาลมีอำนาจไม่ลงโทษหรือลงโทษน้อยลง16
ความเห็นของสำนักงาน
มาตรา ๗ ทำให้บุคคลรอบตัวผู้กระทำความผิดมูลฐาน เช่น ผู้ให้ใช้ชื่อถือทรัพย์สิน ผู้ให้ยืมบัญชี หรือผู้ให้ใช้สถานที่เก็บทรัพย์สิน เสี่ยงต่อโทษเท่ากับตัวการ สำนักงานจึงประเมินบทบาทของผู้ถูกกล่าวหาแต่ละรายแยกกัน ว่าเป็นตัวการตามมาตรา ๕ ผู้สนับสนุนตามมาตรา ๗ หรือผู้สมคบตามมาตรา ๙ และประเมินว่าพยานหลักฐานแสดงความรู้และมูลเหตุจูงใจของผู้นั้นได้เพียงใด
รับเงินโอน ถือทรัพย์สินแทน หรือให้ยืมบัญชี ผิดฐานฟอกเงินหรือไม่
ผู้ที่รับเงินโอน ถือทรัพย์สินแทนผู้อื่น หรือให้ผู้อื่นใช้บัญชี มีความผิดฐานฟอกเงินตามมาตรา ๕ (๓) เมื่อรู้ในขณะที่ได้มา ครอบครอง หรือใช้ทรัพย์สินนั้นว่าเป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด ถ้าไม่รู้ข้อเท็จจริงดังกล่าว จะถือว่าผู้นั้นประสงค์ต่อผลหรือเล็งเห็นผลมิได้ ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๕๙ วรรคสาม แต่การให้ผู้อื่นใช้บัญชีอาจเป็นความผิดตามพระราชกำหนดอาชญากรรมทางเทคโนโลยีซึ่งใช้เกณฑ์ “รู้หรือควรรู้”
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๕๙บุคคลจะต้องรับผิดในทางอาญาก็ต่อเมื่อได้กระทำโดยเจตนา เว้นแต่จะได้กระทำโดยประมาท ในกรณีที่กฎหมายบัญญัติให้ต้องรับผิดเมื่อได้กระทำโดยประมาท หรือเว้นแต่ในกรณีที่กฎหมายบัญญัติไว้โดยแจ้งชัดให้ต้องรับผิดแม้ได้กระทำโดยไม่มีเจตนา
กระทำโดยเจตนา ได้แก่กระทำโดยรู้สำนึกในการที่กระทำและในขณะเดียวกันผู้กระทำประสงค์ต่อผล หรือย่อมเล็งเห็นผลของการกระทำนั้น
ถ้าผู้กระทำมิได้รู้ข้อเท็จจริงอันเป็นองค์ประกอบของความผิด จะถือว่าผู้กระทำประสงค์ต่อผล หรือย่อมเล็งเห็นผลของการกระทำนั้นมิได้
กระทำโดยประมาท ได้แก่กระทำความผิดมิใช่โดยเจตนา แต่กระทำโดยปราศจากความระมัดระวังซึ่งบุคคลในภาวะเช่นนั้นจักต้องมีตามวิสัยและพฤติการณ์ และผู้กระทำอาจใช้ความระมัดระวังเช่นว่านั้นได้ แต่หาได้ใช้ให้เพียงพอไม่
การกระทำ ให้หมายความรวมถึงการให้เกิดผลอันหนึ่งอันใดขึ้นโดยงดเว้นการที่จักต้องกระทำเพื่อป้องกันผลนั้นด้วย
บทบัญญัติในภาค ๑ ของประมวลกฎหมายอาญาใช้กับความผิดตามกฎหมายอื่นด้วย เว้นแต่กฎหมายนั้นบัญญัติไว้เป็นอย่างอื่น ตามมาตรา ๑๗17 หลักเรื่องเจตนาในมาตรา ๕๙ จึงใช้กับความผิดฐานฟอกเงิน มาตรา ๕๙ วรรคสาม บัญญัติว่าถ้าผู้กระทำไม่รู้ข้อเท็จจริงอันเป็นองค์ประกอบของความผิด จะถือว่าผู้กระทำประสงค์ต่อผลหรือเล็งเห็นผลมิได้18 มาตรา ๕ (๓) ยังกำหนดจุดเวลาของความรู้ไว้ชัด คือ “ในขณะที่ได้มา ครอบครอง หรือใช้” ทรัพย์สิน19 ผู้ที่ได้รับทรัพย์สินมาโดยไม่รู้ แต่ภายหลังรู้แล้วยังคงครอบครองหรือใช้ทรัพย์สินนั้นต่อ อาจถูกกล่าวหาตามอนุมาตรานี้จากการครอบครองหรือใช้ในช่วงหลังที่รู้แล้ว
คดีฟอกเงินส่วนใหญ่พิสูจน์ความรู้จากพฤติการณ์แวดล้อม เพราะผู้ถูกกล่าวหาไม่ค่อยยอมรับว่ารู้ พฤติการณ์ที่มักถูกนำมาพิจารณา ได้แก่ จำนวนเงินที่ไม่สอดคล้องกับรายได้ การรับค่าตอบแทนเพื่อให้ใช้ชื่อหรือบัญชี การถอนเงินสดทันทีหลังเงินเข้า และความสัมพันธ์กับผู้กระทำความผิดมูลฐาน ผู้ถูกกล่าวหาจึงควรรวบรวมพยานหลักฐานที่อธิบายที่มาของเงินและเหตุผลทางธุรกิจหรือทางครอบครัวของธุรกรรมแต่ละรายการ
บัญชีม้าและความผิดตามพระราชกำหนด
กรณีเปิดบัญชีหรือให้ผู้อื่นใช้บัญชีเงินฝาก บัตรอิเล็กทรอนิกส์ หรือบัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์ของตน ที่เรียกกันทั่วไปว่าบัญชีม้า มีบทความผิดเฉพาะในพระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. ๒๕๖๖ มาตรา ๙ ซึ่งใช้ถ้อยคำ “โดยประการที่รู้หรือควรรู้”20 ต่างจากมาตรา ๕ (๓) ที่ต้องรู้จริง องค์ประกอบ อัตราโทษ และข้อต่อสู้ของเจ้าของบัญชีอธิบายไว้ในหน้า บัญชีม้าและอายัดบัญชี ของเว็บไซต์นี้
ความเห็นของสำนักงาน
เจ้าของบัญชีที่ได้รับเงินโอนเข้ามาโดยไม่ทราบที่มา ไม่ควรโอนต่อ ถอนเป็นเงินสด หรือส่งคืนตามคำขอของบุคคลที่ไม่รู้จัก เพราะการโอนต่อหรือเปลี่ยนสภาพเงินเป็นการกระทำที่ตรงกับถ้อยคำของมาตรา ๕ (๑) และการใช้เงินหลังรู้ที่มาตรงกับมาตรา ๕ (๓) สำนักงานแนะนำให้แจ้งธนาคารเป็นลายลักษณ์อักษรทันทีที่พบ และเก็บหลักฐานการแจ้งไว้เป็นพยานหลักฐานเรื่องความสุจริต
ป.ป.ง. ยับยั้งธุรกรรม เรียกให้ถ้อยคำ และยึดอายัดทรัพย์สินได้เพียงใด
คณะกรรมการธุรกรรมตามพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินมีอำนาจยับยั้งการทำธุรกรรมไว้ก่อนไม่เกินสามวันทำการตามมาตรา ๓๕ และสั่งยึดหรืออายัดทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดไว้ชั่วคราวไม่เกินเก้าสิบวันตามมาตรา ๔๘ ส่วนกรรมการธุรกรรม เลขาธิการ และพนักงานเจ้าหน้าที่ที่ได้รับมอบหมาย มีอำนาจเรียกบุคคลมาให้ถ้อยคำหรือส่งเอกสารตามมาตรา ๓๘
มาตรการของคณะกรรมการธุรกรรมมีกำหนดเวลาสั้นตามตัวบท การยับยั้งธุรกรรมสิ้นสุดภายในสามวันทำการ และการยึดหรืออายัดชั่วคราวสิ้นสุดภายในเก้าสิบวัน เว้นแต่มีขั้นตอนต่อไป เช่น พนักงานอัยการยื่นคำร้องต่อศาลและขอให้ศาลสั่งยึดหรืออายัดไว้ตามมาตรา ๕๕ ผู้ได้รับผลกระทบจึงควรจดวันเริ่มและวันครบกำหนดของคำสั่งทุกฉบับตั้งแต่วันที่ได้รับแจ้ง
การยึดหรืออายัดตามพระราชบัญญัตินี้มักเรียกกันทั่วไปว่า “ป.ป.ง. อายัดบัญชี” หรือ “ป.ป.ง. ยึดทรัพย์” ในทางกฎหมาย ผู้มีอำนาจออกคำสั่งตามมาตรา ๔๘ คือคณะกรรมการธุรกรรม และในกรณีจำเป็นหรือเร่งด่วน คือเลขาธิการคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน ซึ่งต้องรายงานต่อคณะกรรมการธุรกรรม21
การยับยั้งการทำธุรกรรม ไม่เกินสามวันทำการ
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๓๕ในกรณีที่มีเหตุอันควรสงสัยและมีพยานหลักฐานอันสมควรว่าธุรกรรมใดเกี่ยวข้องหรืออาจเกี่ยวข้องกับการกระทำความผิดมูลฐานหรือความผิดฐานฟอกเงิน ให้คณะกรรมการธุรกรรมมีอำนาจสั่งเป็นหนังสือยับยั้งการทำธุรกรรมนั้นไว้ก่อนได้ภายในเวลาที่กำหนดแต่ไม่เกินสามวันทำการ
ในกรณีจำเป็นหรือเร่งด่วน เลขาธิการจะสั่งยับยั้งการทำธุรกรรมตามวรรคหนึ่งไปก่อนก็ได้แล้วรายงานต่อคณะกรรมการธุรกรรม
มาตรา ๓๕ ใช้เมื่อมีเหตุอันควรสงสัยและมีพยานหลักฐานอันสมควรว่าธุรกรรมใดเกี่ยวข้องหรืออาจเกี่ยวข้องกับความผิดมูลฐานหรือความผิดฐานฟอกเงิน คณะกรรมการธุรกรรมต้องสั่งเป็นหนังสือ และระยะเวลายับยั้งต้องไม่เกินสามวันทำการ22 การยับยั้งตามมาตรานี้เป็นมาตรการระยะสั้นที่หยุดธุรกรรมรายการหนึ่งไว้ก่อน ต่างจากการยึดหรืออายัดทรัพย์สินตามมาตรา ๔๘
การยึดหรืออายัดทรัพย์สินชั่วคราว ไม่เกินเก้าสิบวัน
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๔๘ในการตรวจสอบรายงานและข้อมูลเกี่ยวกับการทำธุรกรรม หากมีเหตุอันควรเชื่อได้ว่าอาจมีการโอน จำหน่าย ยักย้าย ปกปิด หรือซ่อนเร้นทรัพย์สินใดที่เป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด ให้คณะกรรมการธุรกรรมมีอำนาจสั่งยึดหรืออายัดทรัพย์สินนั้นไว้ชั่วคราวมีกำหนดไม่เกินเก้าสิบวัน
ในกรณีจำเป็นหรือเร่งด่วน เลขาธิการจะสั่งยึดหรืออายัดทรัพย์สินตามวรรคหนึ่งไปก่อนแล้วรายงานต่อคณะกรรมการธุรกรรม
การตรวจสอบรายงานและข้อมูลเกี่ยวกับการทำธุรกรรมตามวรรคหนึ่ง ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์วิธีการที่กำหนดในกฎกระทรวง
ผู้ทำธุรกรรมซึ่งถูกสั่งยึดหรืออายัดทรัพย์สิน หรือผู้มีส่วนได้เสียในทรัพย์สินจะแสดงหลักฐานว่าเงินหรือทรัพย์สินในการทำธุรกรรมนั้นมิใช่ทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดเพื่อให้มีคำสั่งเพิกถอนการยึดหรืออายัดก็ได้ ทั้งนี้ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กำหนดในกฎกระทรวง
เมื่อคณะกรรมการธุรกรรมหรือเลขาธิการ แล้วแต่กรณี สั่งยึดหรืออายัดทรัพย์สินหรือสั่งเพิกถอนการยึดหรืออายัดทรัพย์สินนั้นแล้ว ให้คณะกรรมการธุรกรรมรายงานต่อคณะกรรมการ
มาตรา ๔๘ มีเงื่อนไขสองชั้น ชั้นแรกคือการตรวจสอบรายงานและข้อมูลเกี่ยวกับการทำธุรกรรม ชั้นที่สองคือมีเหตุอันควรเชื่อได้ว่าอาจมีการโอน จำหน่าย ยักย้าย ปกปิด หรือซ่อนเร้นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด เมื่อครบเงื่อนไข คณะกรรมการธุรกรรมสั่งยึดหรืออายัดได้ไม่เกินเก้าสิบวัน วรรคสี่ให้สิทธิผู้ทำธุรกรรมซึ่งถูกสั่งยึดหรืออายัด และผู้มีส่วนได้เสียในทรัพย์สิน แสดงหลักฐานว่าเงินหรือทรัพย์สินนั้นมิใช่ทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด เพื่อขอให้เพิกถอนการยึดหรืออายัด ตามหลักเกณฑ์และวิธีการในกฎกระทรวง23
หนังสือเรียกให้ถ้อยคำหรือส่งเอกสาร
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๓๘เพื่อประโยชน์ในการปฏิบัติหน้าที่ตามพระราชบัญญัตินี้ ให้กรรมการธุรกรรม เลขาธิการ และพนักงานเจ้าหน้าที่ที่ได้รับมอบหมายเป็นหนังสือจากเลขาธิการมีอำนาจดังต่อไปนี้
(๑) มีหนังสือสอบถามหรือเรียกให้สถาบันการเงิน ส่วนราชการ องค์การ หรือหน่วยงานของรัฐ หรือรัฐวิสาหกิจ แล้วแต่กรณี ส่งเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องมาเพื่อให้ถ้อยคำส่งคำชี้แจงเป็นหนังสือ หรือส่งบัญชี เอกสาร หรือหลักฐานใด ๆ มาเพื่อตรวจสอบหรือเพื่อประกอบการพิจารณา
(๒) มีหนังสือสอบถามหรือเรียกบุคคลใด ๆ มาเพื่อให้ถ้อยคำ ส่งคำชี้แจงเป็นหนังสือ หรือส่งบัญชี เอกสาร หรือหลักฐานใด ๆ มาเพื่อตรวจสอบหรือเพื่อประกอบการพิจารณา
(๓) เข้าไปในเคหสถาน สถานที่ หรือยานพาหนะใด ๆ ที่มีเหตุอันควรสงสัยว่ามีการซุกซ่อนหรือเก็บรักษาทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด หรือพยานหลักฐานที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดฐานฟอกเงิน เพื่อตรวจค้นหรือเพื่อประโยชน์ในการติดตาม ตรวจสอบ หรือยึดหรืออายัดทรัพย์สินหรือพยานหลักฐาน เมื่อมีเหตุอันควรเชื่อได้ว่าหากเนิ่นช้ากว่าจะเอาหมายค้นมาได้ ทรัพย์สินหรือพยานหลักฐานดังกล่าวนั้นจะถูกยักย้าย ซุกซ่อน ทำลาย หรือทำให้เปลี่ยนสภาพไปจากเดิม
ในการปฏิบัติหน้าที่ตาม (๓) ให้พนักงานเจ้าหน้าที่ผู้ที่ได้รับมอบหมายตามวรรคหนึ่งแสดงเอกสารมอบหมายและบัตรประจำตัวต่อบุคคลที่เกี่ยวข้อง
บัตรประจำตัวตามวรรคสองให้เป็นไปตามแบบที่รัฐมนตรีกำหนดโดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา
บรรดาข้อมูลที่ได้มาจากการให้ถ้อยคำ คำชี้แจงเป็นหนังสือ บัญชี เอกสาร หรือหลักฐานใด ๆ ที่มีลักษณะเป็นข้อมูลเฉพาะของบุคคล สถาบันการเงิน ส่วนราชการ องค์การหรือหน่วยงานของรัฐ หรือรัฐวิสาหกิจ ให้เลขาธิการเป็นผู้รับผิดชอบในการจัดเก็บรักษาและใช้ประโยชน์จากข้อมูลนั้น
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๖๔ผู้ใดไม่มาให้ถ้อยคำ ไม่ส่งคำชี้แจงเป็นหนังสือ หรือไม่ส่งบัญชีเอกสารหรือหลักฐานตามมาตรา ๓๘ (๑) หรือ (๒) หรือขัดขวางหรือไม่ให้ความสะดวกตามมาตรา ๓๘ (๓) ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
ผู้ใดกระทำการใด ๆ ให้บุคคลอื่นล่วงรู้ข้อมูลที่เก็บรักษาไว้ตามมาตรา ๓๘ วรรคสี่ เว้นแต่การปฏิบัติการตามอำนาจหน้าที่หรือตามกฎหมาย ต้องระวางโทษตามวรรคหนึ่ง
มาตรา ๓๘ (๒) ให้กรรมการธุรกรรม เลขาธิการ และพนักงานเจ้าหน้าที่ที่ได้รับมอบหมายเป็นหนังสือจากเลขาธิการ มีหนังสือเรียกบุคคลใดมาให้ถ้อยคำ ส่งคำชี้แจงเป็นหนังสือ หรือส่งบัญชี เอกสาร หรือหลักฐาน24 ผู้ที่ไม่มาให้ถ้อยคำ ไม่ส่งคำชี้แจง หรือไม่ส่งเอกสารตามหนังสือเรียก ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตามมาตรา ๖๔25 ผู้ที่ได้รับหนังสือเรียกจึงไม่ควรเพิกเฉย ถ้าไม่สามารถไปตามวันนัดได้ ควรมีหนังสือขอเลื่อนพร้อมเหตุผลก่อนวันนัด
การยักย้ายทรัพย์สินที่ถูกยึดหรืออายัด
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๖๕ผู้ใดยักย้าย ทำให้เสียหาย ทำลาย ซ่อนเร้น เอาไปเสีย ทำให้สูญหาย หรือทำให้ไร้ประโยชน์ซึ่งเอกสารหรือบันทึก ข้อมูล หรือทรัพย์สินที่เจ้าพนักงานยึดหรืออายัดไว้ หรือที่ตนรู้หรือควรรู้ว่าจะตกเป็นของแผ่นดินตามพระราชบัญญัตินี้ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินสามแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
มาตรา ๖๕ เอาผิดผู้ที่ยักย้าย ทำให้เสียหาย ทำลาย ซ่อนเร้น เอาไปเสีย ทำให้สูญหาย หรือทำให้ไร้ประโยชน์ซึ่งทรัพย์สินที่เจ้าพนักงานยึดหรืออายัดไว้ หรือที่ตนรู้หรือควรรู้ว่าจะตกเป็นของแผ่นดิน อัตราโทษคือจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินสามแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ26 เจ้าของทรัพย์สินที่ถูกยึดหรืออายัดจึงต้องไม่จำหน่ายหรือเคลื่อนย้ายทรัพย์สินนั้นระหว่างการพิจารณา แม้จะเห็นว่าคำสั่งไม่ถูกต้อง และต้องใช้ช่องทางตามกฎหมายเพื่อโต้แย้งคำสั่งแทน
| มาตรการ | ผู้มีอำนาจ | ระยะเวลาตามตัวบท | ช่องทางของผู้ได้รับผลกระทบ |
|---|---|---|---|
| ยับยั้งการทำธุรกรรม (มาตรา ๓๕) | คณะกรรมการธุรกรรม หรือเลขาธิการในกรณีเร่งด่วน | ไม่เกิน ๓ วันทำการ | ชี้แจงที่มาของเงินต่อสำนักงาน ป.ป.ง. พร้อมหลักฐาน |
| ยึดหรืออายัดชั่วคราว (มาตรา ๔๘) | คณะกรรมการธุรกรรม หรือเลขาธิการในกรณีจำเป็นหรือเร่งด่วน | ไม่เกิน ๙๐ วัน | แสดงหลักฐานขอเพิกถอนการยึดหรืออายัด (มาตรา ๔๘ วรรคสี่) |
| ศาลสั่งยึดหรืออายัดหลังพนักงานอัยการยื่นคำร้อง (มาตรา ๕๕) | ศาลแพ่ง ตามคำขอฝ่ายเดียวของพนักงานอัยการ | ชั่วคราวก่อนศาลมีคำสั่งตามมาตรา ๕๑ (ตัวบทไม่ได้กำหนดจำนวนวัน) | ยื่นคำร้องตามมาตรา ๕๐ ในคดีที่พนักงานอัยการยื่น |
| หนังสือเรียกให้ถ้อยคำ (มาตรา ๓๘ (๒)) | กรรมการธุรกรรม เลขาธิการ หรือพนักงานเจ้าหน้าที่ที่ได้รับมอบหมาย | ตามวันที่กำหนดในหนังสือเรียก | ไปให้ถ้อยคำ หรือมีหนังสือขอเลื่อนก่อนวันนัด การไม่มาให้ถ้อยคำมีโทษตามมาตรา ๖๔ |
ระยะเวลาและช่องทางในตารางนำมาจากมาตรา ๓๕ มาตรา ๔๘ มาตรา ๕๕ มาตรา ๓๘ และมาตรา ๖๔27282930 การระงับธุรกรรมที่ธนาคารทำตามพระราชกำหนดอาชญากรรมทางเทคโนโลยี เป็นมาตรการคนละฐานกับตารางนี้ ระยะเวลาและวิธีขอให้ยกเลิกอธิบายไว้ในหน้า ถูกอายัดบัญชีและการขอปลดอายัด
คดีขอให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดิน: ขั้นตอนในศาลแพ่ง
เมื่อมีหลักฐานเป็นที่เชื่อได้ว่าทรัพย์สินใดเป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด เลขาธิการส่งเรื่องให้พนักงานอัยการพิจารณายื่นคำร้องขอให้ศาลมีคำสั่งให้ทรัพย์สินนั้นตกเป็นของแผ่นดินตามมาตรา ๔๙ คำร้องนี้ยื่นต่อศาลแพ่งและใช้ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งโดยอนุโลมตามมาตรา ๕๙ ศาลมีคำสั่งให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดินเมื่อเชื่อว่าเป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดและคำร้องของผู้อ้างว่าเป็นเจ้าของฟังไม่ขึ้น ตามมาตรา ๕๑
คดีขอให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดินเป็นคดีเกี่ยวกับสถานะของทรัพย์สิน ไม่ใช่คดีลงโทษบุคคล ประเด็นที่ศาลแพ่งวินิจฉัยคือทรัพย์สินตามคำร้องเป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดหรือไม่ และผู้ร้องที่อ้างว่าเป็นเจ้าของหรือผู้มีส่วนได้เสียพิสูจน์สิทธิของตนได้หรือไม่ เจ้าของทรัพย์สินจึงต้องเข้าคดีด้วยคำร้องของตนเองภายในกำหนด แม้ตนไม่ได้ถูกกล่าวหาในคดีอาญา
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๔๙ภายใต้บังคับมาตรา ๔๘ วรรคหนึ่ง ในกรณีที่ปรากฏหลักฐานเป็นที่เชื่อได้ว่าทรัพย์สินใดเป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด ให้เลขาธิการส่งเรื่องให้พนักงานอัยการพิจารณาเพื่อยื่นคำร้องขอให้ศาลมีคำสั่งให้ทรัพย์สินนั้นตกเป็นของแผ่นดินโดยเร็ว
ในกรณีที่พนักงานอัยการเห็นว่าเรื่องดังกล่าวยังไม่สมบูรณ์พอที่จะยื่นคำร้องขอให้ศาลมีคำสั่งให้ทรัพย์สินนั้นทั้งหมดหรือบางส่วนตกเป็นของแผ่นดินได้ ให้พนักงานอัยการรีบแจ้งให้เลขาธิการทราบเพื่อดำเนินการต่อไป โดยให้ระบุข้อที่ไม่สมบูรณ์นั้นให้ครบถ้วนในคราวเดียวกัน
ให้เลขาธิการรีบดำเนินการตามวรรคสองแล้วส่งเรื่องเพิ่มเติมไปให้พนักงานอัยการพิจารณาอีกครั้งหนึ่ง หากพนักงานอัยการยังเห็นว่าไม่มีเหตุพอที่จะยื่นคำร้องขอให้ศาลมีคำสั่งให้ทรัพย์สินนั้นทั้งหมดหรือบางส่วนตกเป็นของแผ่นดิน ให้พนักงานอัยการรีบแจ้งให้เลขาธิการทราบเพื่อส่งเรื่องให้คณะกรรมการวินิจฉัยชี้ขาดให้คณะกรรมการพิจารณาวินิจฉัยชี้ขาดภายในกำหนดสามสิบวันนับแต่ได้รับเรื่องจากเลขาธิการ และเมื่อคณะกรรมการวินิจฉัยชี้ขาดเป็นประการใดให้พนักงานอัยการและเลขาธิการปฏิบัติตามนั้น หากคณะกรรมการมิได้วินิจฉัยชี้ขาดภายในกำหนดเวลาดังกล่าว ให้ปฏิบัติตามความเห็นของพนักงานอัยการ
เมื่อคณะกรรมการมีคำวินิจฉัยชี้ขาดไม่ให้ยื่นคำร้องหรือไม่วินิจฉัยชี้ขาดภายในกำหนดระยะเวลาและได้ปฏิบัติตามความเห็นของพนักงานอัยการตามวรรคสามแล้ว ให้เรื่องนั้นเป็นที่สุด และห้ามมิให้มีการดำเนินการเกี่ยวกับบุคคลนั้นในทรัพย์สินเดียวกันนั้นอีก เว้นแต่จะได้พยานหลักฐานใหม่อันสำคัญ ซึ่งน่าจะทำให้ศาลมีคำสั่งให้ทรัพย์สินของบุคคลนั้นตกเป็นของแผ่นดินได้ และในกรณีเช่นว่านี้ ถ้าไม่มีผู้ใดขอรับคืนทรัพย์สินดังกล่าวภายในสองปีนับแต่วันที่คณะกรรมการมีคำวินิจฉัยชี้ขาดไม่ให้ยื่นคำร้องหรือไม่วินิจฉัยชี้ขาดภายในกำหนดระยะเวลา ให้สำนักงานดำเนินการนำทรัพย์สินนั้นส่งเข้ากองทุน และในกรณีที่มีผู้มาขอรับคืนโดยใช้สิทธิขอรับคืนตามกฎหมายอื่นซึ่งสามารถทำได้ถึงแม้จะเกินกว่ากำหนดสองปี ให้สำนักงานส่งคืนทรัพย์สินนั้นแก่ผู้มาขอรับคืน หากไม่อาจส่งคืนทรัพย์สินได้ให้คืนเป็นเงินจากกองทุนแทน หากยังไม่มีผู้มารับคืนเมื่อล่วงพ้นห้าปี ให้ทรัพย์สินนั้นตกเป็นของกองทุน ทั้งนี้ หลักเกณฑ์ วิธีการ การเก็บรักษาและการจัดการทรัพย์สินหรือเงินในระหว่างที่ยังไม่มีผู้มารับคืน ให้เป็นไปตามระเบียบที่คณะกรรมการกำหนด
เมื่อศาลรับคำร้องที่พนักงานอัยการยื่นต่อศาลแล้ว ให้ศาลสั่งให้ปิดประกาศไว้ที่ศาลนั้น และประกาศอย่างน้อยสองวันติดต่อกันในหนังสือพิมพ์ที่มีจำหน่ายแพร่หลายในท้องถิ่นเพื่อให้ผู้ซึ่งอาจอ้างว่าเป็นเจ้าของหรือมีส่วนได้เสียในทรัพย์สินมายื่นคำร้องขอก่อนศาลมีคำสั่งกับให้ศาลสั่งให้ส่งสำเนาประกาศไปยังเลขาธิการเพื่อปิดประกาศไว้ที่สำนักงานและสถานีตำรวจท้องที่ที่ทรัพย์สินนั้นตั้งอยู่และถ้ามีหลักฐานแสดงว่าผู้ใดอาจอ้างว่าเป็นเจ้าของหรือมีส่วนได้เสียในทรัพย์สิน ก็ให้เลขาธิการมีหนังสือแจ้งให้ผู้นั้นทราบ เพื่อใช้สิทธิดังกล่าว การแจ้งนั้นให้แจ้งโดยทางไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับตามที่อยู่ครั้งหลังสุดของผู้นั้นเท่าที่ปรากฏในหลักฐาน
วรรคหก (ยกเลิก)
มาตรา ๔๙ แบ่งบทบาทไว้ชัด เลขาธิการเป็นผู้ส่งเรื่อง พนักงานอัยการเป็นผู้พิจารณาและยื่นคำร้อง ถ้าพนักงานอัยการเห็นว่าเรื่องยังไม่สมบูรณ์ ต้องแจ้งข้อที่ไม่สมบูรณ์ให้ครบในคราวเดียว ถ้าหลังเติมเรื่องแล้วพนักงานอัยการยังเห็นว่าไม่มีเหตุพอ ให้คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินวินิจฉัยชี้ขาดภายในสามสิบวัน ถ้าคณะกรรมการไม่วินิจฉัยภายในกำหนด ให้ปฏิบัติตามความเห็นของพนักงานอัยการ31
เมื่อศาลรับคำร้องแล้ว ศาลสั่งให้ปิดประกาศที่ศาล ประกาศในหนังสือพิมพ์ที่มีจำหน่ายแพร่หลายในท้องถิ่นอย่างน้อยสองวันติดต่อกัน และส่งสำเนาประกาศไปปิดที่สำนักงานและสถานีตำรวจท้องที่ที่ทรัพย์สินตั้งอยู่ ถ้ามีหลักฐานว่าผู้ใดอาจอ้างว่าเป็นเจ้าของหรือมีส่วนได้เสียในทรัพย์สิน เลขาธิการต้องมีหนังสือแจ้งผู้นั้นทางไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับตามที่อยู่ครั้งหลังสุดที่ปรากฏในหลักฐาน32 ผู้ที่ได้รับหนังสือแจ้งหรือพบประกาศ ต้องเริ่มเตรียมคำร้องตามมาตรา ๕๐ ทันที เพราะคำร้องต้องยื่นก่อนศาลมีคำสั่ง
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๕๕หลังจากที่พนักงานอัยการได้ยื่นคำร้องตามมาตรา ๔๙ หากมีเหตุอันควรเชื่อได้ว่าอาจมีการโอน จำหน่าย หรือยักย้ายไปเสียซึ่งทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด เลขาธิการจะส่งเรื่องให้พนักงานอัยการยื่นคำขอฝ่ายเดียวร้องขอให้ศาลมีคำสั่งยึดหรืออายัดทรัพย์สินนั้นไว้ชั่วคราวก่อนมีคำสั่งตามมาตรา ๕๑ ก็ได้ เมื่อได้รับคำขอดังกล่าวแล้วให้ศาลพิจารณาคำขอเป็นการด่วน ถ้ามีหลักฐานเป็นที่เชื่อได้ว่าคำขอนั้นมีเหตุอันสมควร ให้ศาลมีคำสั่งตามที่ขอโดยไม่ชักช้า
หลังพนักงานอัยการยื่นคำร้องแล้ว ถ้ามีเหตุอันควรเชื่อได้ว่าอาจมีการโอน จำหน่าย หรือยักย้ายทรัพย์สิน พนักงานอัยการยื่นคำขอฝ่ายเดียวให้ศาลสั่งยึดหรืออายัดทรัพย์สินไว้ชั่วคราวได้ตามมาตรา ๕๕ และศาลต้องพิจารณาเป็นการด่วน33 การยึดหรืออายัดตามมาตรานี้เป็นคำสั่งของศาล ต่างจากคำสั่งของคณะกรรมการธุรกรรมตามมาตรา ๔๘ ซึ่งมีกำหนดไม่เกินเก้าสิบวัน
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๕๙การดำเนินการทางศาลตามหมวดนี้ ให้ยื่นต่อศาลแพ่งและให้นำประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาใช้บังคับโดยอนุโลม
ในการนี้ ให้พนักงานอัยการได้รับการยกเว้นค่าฤชาธรรมเนียมทั้งปวง
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๕๑เมื่อศาลทำการไต่สวนคำร้องของพนักงานอัยการตามมาตรา ๔๙ แล้ว หากศาลเชื่อว่าทรัพย์สินตามคำร้องเป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด และคำร้องของผู้ซึ่งอ้างว่าเป็นเจ้าของทรัพย์สินหรือผู้รับโอนทรัพย์สินตามมาตรา ๕๐ วรรคหนึ่ง ฟังไม่ขึ้น ให้ศาลมีคำสั่งให้ทรัพย์สินนั้นตกเป็นของแผ่นดิน
ทรัพย์สินตามวรรคหนึ่งที่เป็นเงินสดและเงินที่เกิดจากการบริหารจัดการทรัพย์สินที่ยึดหรืออายัดไว้ ให้สำนักงานส่งเข้ากองทุนกึ่งหนึ่ง และส่งให้กระทรวงการคลังอีกกึ่งหนึ่ง ถ้าเป็นทรัพย์สินอื่นให้ดำเนินการตามระเบียบที่คณะรัฐมนตรีกำหนด
เพื่อประโยชน์แห่งมาตรานี้ หากผู้อ้างว่าเป็นเจ้าของหรือผู้รับโอนทรัพย์สินตามมาตรา ๕๐ วรรคหนึ่ง เป็นผู้ซึ่งเกี่ยวข้องหรือเคยเกี่ยวข้องสัมพันธ์กับผู้กระทำความผิดมูลฐานหรือความผิดฐานฟอกเงินมาก่อน ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าบรรดาทรัพย์สินดังกล่าวเป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดหรือได้รับโอนมาโดยไม่สุจริต แล้วแต่กรณี
มาตรา ๕๙ กำหนดให้การดำเนินการทางศาลตามหมวดนี้ยื่นต่อศาลแพ่ง และใช้ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งโดยอนุโลม34 มาตรา ๕๑ ใช้ถ้อยคำว่า “หากศาลเชื่อว่า” ทรัพย์สินตามคำร้องเป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด และวรรคสามวางข้อสันนิษฐานว่า ถ้าผู้อ้างว่าเป็นเจ้าของหรือผู้รับโอนเป็นผู้ที่เกี่ยวข้องหรือเคยเกี่ยวข้องสัมพันธ์กับผู้กระทำความผิดมูลฐานหรือความผิดฐานฟอกเงินมาก่อน ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าทรัพย์สินนั้นเป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดหรือได้รับโอนมาโดยไม่สุจริต35 ข้อสันนิษฐานนี้ทำให้ภาระการนำสืบตกแก่ผู้อ้างว่าเป็นเจ้าของ ซึ่งต้องนำพยานหลักฐานมาหักล้าง
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๕๑/๑ในกรณีที่ศาลเห็นว่าทรัพย์สินตามคำร้องไม่เป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด ให้ศาลสั่งคืนทรัพย์สินนั้น และในกรณีเช่นว่านี้ ถ้าไม่มีผู้ใดขอรับคืนทรัพย์สินภายในสองปีนับแต่วันที่ศาลมีคำสั่งดังกล่าว ให้สำนักงานนำทรัพย์สินนั้นส่งเข้ากองทุน
ในกรณีที่มีผู้มาขอรับคืนโดยใช้สิทธิขอรับคืนตามกฎหมายอื่นซึ่งสามารถทำได้ถึงแม้จะเกินกว่ากำหนดสองปีตามวรรคหนึ่ง ให้สำนักงานส่งคืนทรัพย์สินนั้นแก่ผู้มาขอรับคืน หากไม่อาจส่งคืนทรัพย์สินได้ให้คืนเป็นเงินจากกองทุนแทน หากยังไม่มีผู้มารับคืนเมื่อล่วงพ้นห้าปีให้ทรัพย์สินนั้นตกเป็นของกองทุน ทั้งนี้ หลักเกณฑ์ วิธีการ การเก็บรักษาและการจัดการทรัพย์สินหรือเงินในระหว่างที่ยังไม่มีผู้มารับคืน ให้เป็นไปตามระเบียบที่คณะกรรมการกำหนด
ถ้าศาลเห็นว่าทรัพย์สินไม่เป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด ศาลสั่งคืนทรัพย์สินตามมาตรา ๕๑/๑ เจ้าของต้องติดต่อขอรับคืนภายในสองปีนับแต่วันที่ศาลมีคำสั่ง มิฉะนั้นสำนักงาน ป.ป.ง. นำทรัพย์สินส่งเข้ากองทุนการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน เว้นแต่ผู้นั้นใช้สิทธิขอรับคืนตามกฎหมายอื่นที่ทำได้แม้เกินสองปี ซึ่งมาตราเดียวกันกำหนดให้ทรัพย์สินตกเป็นของกองทุนเมื่อพ้นห้าปีโดยยังไม่มีผู้มารับคืน36
| ลำดับ | ขั้นตอน | มาตรา | ผู้ดำเนินการ |
|---|---|---|---|
| ๑ | ยับยั้งธุรกรรมหรือยึดอายัดทรัพย์สินชั่วคราว | ๓๕ ๔๘ | คณะกรรมการธุรกรรม หรือเลขาธิการ |
| ๒ | ส่งเรื่องให้พนักงานอัยการพิจารณา | ๔๙ วรรคหนึ่ง | เลขาธิการ |
| ๓ | ยื่นคำร้องขอให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดินต่อศาลแพ่ง | ๔๙ ๕๙ | พนักงานอัยการ |
| ๔ | ปิดประกาศ ประกาศหนังสือพิมพ์ และแจ้งผู้อาจอ้างสิทธิทางไปรษณีย์ลงทะเบียน | ๔๙ วรรคห้า | ศาล และเลขาธิการ |
| ๕ | ยื่นคำร้องของเจ้าของหรือผู้มีส่วนได้เสีย ก่อนศาลมีคำสั่ง | ๕๐ | ผู้อ้างว่าเป็นเจ้าของหรือผู้มีส่วนได้เสีย |
| ๖ | ไต่สวนและมีคำสั่งให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดิน หรือสั่งคืน | ๕๑ ๕๑/๑ | ศาลแพ่ง |
| ๗ | คำร้องภายหลังของผู้ที่ไม่ทราบประกาศ ภายในหนึ่งปีนับแต่คำสั่งถึงที่สุด | ๕๓ | เจ้าของ ผู้รับโอน หรือผู้มีส่วนได้เสีย |
ความเห็นของสำนักงาน
ถ้อยคำของมาตรา ๔๙ และมาตรา ๕๑ ผูกคำสั่งของศาลไว้กับสถานะของทรัพย์สิน ว่าเป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดหรือไม่ และไม่ได้กำหนดว่าต้องมีคำพิพากษาลงโทษบุคคลใดในคดีอาญาก่อน สำนักงานจึงแยกงานเป็นสองส่วนตั้งแต่ต้น ส่วนแรกคือคดีอาญาของผู้ถูกกล่าวหา ส่วนที่สองคือคดีทรัพย์สินในศาลแพ่ง ซึ่งมีกำหนดเวลาและภาระการพิสูจน์ของตนเอง ผลของคดีหนึ่งไม่ได้ปิดอีกคดีหนึ่งโดยอัตโนมัติ
ถูก ป.ป.ง. อายัดทรัพย์ ต้องทำอย่างไร: คำร้องของเจ้าของและผู้มีส่วนได้เสีย
เจ้าของทรัพย์สินที่ถูกยึดหรืออายัดตามพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินมีช่องทางสามชั้น ชั้นแรกคือแสดงหลักฐานขอให้เพิกถอนการยึดหรืออายัดตามมาตรา ๔๘ วรรคสี่ ชั้นที่สองคือยื่นคำร้องต่อศาลแพ่งก่อนศาลมีคำสั่งตามมาตรา ๕๐ และชั้นที่สามคือคำร้องภายหลังตามมาตรา ๕๓ ภายในหนึ่งปีนับแต่คำสั่งให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดินถึงที่สุด สำหรับผู้ที่ไม่ทราบประกาศหรือมีเหตุขัดข้องอันสมควร
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๕๐ผู้ซึ่งอ้างว่าเป็นเจ้าของทรัพย์สินที่พนักงานอัยการร้องขอให้ตกเป็นของแผ่นดินตามมาตรา ๔๙ อาจยื่นคำร้องก่อนศาลมีคำสั่งตามมาตรา ๕๑ โดยแสดงให้ศาลเห็นว่า
(๑) ตนเป็นเจ้าของที่แท้จริง และทรัพย์สินนั้นไม่ใช่ทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด หรือ
(๒) ตนเป็นผู้รับโอนโดยสุจริตและมีค่าตอบแทน หรือได้มาโดยสุจริตและตามสมควรในทางศีลธรรมอันดีหรือในทางกุศลสาธารณะ
ผู้ซึ่งอ้างว่าเป็นผู้มีส่วนได้เสียในทรัพย์สินที่พนักงานอัยการร้องขอให้ตกเป็นของแผ่นดินตามมาตรา ๔๙ อาจยื่นคำร้องขอคุ้มครองสิทธิของตนก่อนศาลมีคำสั่ง โดยแสดงให้ศาลเห็นว่าตนเป็นผู้มีส่วนได้เสียโดยสุจริตและมีค่าตอบแทน หรือได้มาซึ่งส่วนได้เสียโดยสุจริตและตามสมควรในทางศีลธรรมอันดี หรือในทางกุศลสาธารณะ
มาตรา ๕๐ วรรคหนึ่งให้ผู้อ้างว่าเป็นเจ้าของทรัพย์สินยื่นคำร้องก่อนศาลมีคำสั่งตามมาตรา ๕๑ และต้องแสดงให้ศาลเห็นข้อใดข้อหนึ่ง ข้อแรกคือตนเป็นเจ้าของที่แท้จริงและทรัพย์สินไม่ใช่ทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด ข้อที่สองคือตนเป็นผู้รับโอนโดยสุจริตและมีค่าตอบแทน หรือได้มาโดยสุจริตและตามสมควรในทางศีลธรรมอันดีหรือในทางกุศลสาธารณะ วรรคสองให้ผู้มีส่วนได้เสีย เช่น ผู้รับจำนองหรือผู้ให้เช่าซื้อ ยื่นคำร้องขอคุ้มครองสิทธิของตนก่อนศาลมีคำสั่ง โดยแสดงว่าตนเป็นผู้มีส่วนได้เสียโดยสุจริตและมีค่าตอบแทน หรือได้มาซึ่งส่วนได้เสียโดยสุจริตและตามสมควรในทางศีลธรรมอันดีหรือในทางกุศลสาธารณะ37
พยานหลักฐานที่ศาลใช้วินิจฉัยคำร้องตามมาตรา ๕๐ คือพยานหลักฐานเรื่องที่มาของเงินที่ใช้ได้ทรัพย์สินนั้นมา เช่น หลักฐานเงินเดือนหรือรายได้ทางธุรกิจ แบบแสดงรายการภาษีเงินได้ สัญญาซื้อขายและหลักฐานการชำระราคา สัญญากู้ยืมจากสถาบันการเงิน และบัญชีเงินฝากที่แสดงเส้นทางของเงิน ผู้ร้องที่มีความสัมพันธ์กับผู้กระทำความผิดมูลฐานต้องเตรียมพยานหลักฐานมากขึ้น เพราะมาตรา ๕๑ วรรคสามวางข้อสันนิษฐานที่เป็นผลร้ายแก่ผู้ร้องกลุ่มนี้38
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๕๓ในกรณีที่ศาลมีคำสั่งให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดินตามมาตรา ๕๑ หากปรากฏในภายหลังโดยคำร้องของเจ้าของ ผู้รับโอน หรือผู้มีส่วนได้เสียในทรัพย์สินนั้น ถ้าศาลไต่สวนแล้วเห็นว่ากรณีต้องด้วยบทบัญญัติของมาตรา ๕๐ ให้ศาลสั่งคืนทรัพย์สินนั้นหรือกำหนดเงื่อนไขในการคุ้มครองสิทธิของผู้มีส่วนได้เสีย หากไม่สามารถคืนทรัพย์สินหรือคุ้มครองสิทธิได้ ให้ใช้ราคาหรือค่าเสียหายแทน แล้วแต่กรณี
คำร้องตามวรรคหนึ่งจะต้องยื่นภายในหนึ่งปีนับแต่คำสั่งศาลให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดินถึงที่สุด และผู้ร้องต้องพิสูจน์ให้เห็นว่า ไม่สามารถยื่นคำร้องคัดค้านตามมาตรา ๕๐ ได้ เพราะไม่ทราบถึงประกาศหรือหนังสือแจ้งของเลขาธิการหรือมีเหตุขัดข้องอันสมควรประการอื่น
ก่อนศาลมีคำสั่งตามวรรคหนึ่ง ให้ศาลแจ้งให้เลขาธิการทราบถึงคำร้องดังกล่าว และให้โอกาสพนักงานอัยการเข้ามาโต้แย้งคำร้องนั้นได้
ถ้าศาลมีคำสั่งให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดินไปแล้ว ผู้ที่ไม่ได้ยื่นคำร้องตามมาตรา ๕๐ เพราะไม่ทราบประกาศหรือหนังสือแจ้ง หรือมีเหตุขัดข้องอันสมควรประการอื่น ยังยื่นคำร้องตามมาตรา ๕๓ ได้ภายในหนึ่งปีนับแต่คำสั่งศาลถึงที่สุด ถ้าศาลไต่สวนแล้วเห็นว่ากรณีต้องด้วยมาตรา ๕๐ ศาลสั่งคืนทรัพย์สิน กำหนดเงื่อนไขคุ้มครองสิทธิ หรือให้ใช้ราคาหรือค่าเสียหายแทน39 กำหนดหนึ่งปีนี้เป็นกำหนดสุดท้ายของเจ้าของทรัพย์สินตามพระราชบัญญัตินี้
การดำเนินการของเจ้าของทรัพย์สิน
- ขอสำเนาคำสั่งและตรวจฐานของคำสั่ง ว่าเป็นการยับยั้งธุรกรรมตามมาตรา ๓๕ การยึดหรืออายัดตามมาตรา ๔๘ คำสั่งศาลตามมาตรา ๕๕ หรือการระงับธุรกรรมของธนาคารตามพระราชกำหนดอาชญากรรมทางเทคโนโลยี เพราะช่องทางโต้แย้งของแต่ละฐานต่างกัน
- รวบรวมพยานหลักฐานที่มาของเงิน ย้อนไปถึงวันที่ได้ทรัพย์สินมา และจัดเรียงตามลำดับเวลา
- ยื่นหลักฐานขอเพิกถอนการยึดหรืออายัด ตามมาตรา ๔๘ วรรคสี่ ในระหว่างกำหนดเก้าสิบวัน40
- ติดตามประกาศของศาลและหนังสือแจ้งของเลขาธิการ และยื่นคำร้องตามมาตรา ๕๐ ต่อศาลแพ่งก่อนศาลมีคำสั่ง
- ไม่จำหน่ายหรือเคลื่อนย้ายทรัพย์สินที่ถูกยึดหรืออายัด เพราะเป็นความผิดตามมาตรา ๖๕41
ความเห็นของสำนักงาน
ในเรื่องที่ทรัพย์สินถูกยึดหรืออายัดแต่ยังไม่มีคดีอาญา สำนักงานเห็นว่าระยะเก้าสิบวันตามมาตรา ๔๘ เป็นช่วงที่มีผลมากที่สุด เพราะเป็นช่วงก่อนเลขาธิการส่งเรื่องให้พนักงานอัยการ คำชี้แจงที่ยื่นในช่วงนี้ควรตอบประเด็นของมาตรา ๔๘ วรรคสี่ โดยตรง คือเงินหรือทรัพย์สินนั้นมิใช่ทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด พร้อมเอกสารที่แสดงเส้นทางของเงินครบทุกทอด
ผู้เสียหายในความผิดมูลฐานขอคืนเงินผ่านกระบวนการของ ป.ป.ง. ได้อย่างไร
ผู้เสียหายในความผิดมูลฐาน เช่น ผู้ถูกฉ้อโกงประชาชน ขอให้นำทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดมาคืนหรือชดใช้แก่ตนได้ตามมาตรา ๔๙/๑ โดยยื่นคำร้องพร้อมหลักฐานความเสียหายตามประกาศของสำนักงาน ป.ป.ง. ภายในเก้าสิบวันนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษา แล้วพนักงานอัยการยื่นคำร้องต่อศาลก่อนศาลมีคำสั่งให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดิน ผู้เสียหายต้องได้รับความเสียหายโดยตรงและไม่มีส่วนร่วมในการกระทำความผิด
ตัวบท · พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๔๙/๑ในกรณีที่ปรากฏข้อเท็จจริงว่ามีผู้เสียหายในความผิดมูลฐาน ให้เลขาธิการรวบรวมข้อเท็จจริงเกี่ยวกับผู้เสียหายและความเสียหายส่งให้พนักงานอัยการยื่นคำร้องก่อนที่ศาลจะมีคำสั่งตามมาตรา ๕๑ เพื่อขอให้ศาลมีคำสั่งให้นำทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดไปคืนหรือชดใช้คืนให้แก่ผู้เสียหายไม่เกินจำนวนความเสียหายที่ยังไม่ได้รับคืนหรือชดใช้คืน และเมื่อศาลมีคำสั่งให้คืนหรือชดใช้ทรัพย์สินให้แก่ผู้เสียหายแล้ว ให้สำนักงานดำเนินการให้เป็นไปตามคำสั่งศาลโดยเร็ว โดยให้นำความในมาตรา ๔๙ วรรคสอง วรรคสาม และวรรคสี่ มาใช้บังคับด้วยโดยอนุโลม ทั้งนี้ เพื่อประโยชน์ในการรวบรวมข้อเท็จจริง ให้สำนักงานประกาศในราชกิจจานุเบกษาเพื่อแจ้งให้ผู้เสียหายยื่นคำร้องพร้อมหลักฐานแสดงรายละเอียดแห่งความเสียหายภายในเก้าสิบวันนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษา
หากผู้เสียหายในความผิดมูลฐานได้รับความเสียหายแก่ชีวิต ร่างกาย จิตใจ เสรีภาพ อนามัย หรือชื่อเสียง ให้นำความในวรรคหนึ่งมาใช้บังคับแก่การชดใช้ค่าเสียหายให้แก่ผู้เสียหายด้วย
ผู้เสียหายในความผิดมูลฐานตามมาตรานี้ต้องเป็นบุคคลผู้ได้รับความเสียหายโดยตรงจากการกระทำความผิดมูลฐานและไม่มีส่วนร่วมในการกระทำความผิดนั้น
ค่าเสียหายจะพึงใช้โดยสถานใดเพียงใดนั้น ให้ศาลวินิจฉัยตามควรแก่พฤติการณ์และความร้ายแรงแห่งกรณี ทั้งนี้ คำสั่งศาลตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสองไม่ตัดสิทธิของผู้เสียหายที่จะฟ้องเรียกค่าสินไหมทดแทนจากผู้กระทำความผิด
การรวบรวมข้อเท็จจริงเกี่ยวกับผู้เสียหายและความเสียหาย คำร้องและการยื่นคำร้อง และการเก็บรักษาและการจัดการทรัพย์สิน เพื่อนำไปคืนหรือชดใช้คืนหรือชดใช้ค่าเสียหายให้แก่ผู้เสียหายตามวรรคหนึ่งและวรรคสอง ให้เป็นไปตามระยะเวลา หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่กำหนดในกฎกระทรวง
มาตรา ๔๙/๑ วางกระบวนการไว้ดังนี้ สำนักงาน ป.ป.ง. ประกาศในราชกิจจานุเบกษาให้ผู้เสียหายยื่นคำร้องพร้อมหลักฐานภายในเก้าสิบวัน เลขาธิการรวบรวมข้อเท็จจริงเกี่ยวกับผู้เสียหายและความเสียหาย แล้วส่งให้พนักงานอัยการยื่นคำร้องต่อศาลก่อนศาลมีคำสั่งตามมาตรา ๕๑ ศาลมีอำนาจสั่งให้นำทรัพย์สินไปคืนหรือชดใช้แก่ผู้เสียหาย ไม่เกินจำนวนความเสียหายที่ยังไม่ได้รับคืนหรือชดใช้ และคำสั่งนี้ไม่ตัดสิทธิผู้เสียหายที่จะฟ้องเรียกค่าสินไหมทดแทนจากผู้กระทำความผิด42
ผู้เสียหายจากการหลอกลวงทางออนไลน์มีอีกช่องทางหนึ่ง คือกระบวนการคืนเงินตามพระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. ๒๕๖๖ มาตรา ๘/๒ ซึ่งให้สำนักงาน ป.ป.ง. ประกาศข้อมูลบัญชีในราชกิจจานุเบกษา และให้คณะกรรมการธุรกรรมมีอำนาจสั่งคืนเงินแก่ผู้เสียหาย43 ขั้นตอนและกำหนดเวลาของช่องทางนั้นอธิบายไว้ในหน้า โดนโกงออนไลน์ได้เงินคืนไหม
ความเห็นของสำนักงาน
ผู้เสียหายควรติดตามประกาศในราชกิจจานุเบกษาที่เกี่ยวกับคดีของตนตั้งแต่วันที่ร้องทุกข์ เพราะกำหนดเก้าสิบวันตามมาตรา ๔๙/๑ นับจากวันประกาศ ไม่ใช่วันที่ผู้เสียหายทราบ สำนักงานแนะนำให้เตรียมเอกสารแสดงความเสียหายไว้ล่วงหน้า ได้แก่ หลักฐานการโอนเงิน บันทึกการร้องทุกข์ และข้อความสนทนากับผู้กระทำความผิด
ฟอกเงิน ยอมความได้ไหม และอายุความกี่ปี
ความผิดฐานฟอกเงินยอมความไม่ได้ เพราะพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ ไม่มีบทบัญญัติให้เป็นความผิดอันยอมความได้ และความผิดฐานฟอกเงินตามมาตรา ๖๐ มีโทษจำคุกอย่างสูงสิบปี จึงมีอายุความสิบห้าปีนับแต่วันกระทำความผิด ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๙๕ (๒)
ตัวบท · ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๓๙สิทธินำคดีอาญามาฟ้องย่อมระงับไปดังต่อไปนี้
(๑) โดยความตายของผู้กระทำผิด
(๒) ในคดีความผิดต่อส่วนตัว เมื่อได้ถอนคำร้องทุกข์ ถอนฟ้องหรือยอมความกันโดยถูกต้องตามกฎหมาย
(๓) เมื่อคดีเลิกกันตามมาตรา ๓๗
(๔) เมื่อมีคำพิพากษาเสร็จเด็ดขาดในความผิดซึ่งได้ฟ้อง
(๕) เมื่อมีกฎหมายออกใช้ภายหลังการกระทำผิดยกเลิกความผิดเช่นนั้น
(๖) เมื่อคดีขาดอายุความ
(๗) เมื่อมีกฎหมายยกเว้นโทษ
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๓๙ (๒) ให้สิทธินำคดีอาญามาฟ้องระงับไปด้วยการถอนคำร้องทุกข์ ถอนฟ้อง หรือยอมความ เฉพาะในคดีความผิดต่อส่วนตัว44 เมื่อพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินไม่ได้บัญญัติให้ความผิดฐานฟอกเงินเป็นความผิดอันยอมความได้ ความผิดฐานนี้จึงไม่ใช่ความผิดต่อส่วนตัว การที่ผู้กระทำความผิดมูลฐานชดใช้เงินแก่ผู้เสียหาย หรือผู้เสียหายในความผิดมูลฐานยอมความ จึงไม่ทำให้คดีฟอกเงินระงับ ข้อนี้มีผลในทางปฏิบัติ เพราะความผิดต้นทางบางฐานยอมความได้ เช่น ฉ้อโกงตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๔๑ ซึ่งมาตรา ๓๔๘ บัญญัติให้เป็นความผิดอันยอมความได้45 แต่เมื่อการฉ้อโกงนั้นเป็นความผิดมูลฐานตามมาตรา ๓ แล้ว ความผิดฐานฟอกเงินที่เกี่ยวข้องยังดำเนินต่อไปได้
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๙๕ในคดีอาญา ถ้ามิได้ฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาลภายในกำหนดดังต่อไปนี้ นับแต่วันกระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ
(๑) ยี่สิบปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษประหารชีวิต จำคุกตลอดชีวิต หรือจำคุกยี่สิบปี
(๒) สิบห้าปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกกว่าเจ็ดปีแต่ยังไม่ถึงยี่สิบปี
(๓) สิบปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกกว่าหนึ่งปีถึงเจ็ดปี
(๔) ห้าปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกกว่าหนึ่งเดือนถึงหนึ่งปี
(๕) หนึ่งปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หนึ่งเดือนลงมา หรือต้องระวางโทษอย่างอื่น
ถ้าได้ฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาลแล้ว ผู้กระทำความผิดหลบหนีหรือวิกลจริต และศาลสั่งงดการพิจารณาไว้จนเกินกำหนดดังกล่าวแล้วนับแต่วันที่หลบหนีหรือวันที่ศาลสั่งงดการพิจารณา ก็ให้ถือว่าเป็นอันขาดอายุความเช่นเดียวกัน
| ฐานความผิด | โทษจำคุกอย่างสูง | อายุความตามมาตรา ๙๕ |
|---|---|---|
| ฟอกเงิน (มาตรา ๕ และมาตรา ๖๐) | ๑๐ ปี | ๑๕ ปี (อนุมาตรา (๒)) |
| ยักย้ายหรือซ่อนเร้นทรัพย์สินที่ถูกยึดหรืออายัด (มาตรา ๖๕) | ๓ ปี | ๑๐ ปี (อนุมาตรา (๓)) |
| ไม่มาให้ถ้อยคำหรือไม่ส่งเอกสารตามหนังสือเรียก (มาตรา ๖๔) | ๑ ปี | ๕ ปี (อนุมาตรา (๔)) |
อายุความในตารางคำนวณจากโทษจำคุกอย่างสูงของแต่ละมาตรา464748 เทียบกับมาตรา ๙๕ ซึ่งกำหนดให้คดีขาดอายุความถ้ามิได้ฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาลภายในกำหนดนับแต่วันกระทำความผิด49 ความผิดฐานฟอกเงินแต่ละครั้งที่โอนหรือเปลี่ยนสภาพทรัพย์สินอาจเป็นการกระทำคนละครั้ง วันเริ่มนับอายุความจึงต้องตรวจเป็นรายธุรกรรม
ความเห็นของสำนักงาน
กระบวนการขอให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดินตามหมวด ๖ เป็นคดีในศาลแพ่งตามมาตรา ๕๙ และมาตราที่หน้านี้ยกมาไม่ได้ผูกกระบวนการนั้นไว้กับอายุความคดีอาญาตามมาตรา ๙๕ สำนักงานจึงไม่ถือว่าการที่คดีอาญาขาดอายุความทำให้ทรัพย์สินพ้นจากกระบวนการตามหมวด ๖
ขั้นตอนเมื่อถูกกล่าวหาว่าฟอกเงิน หรือได้รับหนังสือจากสำนักงาน ป.ป.ง.
ผู้ที่ได้รับหนังสือเรียกจากสำนักงาน ป.ป.ง. ควรไปให้ถ้อยคำหรือขอเลื่อนเป็นหนังสือ เพราะการไม่มาให้ถ้อยคำมีโทษตามมาตรา ๖๔ ส่วนผู้ที่ถูกแจ้งข้อกล่าวหาว่าฟอกเงินในคดีอาญา ควรตรวจข้อหาว่าอยู่ในอนุมาตราใดของมาตรา ๕ ความผิดมูลฐานที่อ้างคืออะไร และเตรียมพยานหลักฐานเรื่องที่มาของเงินและความรู้ของตน
สำหรับผู้ได้รับหนังสือเรียกหรือคำสั่งยึดอายัด
- อ่านฐานอำนาจในหนังสือ ว่าเป็นหนังสือเรียกตามมาตรา ๓๘ (๒) คำสั่งยับยั้งตามมาตรา ๓๕ หรือคำสั่งยึดอายัดตามมาตรา ๔๘ และจดวันครบกำหนดของแต่ละคำสั่ง50
- ไปให้ถ้อยคำตามวันนัด ถ้าไปไม่ได้ ให้มีหนังสือขอเลื่อนพร้อมเหตุผลก่อนวันนัด และขอให้กำหนดวันนัดใหม่เป็นหนังสือ เพราะการไม่มาให้ถ้อยคำตามหนังสือเรียกเป็นความผิดตามมาตรา ๖๔51
- เตรียมคำชี้แจงเป็นหนังสือ ที่อธิบายที่มาของเงินหรือทรัพย์สินพร้อมเอกสารประกอบ และเก็บสำเนาที่ยื่นไว้ทุกฉบับ
- ยื่นหลักฐานขอเพิกถอนการยึดหรืออายัด ตามมาตรา ๔๘ วรรคสี่ ภายในระยะที่คำสั่งยังมีผล
สำหรับผู้ถูกกล่าวหาในคดีอาญา
- ตรวจข้อหาในหมายเรียกหรือหมายจับ ว่าเป็นความผิดตามมาตรา ๕ อนุมาตราใด หรือเป็นผู้สนับสนุนตามมาตรา ๗ หรือผู้สมคบตามมาตรา ๙
- ตรวจความผิดมูลฐานที่อ้าง ว่าอยู่ในรายการตามมาตรา ๓ และเข้าเงื่อนไขของอนุมาตรานั้นครบหรือไม่52
- รวบรวมพยานหลักฐานเรื่องความรู้และที่มาของเงิน เช่น สัญญา ใบแจ้งหนี้ ข้อความสนทนา และหลักฐานการชำระภาษี
- เตรียมการปล่อยชั่วคราว ซึ่งอธิบายไว้ในหน้า ประกันตัวผู้ต้องหา ของเว็บไซต์นี้
ความเห็นของสำนักงาน
ผู้ถูกกล่าวหาในคดีฟอกเงินมักต้องรับมือสองกระบวนการพร้อมกัน คือคดีอาญาของตนและคดีทรัพย์สินในศาลแพ่ง คำให้การในคดีอาญาและคำร้องในคดีทรัพย์สินต้องสอดคล้องกัน สำนักงานจึงจัดทำบันทึกเส้นทางของเงินฉบับเดียว ใช้เป็นฐานของเอกสารทั้งสองคดี เพื่อไม่ให้ข้อเท็จจริงที่ยื่นในคดีหนึ่งขัดกับอีกคดีหนึ่ง
กฎหมายเปรียบเทียบ: ความผิดฐานฟอกเงินในกฎหมายอังกฤษและกฎหมายเยอรมัน
กฎหมายอังกฤษกำหนดความผิดฐานฟอกเงินไว้ใน Proceeds of Crime Act 2002 (พระราชบัญญัติว่าด้วยทรัพย์สินที่ได้จากการกระทำความผิด ค.ศ. ๒๐๐๒) มีโทษจำคุกอย่างสูงสิบสี่ปี และใช้เกณฑ์ว่าผู้กระทำ “รู้หรือสงสัย” ส่วนกฎหมายเยอรมันกำหนดไว้ใน § 261 Strafgesetzbuch (ประมวลกฎหมายอาญาเยอรมัน) มีโทษจำคุกไม่เกินห้าปี และเอาผิดกรณีประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงด้วย ขณะที่มาตรา ๕ ของกฎหมายไทยใช้เกณฑ์ความรู้หรือมูลเหตุจูงใจ และจำกัดความผิดต้นทางไว้ที่รายการความผิดมูลฐาน
อังกฤษ: Proceeds of Crime Act 2002
section 327(1) เอาผิดผู้ที่ conceals (ซุกซ่อน) disguises (อำพราง) converts (เปลี่ยนสภาพ) transfers (โอน) หรือ removes (นำออกนอกเขตอำนาจ) criminal property (ทรัพย์สินที่ได้จากการกระทำความผิด)[ต่างประเทศ ๑] และ section 329(1) เอาผิดผู้ที่ acquires (ได้มา) uses (ใช้) หรือ has possession of (ครอบครอง) ทรัพย์สินนั้น แต่ section 329(2)(c) ยกเว้นผู้ที่ได้มา ใช้ หรือครอบครองโดยมี adequate consideration (ค่าตอบแทนที่เพียงพอ)[ต่างประเทศ ๒] โครงสร้างนี้ใกล้กับมาตรา ๕ (๑) และ (๓) ของไทย และข้อยกเว้นเรื่องค่าตอบแทนใกล้กับแนวคิดผู้รับโอนโดยสุจริตและมีค่าตอบแทนในมาตรา ๕๐ (๒) ซึ่งกฎหมายไทยใช้ในคดีทรัพย์สิน ไม่ใช่ในบทความผิด53
section 340(3) นิยาม criminal property ว่าเป็นประโยชน์จาก criminal conduct (การกระทำความผิดอาญา) และผู้ถูกกล่าวหา knows or suspects (รู้หรือสงสัย) ว่าเป็นประโยชน์ดังกล่าว ส่วน section 340(2) นิยาม criminal conduct ว่าการกระทำที่เป็นความผิดในส่วนใดส่วนหนึ่งของสหราชอาณาจักร หรือจะเป็นความผิดหากกระทำที่นั่น[ต่างประเทศ ๓] กฎหมายอังกฤษจึงไม่จำกัดความผิดต้นทางเป็นรายการ และใช้เกณฑ์ “สงสัย” ซึ่งต่ำกว่าเกณฑ์ “รู้” ในมาตรา ๕ (๓) ของไทย section 334(1)(b) กำหนดโทษจำคุกอย่างสูงสิบสี่ปีในกรณี conviction on indictment (การลงโทษในคดีที่ฟ้องด้วยคำฟ้องแบบ indictment)[ต่างประเทศ ๔]
section 240(1)(a) ของกฎหมายเดียวกันกำหนดวัตถุประสงค์ของภาคที่ว่าด้วย civil recovery (การเรียกคืนทรัพย์สินทางแพ่ง) ให้หน่วยงานบังคับใช้กฎหมายเรียกคืนทรัพย์สินที่ได้จากหรือแทนทรัพย์สินที่ได้จาก unlawful conduct (การกระทำที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย) ในคดีแพ่งต่อ High Court หรือ Court of Session และ section 240(2) บัญญัติว่าอำนาจตามภาคนี้ใช้ได้ไม่ว่าจะมีการดำเนินคดีอาญาเกี่ยวกับทรัพย์สินนั้นหรือไม่[ต่างประเทศ ๕] แนวคิดนี้ใกล้กับคดีขอให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดินในศาลแพ่งตามมาตรา ๔๙ และมาตรา ๕๙ ของไทย54
เยอรมนี: Strafgesetzbuch § 261
§ 261 วรรค (1) StGB เอาผิดผู้ที่ซุกซ่อนวัตถุที่มาจาก rechtswidrige Tat (การกระทำที่ผิดกฎหมาย) ผู้ที่แลกเปลี่ยน โอน หรือเคลื่อนย้ายวัตถุนั้นโดยมุ่งขัดขวางการค้นพบ การริบ หรือการสืบหาที่มา ผู้ที่ได้วัตถุนั้นมาเพื่อตนหรือผู้อื่น และผู้ที่เก็บรักษาหรือใช้วัตถุนั้นถ้ารู้ที่มาในขณะที่ได้มา อัตราโทษคือจำคุกไม่เกินห้าปีหรือปรับ[ต่างประเทศ ๖] วรรค (6) เอาผิดผู้ที่ leichtfertig (ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง) ไม่รู้ว่าเป็นวัตถุตามวรรค (1) จำคุกไม่เกินสองปีหรือปรับ และวรรค (10) ให้ริบวัตถุที่เกี่ยวกับความผิดได้[ต่างประเทศ ๖]
| ประเด็น | ไทย | อังกฤษ | เยอรมนี |
|---|---|---|---|
| ความผิดต้นทาง | รายการความผิดมูลฐานตามมาตรา ๓ | criminal conduct ที่เป็นความผิดในสหราชอาณาจักร (s.340(2)) | rechtswidrige Tat (§ 261 วรรค (1)) |
| องค์ประกอบด้านจิตใจของการได้มาหรือใช้ | รู้ในขณะที่ได้มา ครอบครอง หรือใช้ (มาตรา ๕ (๓)) | รู้หรือสงสัย (s.340(3)(b)) | รู้ที่มาในขณะที่ได้มา (§ 261 วรรค (1) ข้อ 4) และประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง (วรรค (6)) |
| โทษจำคุกอย่างสูง | ๑๐ ปี (มาตรา ๖๐) | ๑๔ ปี (s.334(1)(b)) | ๕ ปี (§ 261 วรรค (1)) และ ๒ ปีกรณีประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง |
ความเห็นของสำนักงาน
การเปรียบเทียบแสดงว่ากฎหมายไทยตั้งเกณฑ์ความรู้ในบทความผิดสูงกว่ากฎหมายอังกฤษ และไม่มีความผิดฐานฟอกเงินโดยประมาทแบบกฎหมายเยอรมัน ผู้ถูกกล่าวหาในคดีไทยจึงมีประเด็นต่อสู้เรื่องความรู้ได้มากกว่า แต่การให้ผู้อื่นใช้บัญชียังอาจเป็นความผิดตามพระราชกำหนดอาชญากรรมทางเทคโนโลยี มาตรา ๙ ซึ่งใช้เกณฑ์รู้หรือควรรู้ สำนักงานจึงประเมินทั้งสองกฎหมายพร้อมกันในทุกเรื่องที่เกี่ยวกับบัญชีเงินฝาก
มุมมองนิติเศรษฐศาสตร์: การริบทรัพย์สินกับแรงจูงใจในการกระทำความผิด
ในมุมมองนิติเศรษฐศาสตร์ ความผิดฐานฟอกเงินและการริบทรัพย์สินลดผลตอบแทนสุทธิที่ผู้กระทำความผิดคาดว่าจะได้รับ เพราะเงินจากการกระทำความผิดมีประโยชน์ต่อผู้กระทำเมื่อนำไปใช้ได้ กฎหมายที่ทำให้การใช้หรือการเก็บรักษาเงินนั้นมีความเสี่ยง จึงลดแรงจูงใจในการกระทำความผิดมูลฐานด้วย
Gary S. Becker เสนอใน Crime and Punishment: An Economic Approach ว่าการตัดสินใจกระทำความผิดตอบสนองต่อความน่าจะเป็นที่จะถูกลงโทษและความหนักของโทษ และนโยบายที่มีประสิทธิภาพต้องชั่งต้นทุนการบังคับใช้กฎหมายกับความเสียหายที่ลดลงได้[ต่างประเทศ ๗] กรอบคิดนี้อธิบายโครงสร้างของพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินได้สามด้าน
ด้านที่หนึ่ง การลดผลตอบแทนแทนการเพิ่มโทษ มาตรา ๕๑ ให้ทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดตกเป็นของแผ่นดิน55 มาตรการนี้ลดผลตอบแทนของการกระทำความผิดโดยตรง และเมื่อถ้อยคำของมาตรา ๔๙ และมาตรา ๕๑ ไม่ได้กำหนดว่าต้องมีคำพิพากษาลงโทษบุคคลก่อน มาตรการนี้จึงใช้กับทรัพย์สินได้แม้ผู้กระทำความผิดมูลฐานยังไม่ถูกดำเนินคดี
ด้านที่สอง การเพิ่มความเสี่ยงแก่ผู้ช่วยเหลือ มาตรา ๗ ลงโทษผู้สนับสนุนเท่ากับตัวการ56 ผู้กระทำความผิดมูลฐานมักต้องพึ่งบุคคลอื่นในการถือทรัพย์สินหรือโอนเงิน การทำให้ผู้ช่วยเหลือรับความเสี่ยงเท่าตัวการ เพิ่มราคาที่ผู้กระทำความผิดต้องจ่ายเพื่อหาผู้ช่วยเหลือ และลดจำนวนผู้ที่ยอมรับบทบาทนั้น
ด้านที่สาม ต้นทุนของความผิดพลาด มาตรการริบทรัพย์สินที่กว้างมีต้นทุนต่อเจ้าของทรัพย์สินโดยสุจริต กฎหมายจึงมีช่องทางคุ้มครองไว้ ได้แก่ คำร้องตามมาตรา ๕๐ การคืนทรัพย์สินตามมาตรา ๕๑/๑ และคำร้องภายหลังตามมาตรา ๕๓575859 ช่องทางเหล่านี้ลดต้นทุนของความผิดพลาดในการบังคับใช้กฎหมาย และช่วยรักษาความเชื่อมั่นของผู้ทำธุรกรรมโดยสุจริต
คำถามที่พบบ่อยเรื่องฟอกเงินและการยึดอายัดทรัพย์สินของ ป.ป.ง.
ฟอกเงิน คืออะไร
ฟอกเงินตามพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๕ คือการโอน รับโอน หรือเปลี่ยนสภาพทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดเพื่อซุกซ่อนหรือปกปิดแหล่งที่มา การกระทำเพื่อปกปิดหรืออำพรางลักษณะที่แท้จริงของทรัพย์สินนั้น และการได้มา ครอบครอง หรือใช้ทรัพย์สินโดยรู้ในขณะนั้นว่าเป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด
ฟอกเงิน ติดคุกกี่ปี
ผู้กระทำความผิดฐานฟอกเงินต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หนึ่งปีถึงสิบปี หรือปรับตั้งแต่สองหมื่นบาทถึงสองแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตามมาตรา ๖๐ ผู้สนับสนุนต้องระวางโทษเช่นเดียวกับตัวการตามมาตรา ๗ และผู้พยายามกระทำความผิดต้องระวางโทษเช่นเดียวกับผู้กระทำความผิดสำเร็จตามมาตรา ๘
ความผิดมูลฐาน คืออะไร
ความผิดมูลฐานคือความผิดต้นทางที่ทำให้เกิดเงินหรือทรัพย์สินที่นำมาฟอก มาตรา ๓ ระบุไว้เป็นรายการ เช่น ความผิดเกี่ยวกับยาเสพติด ความผิดเกี่ยวกับการฉ้อโกงประชาชน และความผิดเกี่ยวกับการลักทรัพย์ ฉ้อโกง หรือยักยอกตามประมวลกฎหมายอาญาอันมีลักษณะเป็นปกติธุระ และรวมถึงการกระทำความผิดนอกราชอาณาจักรที่จะเป็นความผิดมูลฐานถ้ากระทำในราชอาณาจักร
ฟอกเงิน ยอมความได้ไหม
ไม่ได้ พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. ๒๕๔๒ ไม่มีบทบัญญัติให้ความผิดฐานฟอกเงินเป็นความผิดอันยอมความได้ และประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๓๙ (๒) ให้การยอมความทำให้คดีระงับเฉพาะในคดีความผิดต่อส่วนตัว การชดใช้แก่ผู้เสียหายจึงไม่ทำให้คดีฟอกเงินระงับ
ฟอกเงิน อายุความกี่ปี
ความผิดฐานฟอกเงินตามมาตรา ๖๐ มีโทษจำคุกอย่างสูงสิบปี จึงมีอายุความสิบห้าปีนับแต่วันกระทำความผิด ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๙๕ (๒) การโอนหรือเปลี่ยนสภาพทรัพย์สินแต่ละครั้งอาจเป็นการกระทำคนละครั้ง วันเริ่มนับอายุความจึงต้องตรวจเป็นรายธุรกรรม
ป.ป.ง. อายัดบัญชีได้กี่วัน
คณะกรรมการธุรกรรมมีอำนาจยับยั้งการทำธุรกรรมไม่เกินสามวันทำการตามมาตรา ๓๕ และสั่งยึดหรืออายัดทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดไว้ชั่วคราวไม่เกินเก้าสิบวันตามมาตรา ๔๘ หลังพนักงานอัยการยื่นคำร้องขอให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดินแล้ว ศาลมีอำนาจสั่งยึดหรืออายัดไว้ชั่วคราวก่อนมีคำสั่งตามมาตรา ๕๑ ตามคำขอฝ่ายเดียวของพนักงานอัยการตามมาตรา ๕๕
ถูก ป.ป.ง. อายัดทรัพย์ ต้องทำอย่างไร
ตรวจฐานของคำสั่งก่อน ถ้าเป็นคำสั่งยึดหรืออายัดตามมาตรา ๔๘ ผู้ทำธุรกรรมหรือผู้มีส่วนได้เสียแสดงหลักฐานว่าทรัพย์สินมิใช่ทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดเพื่อขอให้เพิกถอนได้ ถ้าพนักงานอัยการยื่นคำร้องต่อศาลแล้ว ผู้อ้างว่าเป็นเจ้าของยื่นคำร้องตามมาตรา ๕๐ ได้ก่อนศาลมีคำสั่ง ถ้าไม่ยื่นในชั้นนี้ จะเหลือเพียงคำร้องภายหลังตามมาตรา ๕๓ ซึ่งมีเงื่อนไขจำกัด และต้องไม่จำหน่ายหรือเคลื่อนย้ายทรัพย์สินที่ถูกยึดหรืออายัด เพราะเป็นความผิดตามมาตรา ๖๕
ป.ป.ง. เรียกไปให้ถ้อยคำ ไม่ไปได้ไหม
มาตรา ๓๘ (๒) ให้กรรมการธุรกรรม เลขาธิการ และพนักงานเจ้าหน้าที่ที่ได้รับมอบหมายมีหนังสือเรียกบุคคลมาให้ถ้อยคำหรือส่งเอกสาร ผู้ที่ไม่มาให้ถ้อยคำหรือไม่ส่งเอกสารต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตามมาตรา ๖๔ ถ้าไปตามวันนัดไม่ได้ ควรมีหนังสือขอเลื่อนพร้อมเหตุผลก่อนวันนัด
ทรัพย์สินที่ถูก ป.ป.ง. ยึด จะได้คืนไหม
ถ้าศาลเห็นว่าทรัพย์สินไม่เป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด ศาลสั่งคืนตามมาตรา ๕๑/๑ และเจ้าของต้องขอรับคืนภายในสองปีนับแต่วันที่ศาลมีคำสั่ง ถ้าศาลสั่งให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดินไปแล้ว ผู้ที่ไม่ทราบประกาศหรือมีเหตุขัดข้องอันสมควรยื่นคำร้องตามมาตรา ๕๓ ได้ภายในหนึ่งปีนับแต่คำสั่งถึงที่สุด
ผู้เสียหายจะได้เงินคืนจาก ป.ป.ง. อย่างไร
ผู้เสียหายในความผิดมูลฐานยื่นคำร้องพร้อมหลักฐานความเสียหายตามประกาศของสำนักงาน ป.ป.ง. ภายในเก้าสิบวันนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษา แล้วพนักงานอัยการยื่นคำร้องขอให้ศาลสั่งคืนหรือชดใช้ก่อนศาลมีคำสั่งให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดิน ตามมาตรา ๔๙/๑ ผู้เสียหายต้องได้รับความเสียหายโดยตรงและไม่มีส่วนร่วมในการกระทำความผิด
บริษัทถูกกล่าวหาว่าฟอกเงิน กรรมการต้องรับผิดไหม
นิติบุคคลที่กระทำความผิดตามมาตรา ๕ ๗ ๘ หรือ ๙ ต้องระวางโทษปรับตั้งแต่สองแสนบาทถึงหนึ่งล้านบาทตามมาตรา ๖๑ วรรคหนึ่ง และถ้าความผิดเกิดจากการสั่งการ การกระทำ หรือการละเว้นไม่สั่งการหรือไม่กระทำการตามหน้าที่ของกรรมการ ผู้จัดการ หรือผู้รับผิดชอบการดำเนินงาน ผู้นั้นต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หนึ่งปีถึงสิบปี หรือปรับตั้งแต่สองหมื่นบาทถึงสองแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตามวรรคสอง
แหล่งอ้างอิงกฎหมายต่างประเทศและนิติเศรษฐศาสตร์
- Proceeds of Crime Act 2002 (c. 29), section 327 Concealing etc., subsection (1) — legislation.gov.uk ฉบับ Latest available (Revised) ตรวจเมื่อ 12 พฤศจิกายน 2569 · ข้อความ: “A person commits an offence if he— (a) conceals criminal property; (b) disguises criminal property; (c) converts criminal property; (d) transfers criminal property; (e) removes criminal property from England and Wales or from Scotland or from Northern Ireland.”
- Proceeds of Crime Act 2002 (c. 29), section 329 Acquisition, use and possession, subsections (1) and (2)(c) — legislation.gov.uk ตรวจเมื่อ 12 พฤศจิกายน 2569 · ข้อความในอนุมาตรา (1): “A person commits an offence if he— (a) acquires criminal property; (b) uses criminal property; (c) has possession of criminal property.” · อนุมาตรา (2)(c): “he acquired or used or had possession of the property for adequate consideration;”
- Proceeds of Crime Act 2002 (c. 29), section 340 Interpretation, subsections (2) and (3) — legislation.gov.uk ตรวจเมื่อ 12 พฤศจิกายน 2569 · ข้อความในอนุมาตรา (2): “Criminal conduct is conduct which— (a) constitutes an offence in any part of the United Kingdom, or (b) would constitute an offence in any part of the United Kingdom if it occurred there.” · อนุมาตรา (3)(b): “the alleged offender knows or suspects that it constitutes or represents such a benefit.”
- Proceeds of Crime Act 2002 (c. 29), section 334 Penalties, subsection (1)(b) — legislation.gov.uk ตรวจเมื่อ 12 พฤศจิกายน 2569 · ข้อความ: “on conviction on indictment, to imprisonment for a term not exceeding 14 years or to a fine or to both.”
- Proceeds of Crime Act 2002 (c. 29), section 240 General purpose of this Part, subsections (1)(a) and (2) — legislation.gov.uk ตรวจเมื่อ 12 พฤศจิกายน 2569 · ข้อความในอนุมาตรา (1)(a): “enabling the enforcement authority to recover, in civil proceedings before the High Court or Court of Session, property which is, or represents, property obtained through unlawful conduct,” · อนุมาตรา (2): “The powers conferred by this Part are exercisable in relation to any property (including cash) whether or not any proceedings have been brought for an offence in connection with the property.”
- Strafgesetzbuch (StGB) § 261 Geldwäsche, Absätze (1), (6) und (10) — gesetze-im-internet.de ตรวจเมื่อ 12 พฤศจิกายน 2569 · ข้อความส่วนท้ายของวรรค (1): “wird mit Freiheitsstrafe bis zu fünf Jahren oder mit Geldstrafe bestraft.” · วรรค (6) ประโยคแรก: “Wer in den Fällen des Absatzes 1 oder 2 leichtfertig nicht erkennt, dass es sich um einen Gegenstand nach Absatz 1 handelt, wird mit Freiheitsstrafe bis zu zwei Jahren oder mit Geldstrafe bestraft.” · วรรค (10) ประโยคแรก: “Gegenstände, auf die sich die Straftat bezieht, können eingezogen werden.”
- Gary S. Becker, Crime and Punishment: An Economic Approach, ใน Gary S. Becker and William M. Landes (eds.), Essays in the Economics of Crime and Punishment (NBER, 1974) บทที่ 1 — nber.org ตรวจข้อมูลบทเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569