ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย
สาระสำคัญ
- ฉ้อโกงตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๔๑ คือการหลอกลวงโดยทุจริตด้วยการแสดงข้อความอันเป็นเท็จหรือปกปิดข้อความจริงซึ่งควรบอกให้แจ้ง จนได้ไปซึ่งทรัพย์สินจากผู้ถูกหลอกลวงหรือบุคคลที่สาม มีโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ1
- ยักยอกตามมาตรา ๓๕๒ ต่างจากฉ้อโกงตรงที่ผู้กระทำครอบครองทรัพย์ของผู้อื่นอยู่ก่อนแล้ว แล้วเบียดบังเอาทรัพย์นั้นเป็นของตนหรือบุคคลที่สามโดยทุจริต อัตราโทษเท่ากับฉ้อโกงธรรมดา2
- ฉ้อโกงทุกมาตราในหมวด ๓ เป็นความผิดอันยอมความได้ ยกเว้นฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา ๓๔๓3 ส่วนความผิดทุกมาตราในหมวด ๕ ว่าด้วยยักยอกเป็นความผิดอันยอมความได้ทั้งหมด4
- ความผิดอันยอมความได้ต้องร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด มิฉะนั้นเป็นอันขาดอายุความ5 และเมื่อถอนคำร้องทุกข์ ถอนฟ้อง หรือยอมความกันโดยถูกต้องตามกฎหมาย สิทธินำคดีอาญามาฟ้องย่อมระงับไป6
- การผิดสัญญาหรือไม่ชำระหนี้ไม่เป็นฉ้อโกงเพียงเพราะผู้เสียหายได้รับความเสียหาย ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าผู้ขายที่รับเงินโดยเจตนาจะส่งมอบของจริงแต่ส่งมอบไม่ได้ เป็นการผิดสัญญาทางแพ่ง ไม่เป็นความผิดฐานฉ้อโกง7
ฉ้อโกงและยักยอกในประมวลกฎหมายอาญา: ความเหมือนและความต่าง
ฉ้อโกงและยักยอกเป็นความผิดเกี่ยวกับทรัพย์ที่อยู่ในลักษณะ ๑๒ ของประมวลกฎหมายอาญา ฉ้อโกงอยู่ในหมวด ๓ มาตรา ๓๔๑ ถึงมาตรา ๓๔๘ ยักยอกอยู่ในหมวด ๕ มาตรา ๓๕๒ ถึงมาตรา ๓๕๖ ทั้งสองฐานต้องมีเจตนาทุจริตเหมือนกัน แต่ต่างกันที่วิธีที่ทรัพย์ไปถึงมือผู้กระทำ ฉ้อโกงได้ทรัพย์มาเพราะการหลอกลวง ส่วนยักยอกครอบครองทรัพย์อยู่ก่อนแล้วจึงเบียดบังเอาไป
หน้านี้เขียนสำหรับผู้เสียหายที่ต้องการรู้ว่าเรื่องของตนเป็นคดีอาญาหรือคดีแพ่ง และควรร้องทุกข์ภายในเมื่อใด และสำหรับผู้ถูกกล่าวหาที่ได้รับหมายเรียกหรือรู้ว่ามีการแจ้งความในข้อหาฉ้อโกงหรือยักยอก การหลอกลวงผ่านระบบคอมพิวเตอร์ การระงับบัญชี และบัญชีม้า สำนักงานอธิบายแยกไว้ในหน้า หลอกลวงออนไลน์ อายัดบัญชี และบัญชีม้า
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑ (๑) และ (๙)ในประมวลกฎหมายนี้
(๑) “โดยทุจริต” หมายความว่า เพื่อแสวงหาประโยชน์ที่มิควรได้โดยชอบด้วยกฎหมายสำหรับตนเองหรือผู้อื่น
(๙) “เอกสารสิทธิ” หมายความว่า เอกสารที่เป็นหลักฐานแห่งการก่อ เปลี่ยนแปลง โอน สงวนหรือระงับซึ่งสิทธิ
คำว่า “โดยทุจริต” เป็นองค์ประกอบร่วมของทั้งฉ้อโกงตามมาตรา ๓๔๑ และยักยอกตามมาตรา ๓๕๒ นิยามในมาตรา ๑ (๑) ผูกเจตนานี้ไว้กับการแสวงหาประโยชน์ที่มิควรได้โดยชอบด้วยกฎหมาย ทั้งเพื่อตนเองและเพื่อผู้อื่น8 ผลในทางปฏิบัติคือ ผู้ที่เชื่อโดยสุจริตว่าตนมีสิทธิในทรัพย์หรือในเงินจำนวนนั้น แม้ความเชื่อนั้นจะผิด ก็ยังขาดเจตนาทุจริต และข้อพิพาทมักกลับไปเป็นเรื่องสิทธิทางแพ่งระหว่างคู่กรณี
| ประเด็น | ฉ้อโกง (มาตรา ๓๔๑) | ยักยอก (มาตรา ๓๕๒) |
|---|---|---|
| ทรัพย์มาถึงผู้กระทำอย่างไร | ผู้เสียหายหรือบุคคลที่สามส่งมอบให้เพราะถูกหลอกลวง | ผู้กระทำครอบครองทรัพย์อยู่แล้วก่อนเกิดการเบียดบัง |
| การกระทำหลัก | แสดงข้อความอันเป็นเท็จ หรือปกปิดข้อความจริงซึ่งควรบอกให้แจ้ง | เบียดบังเอาทรัพย์เป็นของตนหรือบุคคลที่สาม |
| เจตนาพิเศษ | โดยทุจริต ตามมาตรา ๑ (๑) | โดยทุจริต ตามมาตรา ๑ (๑) |
| อัตราโทษฐานธรรมดา | จำคุกไม่เกิน ๓ ปี หรือปรับไม่เกิน ๖๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ | จำคุกไม่เกิน ๓ ปี หรือปรับไม่เกิน ๖๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ |
| ยอมความได้หรือไม่ | ได้ ยกเว้นมาตรา ๓๔๓ (มาตรา ๓๔๘) | ได้ทุกมาตราในหมวด (มาตรา ๓๕๖) |
ความเห็นของสำนักงาน
เมื่อผู้เสียหายนำเรื่องมาปรึกษา สำนักงานเริ่มจากคำถามว่าทรัพย์ไปอยู่ในมือผู้กระทำ “ก่อน” หรือ “หลัง” การกล่าวเท็จ ถ้าผู้เสียหายส่งมอบเงินเพราะเชื่อข้อความที่ได้ฟัง แนวการดำเนินคดีคือฉ้อโกง ถ้าผู้กระทำได้รับมอบเงินหรือทรัพย์ไว้ดูแลอยู่แล้วโดยชอบ แล้วภายหลังจึงนำไปใช้เป็นของตน แนวการดำเนินคดีคือยักยอก การตั้งข้อหาผิดฐานทำให้พยานหลักฐานที่รวบรวมไม่ตรงกับองค์ประกอบ และเป็นเหตุให้คดีไม่มีน้ำหนักตั้งแต่ชั้นสอบสวน
องค์ประกอบความผิดฐานฉ้อโกงตามมาตรา ๓๔๑
ความผิดฐานฉ้อโกงตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๔๑ ต้องครบสี่ส่วน คือ การหลอกลวงด้วยการแสดงข้อความอันเป็นเท็จหรือปกปิดข้อความจริงซึ่งควรบอกให้แจ้ง ผลคือได้ไปซึ่งทรัพย์สินหรือทำให้มีการทำ ถอน หรือทำลายเอกสารสิทธิ ผลนั้นเกิดจากการหลอกลวง และผู้กระทำมีเจตนาทุจริตตั้งแต่ขณะหลอกลวง ถ้าขาดส่วนใดส่วนหนึ่ง การกระทำไม่เป็นฉ้อโกงสำเร็จ
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๔๑ผู้ใดโดยทุจริต หลอกลวงผู้อื่นด้วยการแสดงข้อความอันเป็นเท็จ หรือปกปิดข้อความจริงซึ่งควรบอกให้แจ้ง และโดยการหลอกลวงดังว่านั้นได้ไปซึ่งทรัพย์สินจากผู้ถูกหลอกลวงหรือบุคคลที่สาม หรือทำให้ผู้ถูกหลอกลวงหรือบุคคลที่สามทำ ถอนหรือทำลายเอกสารสิทธิ ผู้นั้นกระทำความผิดฐานฉ้อโกง ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
ส่วนที่หนึ่ง การหลอกลวง
การหลอกลวงตามมาตรา ๓๔๑ มีสองรูปแบบ แบบแรกคือการแสดงข้อความอันเป็นเท็จ ซึ่งรวมถึงการแสดงตัวตน ฐานะการเงิน คุณสมบัติของสินค้า หรือความสามารถในการชำระหนี้ที่ไม่ตรงกับความจริง แบบที่สองคือการปกปิดข้อความจริงซึ่งควรบอกให้แจ้ง ซึ่งใช้กับกรณีที่ผู้กระทำมีหน้าที่ต้องเปิดเผยข้อเท็จจริงนั้นแก่อีกฝ่าย เช่น ข้อเท็จจริงที่อีกฝ่ายใช้ประกอบการตัดสินใจส่งมอบทรัพย์ การนิ่งเฉยในเรื่องที่ไม่มีหน้าที่ต้องบอกไม่เป็นการปกปิดตามมาตรานี้9
ในทางปฏิบัติ ข้อความที่พิสูจน์ความเท็จได้ง่ายคือข้อความเกี่ยวกับข้อเท็จจริง คำโฆษณาหรือคำคาดการณ์ทั่วไปที่ผู้ฟังรู้อยู่ว่าเป็นการชักชวนหรือการคาดหมาย มักยังไม่ถึงขั้นเป็นการหลอกลวง แต่คำรับรองที่เจาะจงและตรวจสอบได้ เช่น การยืนยันว่ามีสินค้าอยู่ในคลัง การยืนยันว่าที่ดินปลอดภาระ หรือการแสดงหนังสือรับรองที่ไม่มีอยู่จริง เป็นข้อเท็จจริงที่พิสูจน์ความเท็จได้
ส่วนที่สอง ผลของการหลอกลวง
ตัวบทกำหนดผลไว้สองทาง ทางแรกคือผู้กระทำได้ไปซึ่งทรัพย์สินจากผู้ถูกหลอกลวงหรือบุคคลที่สาม ทางที่สองคือผู้ถูกหลอกลวงหรือบุคคลที่สามทำ ถอน หรือทำลายเอกสารสิทธิ คำว่าเอกสารสิทธิมีนิยามในมาตรา ๑ (๙) ของประมวลกฎหมายอาญา หมายถึงเอกสารที่เป็นหลักฐานแห่งการก่อ เปลี่ยนแปลง โอน สงวน หรือระงับซึ่งสิทธิ10 เช่น สัญญากู้ยืมหรือสัญญาซื้อขาย ถ้าการหลอกลวงเกิดขึ้นแล้วแต่ยังไม่ได้ทรัพย์สินหรือเอกสารสิทธิ คดีอาจเป็นเพียงการพยายามกระทำความผิด
ส่วนที่สาม ความสัมพันธ์ระหว่างการหลอกลวงกับผล
ถ้อยคำ “โดยการหลอกลวงดังว่านั้น” ในมาตรา ๓๔๑ หมายความว่าผู้เสียหายต้องส่งมอบทรัพย์สินเพราะเชื่อข้อความเท็จหรือเพราะไม่รู้ข้อเท็จจริงที่ถูกปกปิด ถ้าผู้เสียหายรู้ความจริงอยู่แล้วแต่ยังส่งมอบด้วยเหตุผลอื่น ความสัมพันธ์นี้ขาดไป ในการสอบสวน พนักงานสอบสวนจึงมักถามผู้เสียหายว่าตัดสินใจโอนเงินหรือส่งมอบของเพราะข้อความใด และได้ยินข้อความนั้นก่อนหรือหลังการส่งมอบ
ส่วนที่สี่ เจตนาทุจริตขณะหลอกลวง
เจตนาทุจริตต้องมีอยู่ในขณะหลอกลวง ข้อเท็จจริงที่เกิดภายหลังใช้เป็นพยานแวดล้อมได้ เช่น การหลบหนี การปิดโทรศัพท์ หรือการใช้ชื่อปลอม แต่ข้อเท็จจริงเหล่านี้ไม่ได้ทำให้การผิดสัญญาที่สุจริตในขณะทำสัญญากลายเป็นฉ้อโกงได้เอง ประเด็นนี้คือเส้นแบ่งหลักระหว่างคดีแพ่งกับคดีอาญา ซึ่งอธิบายต่อในหัวข้อ ผิดสัญญากับฉ้อโกงต่างกันอย่างไร
ฉ้อโกงเหตุฉกรรจ์ ฉ้อโกงประชาชน และฐานความผิดอื่นในหมวดฉ้อโกง
ประมวลกฎหมายอาญาเพิ่มโทษฉ้อโกงในสามกรณี คือ แสดงตนเป็นคนอื่นหรืออาศัยความเบาปัญญาของเด็กหรือความอ่อนแอแห่งจิตของผู้ถูกหลอกลวงตามมาตรา ๓๔๒ หลอกลวงต่อประชาชนตามมาตรา ๓๔๓ และกรณีที่ฉ้อโกงประชาชนต้องด้วยลักษณะตามมาตรา ๓๔๒ ด้วย ซึ่งมีโทษจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงเจ็ดปีและปรับ ฉ้อโกงประชาชนเป็นฐานเดียวในหมวดนี้ที่ยอมความไม่ได้
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๔๒ถ้าในการกระทำความผิดฐานฉ้อโกง ผู้กระทำ
(๑) แสดงตนเป็นคนอื่น หรือ
(๒) อาศัยความเบาปัญญาของผู้ถูกหลอกลวงซึ่งเป็นเด็ก หรืออาศัยความอ่อนแอแห่งจิตของผู้ถูกหลอกลวง
ผู้กระทำต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินห้าปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
มาตรา ๓๔๒ เพิ่มโทษเป็นจำคุกไม่เกินห้าปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ11 การแสดงตนเป็นคนอื่นตาม (๑) คือการอ้างว่าเป็นบุคคลอื่นที่มีตัวตน ไม่ใช่เพียงการโอ้อวดฐานะของตนเอง ส่วน (๒) คุ้มครองผู้ถูกหลอกลวงที่เป็นเด็กและผู้ที่มีความอ่อนแอแห่งจิต ซึ่งต้องพิสูจน์สภาพของผู้ถูกหลอกลวงและการที่ผู้กระทำอาศัยสภาพนั้น
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๔๓ถ้าการกระทำความผิดตามมาตรา ๓๔๑ ได้กระทำด้วยการแสดงข้อความอันเป็นเท็จต่อประชาชน หรือด้วยการปกปิดความจริง ซึ่งควรบอกให้แจ้งแก่ประชาชน ผู้กระทำต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินห้าปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
ถ้าการกระทำความผิดดังกล่าวในวรรคแรก ต้องด้วยลักษณะดังกล่าวในมาตรา ๓๔๒ อนุมาตราหนึ่งอนุมาตราใดด้วย ผู้กระทำต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงเจ็ดปี และปรับตั้งแต่หนึ่งหมื่นบาทถึงหนึ่งแสนสี่หมื่นบาท
ฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา ๓๔๓ ใช้กับการหลอกลวงที่มุ่งต่อบุคคลทั่วไป ไม่ได้เลือกผู้เสียหายเป็นรายตัว ตัวบทไม่ได้กำหนดจำนวนผู้เสียหายขั้นต่ำ ประเด็นอยู่ที่ว่าข้อความเท็จนั้นแสดงต่อประชาชนหรือไม่ เช่น การประกาศชักชวนลงทุนต่อสาธารณะ หรือการโฆษณาขายสินค้าที่ไม่มีอยู่จริงต่อผู้ซื้อทั่วไป วรรคหนึ่งมีโทษจำคุกไม่เกินห้าปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ วรรคสองกำหนดโทษจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงเจ็ดปี และปรับตั้งแต่หนึ่งหมื่นบาทถึงหนึ่งแสนสี่หมื่นบาท เมื่อฉ้อโกงประชาชนนั้นต้องด้วยลักษณะตามมาตรา ๓๔๒ ด้วย12
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๔๔ผู้ใดโดยทุจริต หลอกลวงบุคคลตั้งแต่สิบคนขึ้นไปให้ประกอบการงานอย่างใด ๆ ให้แก่ตนหรือให้แก่บุคคลที่สาม โดยจะไม่ใช้ค่าแรงงานหรือค่าจ้างแก่บุคคลเหล่านั้น หรือโดยจะใช้ค่าแรงงานหรือค่าจ้างแก่บุคคลเหล่านั้นต่ำกว่าที่ตกลงกัน ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
มาตรา ๓๔๔ เป็นฉ้อโกงแรงงาน ใช้เมื่อผู้กระทำหลอกลวงบุคคลตั้งแต่สิบคนขึ้นไปให้ทำงานให้ โดยจะไม่จ่ายค่าแรงงานหรือค่าจ้าง หรือจะจ่ายต่ำกว่าที่ตกลง สิ่งที่ผู้กระทำได้ไปคือแรงงาน ไม่ใช่ทรัพย์สิน จึงต้องมีบทเฉพาะแยกจากมาตรา ๓๔๑13 ข้อเท็จจริงที่นายจ้างค้างจ่ายค่าจ้างเพราะขาดสภาพคล่องโดยไม่มีเจตนาหลอกลวงตั้งแต่ต้นไม่เข้ามาตรานี้ และเป็นเรื่องที่ลูกจ้างใช้สิทธิตามกฎหมายแรงงาน
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๔๗ผู้ใดเพื่อให้ตนเองหรือผู้อื่นได้รับประโยชน์จากการประกันวินาศภัย แกล้งทำให้เกิดเสียหายแก่ทรัพย์สินอันเป็นวัตถุที่เอาประกันภัย ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินห้าปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
มาตรา ๓๔๗ เป็นฉ้อโกงประกันภัย ความผิดสำเร็จเมื่อแกล้งทำให้ทรัพย์สินที่เอาประกันภัยเสียหายโดยมีเจตนาพิเศษเพื่อให้ตนหรือผู้อื่นได้รับประโยชน์จากการประกันวินาศภัย ไม่ต้องรอให้บริษัทประกันภัยจ่ายค่าสินไหมทดแทน มีโทษจำคุกไม่เกินห้าปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ14
| มาตรา | ลักษณะของการกระทำ | อัตราโทษ | ยอมความ |
|---|---|---|---|
| ๓๔๑ | ฉ้อโกงธรรมดา | จำคุกไม่เกิน ๓ ปี หรือปรับไม่เกิน ๖๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ | ได้ |
| ๓๔๒ | แสดงตนเป็นคนอื่น หรืออาศัยความเบาปัญญาของเด็กหรือความอ่อนแอแห่งจิต | จำคุกไม่เกิน ๕ ปี หรือปรับไม่เกิน ๑๐๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ | ได้ |
| ๓๔๓ วรรคหนึ่ง | ฉ้อโกงประชาชน | จำคุกไม่เกิน ๕ ปี หรือปรับไม่เกิน ๑๐๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ | ไม่ได้ |
| ๓๔๓ วรรคสอง | ฉ้อโกงประชาชนที่ต้องด้วยลักษณะตามมาตรา ๓๔๒ | จำคุก ๖ เดือนถึง ๗ ปี และปรับ ๑๐,๐๐๐ ถึง ๑๔๐,๐๐๐ บาท | ไม่ได้ |
| ๓๔๔ | หลอกลวงบุคคลตั้งแต่ ๑๐ คนให้ทำงาน | จำคุกไม่เกิน ๓ ปี หรือปรับไม่เกิน ๖๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ | ได้ |
| ๓๔๗ | แกล้งทำให้ทรัพย์สินที่เอาประกันภัยเสียหาย | จำคุกไม่เกิน ๕ ปี หรือปรับไม่เกิน ๑๐๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ | ได้ |
หมวด ๓ ยังมีมาตรา ๓๔๕ และมาตรา ๓๔๖ ซึ่งหน้านี้ไม่ได้ยกตัวบท ผู้ที่มีข้อเท็จจริงใกล้เคียงควรให้ผู้รับผิดชอบงานตรวจตัวบททั้งหมวดก่อนกำหนดข้อหา
ยักยอกทรัพย์: องค์ประกอบ อัตราโทษ และกรณีลูกจ้างหรือผู้จัดการทรัพย์สิน
ยักยอกตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๕๒ คือการที่ผู้ครอบครองทรัพย์ซึ่งเป็นของผู้อื่นหรือซึ่งผู้อื่นเป็นเจ้าของรวมอยู่ด้วย เบียดบังเอาทรัพย์นั้นเป็นของตนหรือบุคคลที่สามโดยทุจริต มีโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ถ้ากระทำในฐานผู้จัดการทรัพย์สินตามคำสั่งศาล ตามพินัยกรรม หรือผู้มีอาชีพหรือธุรกิจอันย่อมเป็นที่ไว้วางใจของประชาชน โทษเพิ่มเป็นจำคุกไม่เกินห้าปีตามมาตรา ๓๕๔
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๕๒ผู้ใดครอบครองทรัพย์ซึ่งเป็นของผู้อื่นหรือซึ่งผู้อื่นเป็นเจ้าของรวมอยู่ด้วย เบียดบังเอาทรัพย์นั้นเป็นของตนหรือบุคคลที่สามโดยทุจริต ผู้นั้นกระทำความผิดฐานยักยอก ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
ถ้าทรัพย์นั้นได้ตกมาอยู่ในความครอบครองของผู้กระทำความผิด เพราะผู้อื่นส่งมอบให้โดยสำคัญผิดไปด้วยประการใด หรือเป็นทรัพย์สินหายซึ่งผู้กระทำความผิดเก็บได้ ผู้กระทำต้องระวางโทษแต่เพียงกึ่งหนึ่ง
การครอบครองทรัพย์ของผู้อื่น
องค์ประกอบแรกของยักยอกคือผู้กระทำต้องครอบครองทรัพย์อยู่แล้วในขณะเบียดบัง การครอบครองเกิดได้หลายทาง เช่น ได้รับฝากทรัพย์ ได้รับมอบเงินไปชำระหนี้แทน ได้รับมอบรถไปใช้ หรือเป็นเจ้าของรวมที่ถือทรัพย์ส่วนรวมไว้ ตัวบทใช้ถ้อยคำ “ทรัพย์ซึ่งเป็นของผู้อื่นหรือซึ่งผู้อื่นเป็นเจ้าของรวมอยู่ด้วย” เจ้าของรวมที่เอาทรัพย์ส่วนรวมไปเป็นของตนเพียงผู้เดียวจึงอาจเป็นผู้กระทำความผิดฐานนี้ได้15
ข้อที่ต้องแยกให้ชัดคือการยึดถือทรัพย์แทนผู้อื่นโดยไม่มีอำนาจครอบครอง เช่น ลูกจ้างที่หยิบจับสินค้าของนายจ้างในร้านตามหน้าที่ประจำวัน กับการได้รับมอบหมายให้ครอบครองทรัพย์ เช่น พนักงานเก็บเงินที่ได้รับมอบเงินไปนำฝากธนาคาร ข้อเท็จจริงเรื่องการครอบครองนี้มีผลต่อฐานความผิดที่ใช้ตั้งข้อหา และมีผลต่อการยอมความด้วย สำนักงานจึงตรวจคำสั่งงาน ระเบียบการเงิน และหลักฐานการส่งมอบทรัพย์ก่อนให้ความเห็นทุกครั้ง กรณีที่ลูกจ้างเอาทรัพย์ซึ่งยังอยู่ในความครอบครองของนายจ้างไป อธิบายไว้ในหน้า ลักทรัพย์นายจ้างตามมาตรา ๓๓๕ (๑๑)
การเบียดบังโดยทุจริต
เบียดบังหมายถึงการแสดงเจตนาเอาทรัพย์ที่ครอบครองอยู่เป็นของตนหรือของบุคคลที่สาม เช่น ขาย จำนำ นำไปใช้ส่วนตัว หรือปฏิเสธการคืนโดยอ้างว่าเป็นของตน การยังไม่คืนทรัพย์ตามกำหนดเพราะโต้แย้งเรื่องค่าใช้จ่ายหรือสิทธิยึดหน่วงโดยสุจริต ยังไม่ใช่การเบียดบังโดยทุจริตตามนิยามในมาตรา ๑ (๑) ข้อเท็จจริงที่ใช้พิสูจน์คือพฤติการณ์หลังได้รับการทวงถาม และร่องรอยการจำหน่ายทรัพย์
ทรัพย์ที่ได้มาเพราะผู้อื่นส่งมอบโดยสำคัญผิด และทรัพย์สินหาย
มาตรา ๓๕๒ วรรคสอง ลดโทษลงกึ่งหนึ่งเมื่อทรัพย์ตกมาอยู่ในความครอบครองของผู้กระทำเพราะผู้อื่นส่งมอบให้โดยสำคัญผิด หรือเป็นทรัพย์สินหายที่ผู้กระทำเก็บได้ ตัวอย่างที่พบบ่อยคือเงินที่ผู้อื่นโอนเข้าบัญชีผิดคน แล้วผู้รับโอนนำไปใช้เป็นของตนทั้งที่รู้ว่าไม่ใช่เงินของตน16 ผู้ที่ได้รับเงินโอนผิดบัญชีจึงควรแจ้งธนาคารและเก็บหลักฐานการติดต่อไว้ เพื่อแสดงว่าไม่มีเจตนาเบียดบัง
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๕๓ผู้ใดได้รับมอบหมายให้จัดการทรัพย์สินของผู้อื่น หรือทรัพย์สินซึ่งผู้อื่นเป็นเจ้าของรวมอยู่ด้วย กระทำผิดหน้าที่ของตนด้วยประการใด ๆ โดยทุจริต จนเป็นเหตุให้เกิดความเสียหายแก่ประโยชน์ในลักษณะที่เป็นทรัพย์สินของผู้นั้น ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
มาตรา ๓๕๓ เป็นความผิดฐานผู้ได้รับมอบหมายให้จัดการทรัพย์สินของผู้อื่นกระทำผิดหน้าที่โดยทุจริต จุดต่างจากมาตรา ๓๕๒ คือไม่ต้องมีการเบียดบังตัวทรัพย์ แต่ต้องเป็นผู้ได้รับมอบหมายให้จัดการทรัพย์สิน และการกระทำผิดหน้าที่นั้นเป็นเหตุให้เกิดความเสียหายแก่ประโยชน์ในลักษณะที่เป็นทรัพย์สินของผู้มอบหมาย17 ตัวอย่างคือตัวแทนที่ขายทรัพย์ของตัวการในราคาต่ำโดยรับประโยชน์ส่วนตัวจากผู้ซื้อ หรือผู้จัดการกิจการที่ทำสัญญาที่เสียเปรียบเพื่อประโยชน์ของบุคคลที่ตนเกี่ยวข้อง
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๕๔ถ้าการกระทำความผิดตามมาตรา ๓๕๒ หรือมาตรา ๓๕๓ ได้กระทำในฐานที่ผู้กระทำความผิดเป็นผู้จัดการทรัพย์สินของผู้อื่นตามคำสั่งของศาล หรือตามพินัยกรรม หรือในฐานเป็นผู้มีอาชีพหรือธุรกิจ อันย่อมเป็นที่ไว้วางใจของประชาชน ผู้กระทำต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินห้าปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
มาตรา ๓๕๔ เพิ่มโทษความผิดตามมาตรา ๓๕๒ และมาตรา ๓๕๓ เป็นจำคุกไม่เกินห้าปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ เมื่อผู้กระทำเป็นผู้จัดการทรัพย์สินของผู้อื่นตามคำสั่งศาล ตามพินัยกรรม หรือเป็นผู้มีอาชีพหรือธุรกิจอันย่อมเป็นที่ไว้วางใจของประชาชน18 ผู้จัดการมรดกที่ศาลตั้งเป็นตัวอย่างของกลุ่มแรก ส่วนกลุ่มหลังต้องพิจารณาว่าอาชีพหรือธุรกิจนั้นเป็นที่ไว้วางใจของประชาชนโดยสภาพหรือไม่
มาตรา ๓๕๖ บัญญัติว่าความผิดในหมวดยักยอกเป็นความผิดอันยอมความได้ ซึ่งรวมถึงมาตรา ๓๕๔ ที่มีโทษสูงขึ้นด้วย19 ผลคือกำหนดร้องทุกข์สามเดือนตามมาตรา ๙๖ ใช้กับยักยอกทุกกรณี ต่างจากฉ้อโกงที่ยกเว้นมาตรา ๓๔๓ ไว้
ความเห็นของสำนักงาน
ในคดียักยอกทรัพย์นายจ้างหรือยักยอกเงินบริษัท สำนักงานแนะนำให้บริษัทผู้เสียหายบันทึกวันที่ผู้มีอำนาจของบริษัทรู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำไว้เป็นลายลักษณ์อักษรตั้งแต่วันแรกที่ตรวจพบ เพราะกำหนดสามเดือนตามมาตรา ๙๖ เริ่มนับจากวันนั้น การรอผลตรวจสอบภายในจนครบทุกรายการก่อนร้องทุกข์ อาจทำให้รายการที่รู้แล้วขาดอายุความ
ผิดสัญญากับฉ้อโกงต่างกันอย่างไร: เส้นแบ่งคดีแพ่งและคดีอาญา
การผิดสัญญาเป็นคดีแพ่ง ส่วนฉ้อโกงเป็นคดีอาญา เส้นแบ่งอยู่ที่เจตนาของผู้กระทำในขณะทำสัญญาหรือขณะรับเงิน ถ้าในขณะนั้นผู้กระทำตั้งใจจะปฏิบัติตามสัญญาจริงแต่ภายหลังทำไม่ได้ เป็นการผิดสัญญาทางแพ่ง ถ้าในขณะนั้นผู้กระทำรู้อยู่แล้วว่าจะไม่ปฏิบัติตามหรือไม่มีของที่จะส่งมอบ และใช้ข้อความเท็จเพื่อให้ได้เงิน เป็นฉ้อโกง
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 124/253520
จำเลยตกลงขายไม้และรับเงินค่าไม้โดยเจตนาจะส่งไม้ที่ตนตกลงซื้อไว้ แต่ส่งมอบไม่ได้เพราะทางราชการไม่อนุญาต ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเป็นการผิดสัญญาทางแพ่ง ไม่เป็นความผิดฐานฉ้อโกง
“การกระทำของจำเลยจึงเป็นการกระทำผิดสัญญาในทางแพ่ง เท่านั้น หาเป็นความผิดอาญาฐานฉ้อโกงไม่”
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๒๔/๒๕๓๕ แสดงหลักนี้ชัด ผู้ขายรับเงินค่าไม้โดยเจตนาจะส่งไม้ที่ตนตกลงซื้อไว้ แต่ส่งมอบไม่ได้เพราะทางราชการไม่อนุญาต ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเป็นการผิดสัญญาทางแพ่งเท่านั้น สิ่งที่ศาลพิจารณาไม่ใช่ความเสียหายของผู้ซื้อ แต่เป็นสภาพจิตใจของผู้ขายในขณะรับเงิน
เมื่อเป็นคดีแพ่ง ผู้เสียหายใช้สิทธิตามสัญญาหรือตามกฎหมายละเมิด ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๔๒๐ วางหลักว่าผู้ที่จงใจหรือประมาทเลินเล่อทำต่อบุคคลอื่นโดยผิดกฎหมายให้เขาเสียหายแก่ทรัพย์สินหรือสิทธิ ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน21 และสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายจากมูลละเมิดขาดอายุความเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่วันที่ผู้ต้องเสียหายรู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้จะพึงต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน หรือเมื่อพ้นสิบปีนับแต่วันทำละเมิด และวรรคสองของมาตราเดียวกันให้ใช้อายุความทางอาญาที่ยาวกว่าเมื่อเรียกร้องค่าเสียหายในมูลอันเป็นความผิดมีโทษทางอาญา22 การกระทำที่เป็นฉ้อโกงหรือยักยอกจึงเป็นทั้งความผิดอาญาและละเมิดในทางแพ่งได้พร้อมกัน และผู้เสียหายในคดีฉ้อโกงหรือยักยอกที่พิสูจน์ความผิดอาญาได้ อาจได้ประโยชน์จากอายุความทางอาญาที่ยาวกว่าหนึ่งปี
พฤติการณ์ที่ศาลใช้แยกเจตนา
เจตนาเป็นเรื่องภายในจิตใจ ศาลจึงอนุมานจากพฤติการณ์แวดล้อม พฤติการณ์ที่สนับสนุนว่าเป็นฉ้อโกง ได้แก่ การใช้ชื่อหรือเอกสารปลอม การอ้างว่ามีสินค้าหรือสิทธิทั้งที่ไม่มีอยู่จริง การรับเงินจากผู้เสียหายหลายรายด้วยรูปแบบเดียวกัน และการตัดการติดต่อทันทีหลังได้รับเงิน พฤติการณ์ที่สนับสนุนว่าเป็นการผิดสัญญา ได้แก่ การส่งมอบสินค้าหรือทำงานบางส่วนแล้ว การมีต้นทุนหรือการสั่งซื้อจริงจากผู้ขายต้นทาง การแจ้งเหตุขัดข้องและเสนอทางแก้ และการติดต่อได้ตลอด
การใช้คดีอาญาเป็นเครื่องมือเร่งรัดหนี้
ผู้เสียหายจำนวนมากร้องทุกข์ในข้อหาฉ้อโกงเพื่อให้อีกฝ่ายชำระหนี้เร็วขึ้น เมื่อข้อเท็จจริงเป็นเพียงการผิดสัญญา พนักงานสอบสวนหรือพนักงานอัยการอาจไม่ดำเนินคดีต่อ หรือศาลอาจยกฟ้อง ผู้เสียหายเสียเวลาโดยที่สิทธิเรียกร้องทางแพ่งยังเดินต่อตามอายุความของตน ในทางกลับกัน ผู้ถูกกล่าวหาที่ยอมชำระหนี้ภายใต้แรงกดดันของคดีอาญา ควรทำบันทึกข้อตกลงที่ระบุให้ชัดว่าเป็นการยอมความในความผิดอันยอมความได้ และให้ผู้เสียหายถอนคำร้องทุกข์หรือถอนฟ้อง เพื่อให้สิทธินำคดีอาญามาฟ้องระงับตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๓๙ (๒)23
ความเห็นของสำนักงาน
สำนักงานตรวจเอกสารชุดแรกที่ผู้เสียหายมี ได้แก่ ข้อความสนทนาก่อนโอนเงิน หลักฐานการโอน และข้อความหลังจากผิดนัด ถ้าหลักฐานก่อนโอนเงินแสดงข้อความเท็จที่ตรวจสอบได้ สำนักงานเตรียมคำร้องทุกข์ในข้อหาฉ้อโกง ถ้าหลักฐานแสดงเพียงการผิดนัด สำนักงานเสนอให้ทวงถามเป็นหนังสือและเตรียมฟ้องคดีแพ่ง พร้อมระบุกำหนดอายุความของแต่ละทางให้ผู้เสียหายทราบ
ฉ้อโกงและยักยอก ยอมความได้ไหม อายุความ ๓ เดือน และอายุความฟ้องคดี
ฉ้อโกงธรรมดาและยักยอกทุกกรณีเป็นความผิดอันยอมความได้ ผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด ฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา ๓๔๓ ยอมความไม่ได้และไม่อยู่ใต้กำหนดสามเดือน ส่วนอายุความฟ้องคดีตามมาตรา ๙๕ ของทุกฐานในหน้านี้คือสิบปีนับแต่วันกระทำความผิด เพราะอัตราโทษจำคุกอย่างสูงอยู่ระหว่างกว่าหนึ่งปีถึงเจ็ดปี
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๙๖ภายใต้บังคับมาตรา ๙๕ ในกรณีความผิดอันยอมความได้ ถ้าผู้เสียหายมิได้ร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ
กำหนดสามเดือนตามมาตรา ๙๖ เริ่มนับเมื่อครบสองเงื่อนไข คือรู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด ผู้เสียหายที่รู้ว่าถูกโกงแต่ยังไม่รู้ว่าใครเป็นผู้กระทำ กำหนดเวลายังไม่เริ่ม24 การร้องทุกข์ต้องเป็นการร้องทุกข์ตามระเบียบ ซึ่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๒๓ กำหนดว่าผู้เสียหายร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวนได้ และคำร้องทุกข์ต้องมีรายละเอียดตามที่ตัวบทกำหนด25 สำหรับความผิดต่อส่วนตัว มาตรา ๑๒๑ วรรคสองห้ามมิให้ทำการสอบสวนเว้นแต่มีคำร้องทุกข์ตามระเบียบ26
ผู้เสียหายที่ฟ้องคดีเองต่อศาลโดยไม่ได้ร้องทุกข์ ต้องฟ้องภายในกำหนดสามเดือนเช่นกัน และมีหน้าที่นำสืบให้ได้ความว่าฟ้องภายในกำหนด
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 485/256727
ผู้เสียหายถูกหลอกให้โอนเงินเข้าบัญชีธนาคารของจำเลยที่ 2 แล้วฟ้องคดีเองโดยไม่ได้ร้องทุกข์ เมื่อฉ้อโกงตามมาตรา 341 เป็นความผิดอันยอมความได้ โจทก์มีหน้าที่นำสืบว่าฟ้องภายในสามเดือนนับแต่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิดตามมาตรา 96 แม้ในชั้นไต่สวนมูลฟ้อง
“โจทก์จึงมีหน้าที่ต้องนำสืบให้ได้ความว่าการที่โจทก์นำคดีมาฟ้องเองนี้เป็นการฟ้องภายในอายุความดังกล่าว”
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๙๕ในคดีอาญา ถ้ามิได้ฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาลภายในกำหนดดังต่อไปนี้ นับแต่วันกระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ
(๑) ยี่สิบปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษประหารชีวิต จำคุกตลอดชีวิต หรือจำคุกยี่สิบปี
(๒) สิบห้าปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกกว่าเจ็ดปีแต่ยังไม่ถึงยี่สิบปี
(๓) สิบปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกกว่าหนึ่งปีถึงเจ็ดปี
(๔) ห้าปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกกว่าหนึ่งเดือนถึงหนึ่งปี
(๕) หนึ่งปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หนึ่งเดือนลงมา หรือต้องระวางโทษอย่างอื่น
ถ้าได้ฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาลแล้ว ผู้กระทำความผิดหลบหนีหรือวิกลจริต และศาลสั่งงดการพิจารณาไว้จนเกินกำหนดดังกล่าวแล้วนับแต่วันที่หลบหนีหรือวันที่ศาลสั่งงดการพิจารณา ก็ให้ถือว่าเป็นอันขาดอายุความเช่นเดียวกัน
| ฐานความผิด | โทษจำคุกอย่างสูง | อายุความฟ้องตามมาตรา ๙๕ | กำหนดร้องทุกข์ตามมาตรา ๙๖ |
|---|---|---|---|
| ฉ้อโกง มาตรา ๓๔๑ | ๓ ปี | ๑๐ ปี | ๓ เดือน |
| ฉ้อโกงเหตุฉกรรจ์ มาตรา ๓๔๒ | ๕ ปี | ๑๐ ปี | ๓ เดือน |
| ฉ้อโกงประชาชน มาตรา ๓๔๓ วรรคหนึ่ง | ๕ ปี | ๑๐ ปี | ไม่ใช้ (ยอมความไม่ได้) |
| ฉ้อโกงประชาชน มาตรา ๓๔๓ วรรคสอง | ๗ ปี | ๑๐ ปี | ไม่ใช้ (ยอมความไม่ได้) |
| ยักยอก มาตรา ๓๕๒ วรรคหนึ่ง | ๓ ปี | ๑๐ ปี | ๓ เดือน |
| ยักยอกทรัพย์ที่ส่งมอบโดยสำคัญผิดหรือทรัพย์สินหาย มาตรา ๓๕๒ วรรคสอง | กึ่งหนึ่งของ ๓ ปี คือ ๑ ปี ๖ เดือน | ๑๐ ปี | ๓ เดือน |
| ผู้ได้รับมอบหมายให้จัดการทรัพย์สิน มาตรา ๓๕๓ | ๓ ปี | ๑๐ ปี | ๓ เดือน |
| ยักยอกเหตุฉกรรจ์ มาตรา ๓๕๔ | ๕ ปี | ๑๐ ปี | ๓ เดือน |
อายุความตามมาตรา ๙๕ นับจากวันกระทำความผิด และต้องทั้งฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาลภายในกำหนด ถ้าฟ้องและได้ตัวมาศาลแล้ว ผู้กระทำความผิดหลบหนีหรือวิกลจริตและศาลสั่งงดการพิจารณาไว้จนเกินกำหนด ให้ถือว่าขาดอายุความเช่นเดียวกัน28 ในคดียักยอกที่ผู้กระทำเบียดบังหลายครั้ง แต่ละครั้งอาจเป็นความผิดแยกกัน และมีวันเริ่มนับอายุความของตนเอง
ผลของการยอมความ
ในความผิดอันยอมความได้ เมื่อผู้เสียหายถอนคำร้องทุกข์ ถอนฟ้อง หรือยอมความกันโดยถูกต้องตามกฎหมาย สิทธินำคดีอาญามาฟ้องย่อมระงับไปตามมาตรา ๓๙ (๒) ของประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา29 ส่วนฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา ๓๔๓ การที่ผู้เสียหายได้รับเงินคืนไม่ทำให้คดีอาญาระงับ แต่อาจเป็นเหตุบรรเทาโทษที่ศาลนำมาพิจารณาได้
ตัวการ ผู้สนับสนุน และกรรมเดียวผิดกฎหมายหลายบทในคดีฉ้อโกงและยักยอก
คดีฉ้อโกงและยักยอกจำนวนมากมีผู้เกี่ยวข้องมากกว่าหนึ่งคน ผู้ที่ร่วมกระทำความผิดด้วยกันเป็นตัวการตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๘๓ และรับโทษตามที่กฎหมายกำหนดสำหรับความผิดนั้นเต็มอัตรา ส่วนผู้ที่ช่วยเหลือหรือให้ความสะดวกก่อนหรือขณะกระทำความผิดเป็นผู้สนับสนุนตามมาตรา ๘๖ และรับโทษสองในสามส่วนของโทษที่กำหนดไว้สำหรับความผิดที่สนับสนุน เมื่อการกระทำเดียวผิดกฎหมายหลายบท ศาลลงโทษตามบทที่มีโทษหนักที่สุดตามมาตรา ๙๐
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๘๓ในกรณีความผิดใดเกิดขึ้นโดยการกระทำของบุคคลตั้งแต่สองคนขึ้นไป ผู้ที่ได้ร่วมกระทำความผิดด้วยกันนั้นเป็นตัวการ ต้องระวางโทษตามที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้น
ตัวการตามมาตรา ๘๓ ต้องมีการกระทำร่วมกันและเจตนาร่วมกันในการกระทำความผิด30 ในคดีฉ้อโกง ผู้ที่แบ่งหน้าที่กันในแผนเดียวกัน เช่น คนหนึ่งพูดชักชวนผู้เสียหาย อีกคนหนึ่งแสดงเอกสารปลอมประกอบ และอีกคนหนึ่งรับเงิน อาจเป็นตัวการร่วมกันได้แม้แต่ละคนจะไม่ได้ทำครบทุกองค์ประกอบด้วยตนเอง ในคดียักยอก บุคคลภายนอกที่ไม่ได้ครอบครองทรัพย์แต่ร่วมวางแผนกับผู้ครอบครองเพื่อเบียดบังทรัพย์ ก็ต้องพิจารณาบทบาทตามหลักเดียวกัน
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๘๖ผู้ใดกระทำด้วยประการใด ๆ อันเป็นการช่วยเหลือ หรือให้ความสะดวกในการที่ผู้อื่นกระทำความผิดก่อนหรือขณะกระทำความผิด แม้ผู้กระทำความผิดจะมิได้รู้ถึงการช่วยเหลือหรือให้ความสะดวกนั้นก็ตาม ผู้นั้นเป็นผู้สนับสนุนการกระทำความผิด ต้องระวางโทษสองในสามส่วนของโทษที่กำหนดไว้สำหรับความผิดที่สนับสนุนนั้น
ผู้สนับสนุนตามมาตรา ๘๖ ไม่ได้ร่วมกระทำความผิดเอง แต่ช่วยเหลือหรือให้ความสะดวกก่อนหรือขณะกระทำความผิด และตัวบทระบุว่าแม้ผู้กระทำความผิดจะไม่รู้ถึงการช่วยเหลือนั้นก็ยังเป็นผู้สนับสนุนได้31 การช่วยเหลือภายหลังความผิดสำเร็จแล้วไม่เข้ามาตรานี้ และต้องพิจารณาฐานความผิดอื่นแทน ในคดีฉ้อโกง ตัวอย่างที่ศาลวินิจฉัยว่าเป็นผู้สนับสนุนคือการเปิดบัญชีเงินฝากแล้วมอบให้ผู้อื่นใช้รับเงินจากการหลอกลวง
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4920/256732
จำเลยรับจ้างเปิดบัญชีเงินฝากแล้วมอบสมุดบัญชีให้บุคคลอื่นไปใช้ ต่อมาคนร้ายใช้บัญชีนั้นรับเงินที่ฉ้อโกงประชาชนโดยแสดงตนเป็นคนอื่น ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ยกฟ้อง ศาลฎีกาแผนกคดีเยาวชนและครอบครัววินิจฉัยว่าพฤติการณ์ดังกล่าวผิดปกติวิสัย จำเลยเล็งเห็นได้ว่าบัญชีอาจถูกนำไปใช้กระทำความผิด จำเลยจะอ้างว่าถูกหลอกใช้ไม่ได้ และมีความผิดฐานเป็นผู้สนับสนุนการฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา 86
“การรับจ้างเปิดบัญชีแล้วมอบสมุดบัญชีเงินฝากให้บุคคลอื่นไปใช้เป็นเรื่องผิดปกติวิสัย ย่อมแสดงให้เห็นเจตนาร้ายของจำเลย”
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๔๙๒๐/๒๕๖๗ มีประเด็นที่เกี่ยวข้องกับหน้านี้สองประการ ประการแรก ตัวบทที่ศาลอ้างคือมาตรา ๓๔๒ (๑) ประกอบมาตรา ๓๔๓ ซึ่งแสดงให้เห็นการใช้มาตรา ๓๔๓ วรรคสอง เมื่อฉ้อโกงประชาชนนั้นกระทำโดยแสดงตนเป็นคนอื่นด้วย ประการที่สอง ศาลอนุมานเจตนาของผู้สนับสนุนจากพฤติการณ์ที่ผิดปกติวิสัย ไม่ได้ต้องการพยานหลักฐานโดยตรงว่าผู้สนับสนุนรู้รายละเอียดของการหลอกลวง ประเด็นเรื่องบัญชีม้าและพระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. ๒๕๖๖ สำนักงานอธิบายแยกไว้ในหน้า หลอกลวงออนไลน์ อายัดบัญชี และบัญชีม้า
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๙๐เมื่อการกระทำใดอันเป็นกรรมเดียวเป็นความผิดต่อกฎหมายหลายบท ให้ใช้กฎหมายบทที่มีโทษหนักที่สุดลงโทษแก่ผู้กระทำความผิด
มาตรา ๙๐ ใช้เมื่อการกระทำเดียวผิดกฎหมายหลายบท33 ตัวอย่างในหมวดนี้คือการฉ้อโกงที่ทั้งแสดงข้อความเท็จต่อประชาชนตามมาตรา ๓๔๓ และแสดงตนเป็นคนอื่นตามมาตรา ๓๔๒ หรือการกระทำของผู้จัดการทรัพย์สินที่เข้าทั้งมาตรา ๓๕๒ และมาตรา ๓๕๓ ศาลลงโทษตามบทที่มีโทษหนักที่สุดเพียงบทเดียว แต่ถ้าการกระทำแยกเป็นหลายกรรม เช่น หลอกลวงผู้เสียหายต่างรายต่างเวลา หรือเบียดบังเงินหลายงวดด้วยเจตนาแยกจากกัน แต่ละกรรมเป็นความผิดต่างหาก
การแยกกรรมเดียวกับหลายกรรมมีผลต่อการยอมความด้วย ในความผิดอันยอมความได้ ผู้เสียหายแต่ละรายมีสิทธิยอมความในส่วนของตน การที่ผู้เสียหายรายหนึ่งถอนคำร้องทุกข์ไม่ทำให้คดีของผู้เสียหายรายอื่นระงับไปด้วย ผู้ถูกกล่าวหาที่ต้องการยุติคดีจึงต้องเจรจากับผู้เสียหายทุกรายที่ร้องทุกข์ไว้ และผู้เสียหายที่ยังไม่ร้องทุกข์ยังคงอยู่ภายใต้กำหนดสามเดือนของตนเอง
ความเห็นของสำนักงาน
ในคดีที่มีผู้ถูกกล่าวหาหลายคน สำนักงานแยกบทบาทของลูกความออกจากผู้ถูกกล่าวหาคนอื่นตั้งแต่คำให้การชั้นสอบสวน ว่าเป็นผู้ลงมือ ผู้ร่วมวางแผน ผู้สนับสนุน หรือผู้ไม่รู้เห็น เพราะความต่างระหว่างตัวการกับผู้สนับสนุนคือความต่างระหว่างโทษเต็มอัตรากับโทษสองในสามส่วน และผู้ไม่รู้เห็นต้องไม่ถูกนับรวมเป็นผู้ร่วมกระทำเพียงเพราะชื่ออยู่ในเอกสารหรือบัญชีที่ใช้ในการกระทำความผิด
ขั้นตอนดำเนินคดีฉ้อโกงและยักยอก ฝั่งผู้เสียหายและฝั่งผู้ถูกกล่าวหา
ผู้เสียหายเลือกได้สองทาง คือร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวนเพื่อให้พนักงานอัยการเป็นโจทก์ หรือฟ้องคดีเองต่อศาล ทั้งสองทางต้องเริ่มภายในสามเดือนสำหรับความผิดอันยอมความได้ ส่วนผู้ถูกกล่าวหาควรเตรียมคำชี้แจงพร้อมเอกสารก่อนเข้าพบพนักงานสอบสวนตามหมายเรียก และเตรียมเรื่องการปล่อยชั่วคราวไว้ในกรณีที่ถูกจับหรือถูกฟ้อง
ฝั่งผู้เสียหาย
- รวบรวมหลักฐานก่อนการส่งมอบทรัพย์ ข้อความสนทนา โฆษณา เอกสารที่ผู้กระทำส่งให้ และพยานบุคคลที่ได้ยินข้อความหลอกลวง หลักฐานชุดนี้ใช้พิสูจน์ข้อความเท็จและเจตนาในขณะหลอกลวง
- รวบรวมหลักฐานการส่งมอบและหลังส่งมอบ หลักฐานการโอนเงิน ใบรับของ การทวงถาม และคำตอบของอีกฝ่าย
- บันทึกวันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำ เพื่อคำนวณกำหนดสามเดือนตามมาตรา ๙๖
- ร้องทุกข์หรือฟ้องเอง ถ้าร้องทุกข์ ให้ระบุในคำร้องทุกข์ว่าประสงค์ให้ดำเนินคดีแก่ผู้กระทำ ไม่ใช่เพียงแจ้งไว้เป็นหลักฐาน
- ขอให้ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนในคดีอาญา ในคดีที่พนักงานอัยการเป็นโจทก์ ผู้เสียหายยื่นคำร้องขอให้บังคับจำเลยชดใช้ค่าสินไหมทดแทนต่อศาลที่พิจารณาคดีอาญาได้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๔๔/๑34
ฝั่งผู้ถูกกล่าวหา
- ตรวจหมายเรียกและข้อหา ข้อหาฉ้อโกงธรรมดา ฉ้อโกงประชาชน และยักยอก มีอัตราโทษและการยอมความต่างกัน การชี้แจงต้องตรงกับองค์ประกอบของข้อหาที่ถูกแจ้ง
- ตรวจกำหนดร้องทุกข์ ถ้าเป็นความผิดอันยอมความได้และผู้เสียหายร้องทุกข์เกินสามเดือน คดีขาดอายุความ
- จัดทำลำดับเหตุการณ์และเอกสาร โดยเฉพาะหลักฐานที่แสดงความตั้งใจจะปฏิบัติตามสัญญาในขณะรับเงิน เช่น ใบสั่งซื้อจากผู้ขายต้นทาง หรือหลักฐานการส่งมอบบางส่วน
- พิจารณาการเจรจายอมความ ในความผิดอันยอมความได้ บันทึกข้อตกลงต้องระบุให้ชัดว่าผู้เสียหายจะถอนคำร้องทุกข์หรือถอนฟ้อง
- เตรียมการปล่อยชั่วคราว ฐานความผิดในหน้านี้มีโทษจำคุกอย่างสูงไม่เกินเจ็ดปี การยื่นคำร้อง หลักประกัน และเงื่อนไขอธิบายไว้ในหน้า ประกันตัวผู้ต้องหาและจำเลย
ถ้าการหลอกลวงเกิดผ่านช่องทางออนไลน์และผู้เสียหายโอนเงินผ่านธนาคาร ผู้เสียหายควรแจ้งธนาคารให้ระงับธุรกรรมก่อนร้องทุกข์ ขั้นตอนนี้อยู่ภายใต้พระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. ๒๕๖๖ ซึ่งสำนักงานอธิบายไว้ในหน้า หลอกลวงออนไลน์ อายัดบัญชี และบัญชีม้า
กฎหมายเปรียบเทียบ: ความผิดฐาน fraud ตาม Fraud Act 2006 ของอังกฤษ
อังกฤษยกเลิกความผิดฐานได้ทรัพย์โดยการหลอกลวง (obtaining property by deception) ตาม Theft Act 1968 (พระราชบัญญัติการลักทรัพย์ ค.ศ. 1968) section 15 และใช้ Fraud Act 2006 (พระราชบัญญัติการฉ้อฉล ค.ศ. 2006) แทนตั้งแต่วันที่ 15 มกราคม 2007 ความผิดตามกฎหมายใหม่สำเร็จเมื่อกระทำโดยไม่สุจริตพร้อมเจตนาพิเศษ ไม่ต้องรอให้ได้ทรัพย์สินไป ต่างจากมาตรา ๓๔๑ ของไทยที่ต้องได้ทรัพย์สินไปแล้ว
Fraud Act 2006 section 1 บัญญัติว่า “A person is guilty of fraud if he is in breach of any of the sections listed in subsection (2)” (บุคคลมีความผิดฐานฉ้อฉลเมื่อฝ่าฝืนมาตราใดมาตราหนึ่งที่ระบุในอนุมาตรา (2)) และระบุสามมาตรา คือ section 2 ฉ้อฉลโดยการแสดงข้อความเท็จ section 3 ฉ้อฉลโดยไม่เปิดเผยข้อมูล และ section 4 ฉ้อฉลโดยใช้ตำแหน่งในทางมิชอบ อัตราโทษเมื่อลงโทษในคดีที่พิจารณาแบบ on indictment (คดีที่ฟ้องต่อศาลคราวน์ หรือ Crown Court) คือจำคุกไม่เกิน 10 ปี หรือปรับ หรือทั้งจำทั้งปรับ[ต่างประเทศ ๑]
Section 2 กำหนดว่าผู้กระทำ “dishonestly makes a false representation” (แสดงข้อความเท็จโดยไม่สุจริต) และมุ่งหมายโดยการแสดงข้อความนั้นจะได้ประโยชน์แก่ตนหรือผู้อื่น หรือทำให้ผู้อื่นเสียหายหรือเสี่ยงต่อความเสียหาย ข้อความถือว่าเท็จเมื่อไม่จริงหรือชวนให้เข้าใจผิด และผู้แสดงรู้ว่าไม่จริงหรืออาจไม่จริง การแสดงข้อความทำได้ทั้งโดยชัดแจ้งและโดยปริยาย และรวมถึงการป้อนข้อมูลเข้าระบบหรืออุปกรณ์ที่รับหรือตอบสนองการสื่อสารโดยไม่มีมนุษย์เกี่ยวข้อง[ต่างประเทศ ๒]
Section 3 ลงโทษผู้ที่ไม่เปิดเผยข้อมูลที่ตนมีหน้าที่ตามกฎหมายต้องเปิดเผย (“information which he is under a legal duty to disclose”) โดยไม่สุจริตและมีเจตนาพิเศษเดียวกัน[ต่างประเทศ ๓] ซึ่งใกล้เคียงกับการปกปิดข้อความจริงซึ่งควรบอกให้แจ้งในมาตรา ๓๔๑ ของไทย แต่กฎหมายอังกฤษผูกหน้าที่ไว้กับหน้าที่ตามกฎหมายโดยชัดแจ้ง
Section 4 ลงโทษผู้ที่อยู่ในตำแหน่งซึ่งคาดหมายได้ว่าต้องรักษาหรือไม่กระทำการขัดต่อผลประโยชน์ทางการเงินของผู้อื่น แล้วใช้ตำแหน่งนั้นในทางมิชอบโดยไม่สุจริต และอนุมาตรา (2) ระบุว่าการใช้ตำแหน่งในทางมิชอบอาจเป็นการงดเว้นก็ได้[ต่างประเทศ ๔] บทนี้ทำหน้าที่ใกล้เคียงกับมาตรา ๓๕๓ ของไทยที่ลงโทษผู้ได้รับมอบหมายให้จัดการทรัพย์สินของผู้อื่นซึ่งกระทำผิดหน้าที่โดยทุจริต แต่มาตรา ๓๕๓ ต้องมีความเสียหายเกิดขึ้นแก่ประโยชน์ในลักษณะที่เป็นทรัพย์สิน ส่วน section 4 ไม่ต้องมีความเสียหายเกิดขึ้นจริง
| ประเด็น | ไทย | อังกฤษ |
|---|---|---|
| บทหลักของการหลอกลวง | ป.อ. มาตรา ๓๔๑ | Fraud Act 2006 s.2 |
| ต้องได้ทรัพย์สินไปหรือไม่ | ต้องได้ไป หรือมีการทำ ถอน ทำลายเอกสารสิทธิ | ไม่ต้อง พอที่มีเจตนาจะได้ประโยชน์หรือทำให้เสียหาย |
| การไม่เปิดเผยข้อมูล | ปกปิดข้อความจริงซึ่งควรบอกให้แจ้ง (มาตรา ๓๔๑) | ไม่เปิดเผยข้อมูลที่มีหน้าที่ตามกฎหมายต้องเปิดเผย (s.3) |
| ผู้จัดการผลประโยชน์ของผู้อื่น | มาตรา ๓๕๓ ต้องเกิดความเสียหาย | s.4 ไม่ต้องเกิดความเสียหาย การงดเว้นก็เป็นความผิดได้ |
| โทษจำคุกอย่างสูงของบทหลัก | ๓ ปี (ประชาชน ๕ ปี) | 10 ปี เมื่อลงโทษในคดีที่พิจารณาแบบ on indictment |
| การยอมความ | ฉ้อโกงธรรมดาและยักยอกยอมความได้ (มาตรา ๓๔๘ และ ๓๕๖) | ss.1–4 ไม่มีบทว่าด้วยการยอมความ |
ข้อสังเกตต่อกฎหมายไทยมีสองประการ ประการแรก การที่มาตรา ๓๔๑ ต้องได้ทรัพย์สินไปทำให้ข้อเท็จจริงที่หลอกลวงแล้วแต่ผู้เสียหายยังไม่ได้ส่งมอบ ต้องดำเนินคดีในฐานพยายาม ประการที่สอง การที่ไทยจัดฉ้อโกงธรรมดาและยักยอกเป็นความผิดอันยอมความได้ ทำให้ผู้เสียหายมีอำนาจกำหนดชะตาของคดี ซึ่งเป็นทั้งข้อดีในแง่การเยียวยาผู้เสียหาย และเป็นที่มาของการใช้คดีอาญาเป็นเครื่องมือเร่งรัดหนี้ที่อธิบายในหัวข้อก่อน ข้อความภาษาไทยในหัวข้อนี้เป็นการสรุปของสำนักงาน ไม่ใช่คำแปลอย่างเป็นทางการ
มุมมองนิติเศรษฐศาสตร์: ต้นทุนการบังคับใช้ผ่านคดีอาญาเทียบกับคดีแพ่ง
ในมุมมองนิติเศรษฐศาสตร์ ข้อพิพาทเรื่องเงินที่ถูกโกงหรือถูกยักยอกบังคับได้สองทาง ทางคดีแพ่งผู้เสียหายแบกต้นทุนการฟ้องและการบังคับคดีเอง ทางคดีอาญารัฐแบกต้นทุนการสอบสวนและการฟ้องคดีแทน การจัดฉ้อโกงธรรมดาและยักยอกเป็นความผิดอันยอมความได้ทำให้ผู้เสียหายเลือกใช้ทรัพยากรของรัฐได้โดยแทบไม่มีต้นทุนส่วนตัว ซึ่งอธิบายได้ว่าทำไมจึงมีการร้องทุกข์ในข้อพิพาทที่แท้จริงเป็นเรื่องผิดสัญญาจำนวนมาก
Gary S. Becker เสนอใน Crime and Punishment: An Economic Approach ว่าการกระทำความผิดตอบสนองต่อความน่าจะเป็นที่จะถูกลงโทษและความหนักของโทษ และนโยบายที่มีประสิทธิภาพต้องชั่งต้นทุนการบังคับใช้กฎหมายกับความเสียหายที่ลดลงได้[ต่างประเทศ ๕] เมื่อนำกรอบนี้มาใช้กับฉ้อโกงและยักยอก จะเห็นปัญหาสามด้าน
ด้านที่หนึ่ง ต้นทุนที่ไม่ได้อยู่กับผู้ตัดสินใจ ผู้เสียหายที่ร้องทุกข์ไม่ต้องจ่ายค่าสอบสวน ค่าตรวจพยานหลักฐาน หรือค่าใช้จ่ายของพนักงานอัยการและศาล ขณะที่การฟ้องคดีแพ่งต้องเสียค่าขึ้นศาลและค่าบังคับคดี เมื่อต้นทุนส่วนตัวของทางอาญาต่ำกว่า ผู้เสียหายมีแรงจูงใจให้เลือกทางอาญาแม้ข้อเท็จจริงจะเป็นเพียงการผิดสัญญา ต้นทุนส่วนต่างนี้ตกอยู่กับระบบงานยุติธรรมโดยรวม และทำให้คดีที่มีเจตนาทุจริตจริงต้องรอคิวนานขึ้น
ด้านที่สอง อำนาจต่อรองที่เกิดจากโทษจำคุก คดีอาญาเพิ่มอำนาจต่อรองของผู้เสียหาย เพราะผู้ถูกกล่าวหาเผชิญความเสี่ยงต่อเสรีภาพ ไม่ใช่เพียงทรัพย์สิน การยอมความในความผิดอันยอมความได้จึงทำหน้าที่คล้ายการบังคับชำระหนี้ราคาถูก ในด้านหนึ่งผู้เสียหายได้รับการเยียวยาเร็ว ในอีกด้านหนึ่งผู้ที่ไม่มีเจตนาทุจริตแต่กลัวคดีอาญาอาจยอมจ่ายเกินกว่าความรับผิดทางแพ่งของตน
ด้านที่สาม การคัดกรองคดีด้วยกำหนดเวลา กำหนดร้องทุกข์สามเดือนตามมาตรา ๙๖ ทำหน้าที่คัดกรองต้นทุน ผู้เสียหายที่ต้องการใช้ทรัพยากรของรัฐต้องตัดสินใจเร็ว หลังจากนั้นเหลือเพียงทางแพ่งซึ่งผู้เสียหายแบกต้นทุนเอง ส่วนฉ้อโกงประชาชนที่ยอมความไม่ได้ สะท้อนการตัดสินใจของผู้ร่างกฎหมายว่าความเสียหายกระจายไปยังผู้เสียหายจำนวนมากจนการปล่อยให้ผู้เสียหายแต่ละรายตัดสินใจเองไม่คุ้มครองประโยชน์สาธารณะเพียงพอ
ข้อสรุปเชิงปฏิบัติคือ ผู้เสียหายควรประเมินว่าข้อเท็จจริงของตนผ่านเกณฑ์เจตนาทุจริตขณะหลอกลวงหรือไม่ก่อนเลือกทางอาญา ถ้าไม่ผ่าน การฟ้องคดีแพ่งตั้งแต่ต้นมักได้ผลเร็วกว่าการรอผลคดีอาญาที่อาจจบด้วยการไม่ฟ้องหรือการยกฟ้อง และผู้ถูกกล่าวหาควรแยกให้ออกว่าเงินที่ตนจะจ่ายในการยอมความคือหนี้ทางแพ่งที่มีอยู่จริงเท่าใด
คำถามที่พบบ่อยเรื่องฉ้อโกงและยักยอก
คำถามในหัวข้อนี้มาจากคำค้นที่ผู้ค้นพิมพ์จริงเกี่ยวกับฉ้อโกงและยักยอก คำตอบเป็นหลักทั่วไปตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑ (๑) และ (๙) ๘๓ ๘๖ ๙๐ ๙๕ ๙๖ ๓๔๑ ถึง ๓๔๔ ๓๔๗ ๓๔๘ ๓๕๒ ถึง ๓๕๔ และ ๓๕๖ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๓๙ และคำพิพากษาที่อ้างไว้ในหน้านี้ ผลของแต่ละคดีขึ้นกับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานของคดีนั้น
ฉ้อโกง มาตราอะไร โทษเท่าไร
ฉ้อโกงธรรมดาอยู่ในประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๔๑ มีโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ถ้าแสดงตนเป็นคนอื่น หรืออาศัยความเบาปัญญาของเด็กหรือความอ่อนแอแห่งจิตของผู้ถูกหลอกลวง โทษเพิ่มเป็นจำคุกไม่เกินห้าปีตามมาตรา ๓๔๒ และถ้าหลอกลวงต่อประชาชน เป็นฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา ๓๔๓
ฉ้อโกง อายุความกี่ปี ต้องแจ้งความภายในกี่เดือน
ฉ้อโกงธรรมดาเป็นความผิดอันยอมความได้ ต้องร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิดตามมาตรา ๙๖ และต้องฟ้องและได้ตัวผู้กระทำมายังศาลภายในสิบปีนับแต่วันกระทำความผิดตามมาตรา ๙๕ (๓) ฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา ๓๔๓ ไม่อยู่ใต้กำหนดสามเดือน แต่ยังอยู่ใต้อายุความสิบปี
ฉ้อโกง ยอมความได้ไหม
ได้ ยกเว้นฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา ๓๔๓ ตามมาตรา ๓๔๘ เมื่อผู้เสียหายถอนคำร้องทุกข์ ถอนฟ้อง หรือยอมความกันโดยถูกต้องตามกฎหมาย สิทธินำคดีอาญามาฟ้องระงับตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๓๙ (๒)
ผิดสัญญา กับ ฉ้อโกง ต่างกันอย่างไร
ต่างกันที่เจตนาในขณะทำสัญญาหรือขณะรับเงิน ถ้าในขณะนั้นตั้งใจจะปฏิบัติตามสัญญาจริงแต่ภายหลังทำไม่ได้ เป็นการผิดสัญญาทางแพ่ง ถ้าใช้ข้อความเท็จโดยรู้อยู่แล้วว่าจะไม่ปฏิบัติตาม เป็นฉ้อโกง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๒๔/๒๕๓๕ วินิจฉัยว่าผู้ขายที่รับเงินโดยเจตนาจะส่งของจริงแต่ส่งไม่ได้ เป็นการผิดสัญญาทางแพ่งเท่านั้น
ยักยอกทรัพย์ มาตราอะไร โทษเท่าไร
ยักยอกอยู่ในมาตรา ๓๕๒ มีโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ถ้าทรัพย์มาอยู่กับผู้กระทำเพราะผู้อื่นส่งมอบโดยสำคัญผิดหรือเป็นทรัพย์สินหายที่เก็บได้ ระวางโทษกึ่งหนึ่ง ถ้ากระทำในฐานผู้จัดการทรัพย์สินตามคำสั่งศาล ตามพินัยกรรม หรือผู้มีอาชีพหรือธุรกิจอันย่อมเป็นที่ไว้วางใจของประชาชน โทษเพิ่มเป็นจำคุกไม่เกินห้าปีตามมาตรา ๓๕๔
ยักยอกทรัพย์นายจ้าง ยอมความได้ไหม
ความผิดทุกมาตราในหมวดยักยอกเป็นความผิดอันยอมความได้ตามมาตรา ๓๕๖ นายจ้างต้องร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำ แต่ต้องตรวจก่อนว่าลูกจ้างครอบครองทรัพย์นั้นจริงหรือเพียงยึดถือแทนนายจ้าง เพราะข้อเท็จจริงนี้มีผลต่อฐานความผิดที่ใช้ตั้งข้อหา
ฉ้อโกงประชาชน ต้องมีผู้เสียหายกี่คน
มาตรา ๓๔๓ ไม่ได้กำหนดจำนวนผู้เสียหายขั้นต่ำ ประเด็นอยู่ที่ว่าข้อความเท็จแสดงต่อประชาชนหรือปกปิดความจริงที่ควรบอกแก่ประชาชนหรือไม่ จำนวนสิบคนที่พบในหมวดฉ้อโกงเป็นองค์ประกอบของมาตรา ๓๔๔ ซึ่งเป็นการหลอกลวงให้ประกอบการงาน ไม่ใช่ของมาตรา ๓๔๓
โอนเงินผิดบัญชี แล้วผู้รับไม่คืน ผิดอะไร
ถ้าผู้รับรู้ว่าเงินไม่ใช่ของตนและนำไปใช้เป็นของตน อาจเป็นยักยอกทรัพย์ที่ผู้อื่นส่งมอบให้โดยสำคัญผิดตามมาตรา ๓๕๒ วรรคสอง ซึ่งระวางโทษกึ่งหนึ่งของวรรคหนึ่ง และเป็นความผิดอันยอมความได้ ผู้โอนควรแจ้งธนาคารและทวงถามเป็นลายลักษณ์อักษรเพื่อเป็นหลักฐาน
โดนแจ้งความคดีฉ้อโกง ต้องทำอย่างไร
ตรวจหมายเรียกว่าข้อหาคือมาตราใด ตรวจว่าผู้เสียหายร้องทุกข์ภายในสามเดือนหรือไม่ถ้าเป็นความผิดอันยอมความได้ จัดเตรียมเอกสารที่แสดงความตั้งใจจะปฏิบัติตามสัญญาในขณะรับเงิน และเตรียมการปล่อยชั่วคราวไว้ในกรณีถูกจับหรือถูกฟ้อง ซึ่งอธิบายในหน้าประกันตัวของสำนักงาน
คืนเงินแล้ว คดีฉ้อโกงจบไหม
การคืนเงินอย่างเดียวไม่ทำให้คดีระงับ ในความผิดอันยอมความได้ คดีระงับเมื่อผู้เสียหายถอนคำร้องทุกข์ ถอนฟ้อง หรือยอมความกันโดยถูกต้องตามกฎหมาย จึงควรทำบันทึกข้อตกลงที่ระบุการถอนคำร้องทุกข์หรือถอนฟ้องให้ชัด ส่วนฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา ๓๔๓ ยอมความไม่ได้ การคืนเงินอาจเป็นเพียงเหตุที่ศาลนำมาพิจารณาในการกำหนดโทษ
ฉ้อโกงกับยักยอกต่างกันอย่างไร
ฉ้อโกงคือการได้ทรัพย์มาเพราะหลอกลวง ผู้เสียหายส่งมอบทรัพย์เพราะเชื่อข้อความเท็จ ส่วนยักยอกคือผู้กระทำครอบครองทรัพย์ของผู้อื่นอยู่แล้วโดยชอบ แล้วเบียดบังเอาเป็นของตนหรือบุคคลที่สามโดยทุจริต ทั้งสองฐานมีโทษฐานธรรมดาเท่ากัน
แหล่งอ้างอิงกฎหมายต่างประเทศและนิติเศรษฐศาสตร์
ตัวบทกฎหมายอังกฤษในหน้านี้สำนักงานเปิดอ่านจากเว็บไซต์ทางการ legislation.gov.uk ฉบับปรับปรุงล่าสุด เมื่อ 30 ตุลาคม 2569 งานวิชาการด้านนิติเศรษฐศาสตร์อ่านจากหน้าของ National Bureau of Economic Research (สำนักวิจัยเศรษฐกิจแห่งชาติสหรัฐ) ข้อความภาษาไทยข้างต้นเป็นการสรุปของสำนักงาน ไม่ใช่คำแปลอย่างเป็นทางการ
- Fraud Act 2006 (c. 35), section 1 Fraud — legislation.gov.uk ตรวจถ้อยคำฉบับปัจจุบันเมื่อ 30 ตุลาคม 2569 · ข้อความในอนุมาตรา (1): “A person is guilty of fraud if he is in breach of any of the sections listed in subsection (2) (which provide for different ways of committing the offence).” · ความผิดฐาน obtaining property by deception ตาม Theft Act 1968 (c. 60) section 15 ถูกยกเลิกเมื่อวันที่ 15 มกราคม 2007 โดย Fraud Act 2006 Schedule 3 (หน้า section 15 และ Schedule 3 บน legislation.gov.uk)
- Fraud Act 2006 (c. 35), section 2 Fraud by false representation — legislation.gov.uk ตรวจถ้อยคำเมื่อ 30 ตุลาคม 2569 · ข้อความในอนุมาตรา (1)(a): “dishonestly makes a false representation”
- Fraud Act 2006 (c. 35), section 3 Fraud by failing to disclose information — legislation.gov.uk ตรวจถ้อยคำเมื่อ 30 ตุลาคม 2569 · ข้อความใน (a): “dishonestly fails to disclose to another person information which he is under a legal duty to disclose”
- Fraud Act 2006 (c. 35), section 4 Fraud by abuse of position — legislation.gov.uk ตรวจถ้อยคำเมื่อ 30 ตุลาคม 2569 · ข้อความในอนุมาตรา (2): “A person may be regarded as having abused his position even though his conduct consisted of an omission rather than an act.”
- Gary S. Becker, Crime and Punishment: An Economic Approach, ใน Gary S. Becker and William M. Landes (eds.), Essays in the Economics of Crime and Punishment (NBER, 1974) บทที่ 1 (ตีพิมพ์ครั้งแรกใน Journal of Political Economy, 1968) — nber.org สำนักงานอ่านหน้าบทเมื่อ 24 ตุลาคม 2569 สำหรับหน้าหลอกลวงออนไลน์ของเว็บไซต์นี้