ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย
สาระสำคัญ
- ทำร้ายร่างกายตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๙๕ คือการทำร้ายผู้อื่นจนเป็นเหตุให้เกิดอันตรายแก่กายหรือจิตใจ อัตราโทษคือจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินสี่หมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ1
- ถ้าการใช้กำลังทำร้ายไม่ถึงกับเป็นเหตุให้เกิดอันตรายแก่กายหรือจิตใจ ความผิดอยู่ในมาตรา ๓๙๑ ซึ่งเป็นความผิดลหุโทษ อัตราโทษคือจำคุกไม่เกินหนึ่งเดือน หรือปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ2
- ถ้าผู้ถูกทำร้ายรับอันตรายสาหัส เช่น เสียอวัยวะ หน้าเสียโฉมอย่างติดตัว หรือป่วยเจ็บจนประกอบกรณียกิจตามปกติไม่ได้เกินกว่ายี่สิบวัน ความผิดอยู่ในมาตรา ๒๙๗ อัตราโทษคือจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงสิบปี และปรับตั้งแต่หนึ่งหมื่นบาทถึงสองแสนบาท3
- ทำร้ายร่างกายตามมาตรา ๒๙๕ และมาตรา ๒๙๗ ไม่ใช่ความผิดอันยอมความได้ เพราะหมวด ๒ ความผิดต่อร่างกายไม่มีบทบัญญัติให้ยอมความได้ ส่วนความผิดลหุโทษตามมาตรา ๓๙๑ และมาตรา ๓๙๐ คดีเลิกกันได้เมื่อผู้ต้องหาชำระค่าปรับตามที่เจ้าพนักงานเปรียบเทียบ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๓๗ และมาตรา ๓๘45
- การกระทำเพื่อป้องกันสิทธิของตนหรือผู้อื่นให้พ้นภยันตรายจากการประทุษร้ายอันละเมิดต่อกฎหมายและใกล้จะถึง ถ้าได้กระทำพอสมควรแก่เหตุ เป็นการป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมายและไม่มีความผิด ตามมาตรา ๖๘6 ถ้าเกินสมควรแก่เหตุ ศาลลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดได้ และถ้าเกิดจากความตื่นเต้น ความตกใจ หรือความกลัว ศาลจะไม่ลงโทษก็ได้ ตามมาตรา ๖๙7
- คดีทำร้ายร่างกายตามมาตรา ๒๙๕ มีอายุความสิบปีนับแต่วันกระทำความผิด ตามมาตรา ๙๕ (๓) ส่วนความผิดลหุโทษตามมาตรา ๓๙๑ มีอายุความหนึ่งปี ตามมาตรา ๙๕ (๕)8
- ผู้เสียหายที่ได้รับอันตรายแก่ร่างกายหรือจิตใจ ยื่นคำร้องขอให้ศาลที่พิจารณาคดีอาญาบังคับจำเลยชดใช้ค่าสินไหมทดแทนได้ในคดีที่พนักงานอัยการเป็นโจทก์ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๔๔/๑9
ทำร้ายร่างกายคืออะไร: องค์ประกอบความผิดตามมาตรา ๒๙๕
ทำร้ายร่างกายตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๙๕ คือการทำร้ายผู้อื่นจนเป็นเหตุให้เกิดอันตรายแก่กายหรือจิตใจของผู้นั้น ผู้กระทำต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินสี่หมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ความผิดนี้อยู่ในลักษณะ ๑๐ ความผิดเกี่ยวกับชีวิตและร่างกาย หมวด ๒ ความผิดต่อร่างกาย ซึ่งมีมาตรา ๒๙๕ ถึงมาตรา ๓๐๐
หน้านี้เขียนสำหรับผู้ถูกกล่าวหาที่ได้รับหมายเรียกหรือรู้ว่ามีการแจ้งความในข้อหาทำร้ายร่างกาย ซึ่งต้องประเมินอัตราโทษ การป้องกันตัว และผลของการตกลงกับผู้เสียหาย และสำหรับผู้เสียหายที่ต้องการรู้ว่าคดีของตนเป็นความผิดฐานใด และจะเรียกค่าสินไหมทดแทนในคดีอาญาได้อย่างไร
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๙๕ผู้ใดทำร้ายผู้อื่นจนเป็นเหตุให้เกิดอันตรายแก่กาย หรือจิตใจของผู้อื่นนั้น ผู้นั้นกระทำความผิดฐานทำร้ายร่างกาย ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินสี่หมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
ถ้อยคำของมาตรา ๒๙๕ แบ่งองค์ประกอบได้สามส่วน ส่วนแรกคือการกระทำ ได้แก่การทำร้ายผู้อื่น ส่วนที่สองคือผล ได้แก่อันตรายแก่กายหรือจิตใจของผู้ถูกทำร้าย ส่วนที่สามคือความสัมพันธ์ระหว่างการกระทำกับผล ซึ่งตัวบทใช้คำว่า “จนเป็นเหตุให้”10 ตัวบทคุ้มครองทั้งร่างกายและจิตใจ ผลของการทำร้ายจึงไม่จำกัดเฉพาะบาดแผลที่มองเห็นได้
ทำร้ายร่างกายกับการใช้กำลังทำร้ายที่ไม่ถึงกับเกิดอันตราย
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๙๑ผู้ใดใช้กำลังทำร้ายผู้อื่นโดยไม่ถึงกับเป็นเหตุให้เกิดอันตรายแก่กายหรือจิตใจ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งเดือน หรือปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
เส้นแบ่งระหว่างมาตรา ๒๙๕ กับมาตรา ๓๙๑ อยู่ที่ผลของการกระทำ ถ้าการใช้กำลังทำร้ายไม่ถึงกับเป็นเหตุให้เกิดอันตรายแก่กายหรือจิตใจ ความผิดอยู่ในมาตรา ๓๙๑ ซึ่งมีโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งเดือน หรือปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ11 อัตราโทษนี้ตรงกับนิยามความผิดลหุโทษในมาตรา ๑๐๒12 และทำให้คดีเลิกกันได้ด้วยการเปรียบเทียบ ซึ่งอธิบายในหัวข้อการยอมความ
ความเห็นของสำนักงาน
เมื่อผู้ถูกกล่าวหานำเรื่องมาปรึกษา สำนักงานตรวจใบรับรองแพทย์และพยานหลักฐานเรื่องผลของการกระทำก่อน เพราะผลที่เกิดแก่ผู้ถูกทำร้ายเป็นตัวกำหนดว่าข้อหาอยู่ในมาตรา ๓๙๑ มาตรา ๒๙๕ หรือมาตรา ๒๙๗ และแต่ละมาตรามีอัตราโทษ อายุความ และทางยุติคดีแตกต่างกันมาก
ทำร้ายร่างกาย โทษเท่าไร: อัตราโทษตามผลของการกระทำ
อัตราโทษของความผิดต่อร่างกายเพิ่มขึ้นตามผลที่เกิดแก่ผู้ถูกทำร้าย การใช้กำลังทำร้ายที่ไม่เกิดอันตรายตามมาตรา ๓๙๑ มีโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งเดือน ทำร้ายร่างกายตามมาตรา ๒๙๕ มีโทษจำคุกไม่เกินสองปี ทำร้ายจนรับอันตรายสาหัสตามมาตรา ๒๙๗ มีโทษจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงสิบปี และทำร้ายจนถึงแก่ความตายโดยไม่มีเจตนาฆ่าตามมาตรา ๒๙๐ มีโทษจำคุกตั้งแต่สามปีถึงสิบห้าปี
| ฐานความผิด | มาตรา | อัตราโทษตามตัวบท |
|---|---|---|
| ใช้กำลังทำร้ายโดยไม่ถึงกับเกิดอันตรายแก่กายหรือจิตใจ | ๓๙๑ | จำคุกไม่เกิน ๑ เดือน หรือปรับไม่เกิน ๑๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ |
| ทำร้ายร่างกาย | ๒๙๕ | จำคุกไม่เกิน ๒ ปี หรือปรับไม่เกิน ๔๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ |
| ทำร้ายร่างกายที่มีลักษณะตามมาตรา ๒๘๙ | ๒๙๖ | จำคุกไม่เกิน ๓ ปี หรือปรับไม่เกิน ๖๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ |
| ทำร้ายร่างกายจนรับอันตรายสาหัส | ๒๙๗ | จำคุก ๖ เดือนถึง ๑๐ ปี และปรับ ๑๐,๐๐๐ ถึง ๒๐๐,๐๐๐ บาท |
| ทำร้ายจนรับอันตรายสาหัส ที่มีลักษณะตามมาตรา ๒๘๙ | ๒๙๘ | จำคุก ๒ ถึง ๑๐ ปี และปรับ ๔๐,๐๐๐ ถึง ๒๐๐,๐๐๐ บาท |
| ไม่มีเจตนาฆ่า แต่ทำร้ายจนถึงแก่ความตาย | ๒๙๐ | จำคุก ๓ ถึง ๑๕ ปี (มีลักษณะตามมาตรา ๒๘๙ จำคุก ๓ ถึง ๒๐ ปี) |
| ประมาทเป็นเหตุให้ผู้อื่นรับอันตรายแก่กายหรือจิตใจ | ๓๙๐ | จำคุกไม่เกิน ๑ เดือน หรือปรับไม่เกิน ๑๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ |
| ประมาทเป็นเหตุให้ผู้อื่นรับอันตรายสาหัส | ๓๐๐ | จำคุกไม่เกิน ๓ ปี หรือปรับไม่เกิน ๖๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ |
อัตราโทษในตารางนำมาจากตัวบทมาตรา ๓๙๑13 มาตรา ๒๙๕14 มาตรา ๒๙๖15 มาตรา ๒๙๗16 มาตรา ๒๙๘17 มาตรา ๒๙๐18 มาตรา ๓๙๐19 และมาตรา ๓๐๐20 ข้อสังเกตคือมาตรา ๒๙๕ และมาตรา ๒๙๖ ใช้คำว่า “หรือปรับ ... หรือทั้งจำทั้งปรับ” ส่วนมาตรา ๒๙๗ และมาตรา ๒๙๘ ใช้คำว่า “และปรับ” และกำหนดโทษขั้นต่ำไว้ด้วย
ทำร้ายร่างกายที่มีลักษณะตามมาตรา ๒๘๙
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๘๙ (ลักษณะที่มาตรา ๒๙๖ และมาตรา ๒๙๘ อ้างถึง)ผู้ใด
(๑) ฆ่าบุพการี
(๒) ฆ่าเจ้าพนักงาน ซึ่งกระทำการตามหน้าที่ หรือเพราะเหตุที่จะกระทำ หรือได้กระทำการตามหน้าที่
(๓) ฆ่าผู้ช่วยเหลือเจ้าพนักงาน ในการที่เจ้าพนักงานนั้นกระทำตามหน้าที่ หรือเพราะเหตุที่บุคคลนั้นจะช่วยหรือได้ช่วยเจ้าพนักงานดังกล่าวแล้ว
(๔) ฆ่าผู้อื่นโดยไตร่ตรองไว้ก่อน
(๕) ฆ่าผู้อื่นโดยทรมานหรือโดยกระทำทารุณโหดร้าย
(๖) ฆ่าผู้อื่นเพื่อตระเตรียมการ หรือเพื่อความสะดวกในการที่จะกระทำความผิดอย่างอื่น หรือ
(๗) ฆ่าผู้อื่นเพื่อจะเอาหรือเอาไว้ซึ่งผลประโยชน์อันเกิดแต่การที่ตนได้กระทำความผิดอื่น เพื่อปกปิดความผิดอื่นของตนหรือเพื่อหลีกเลี่ยงให้พ้นอาญา ในความผิดอื่นที่ตนได้กระทำไว้
ต้องระวางโทษประหารชีวิต
มาตรา ๒๙๖ และมาตรา ๒๙๘ ไม่ได้ระบุลักษณะของการกระทำไว้เอง แต่ใช้ลักษณะในมาตรา ๒๘๙ ซึ่งเป็นเหตุฉกรรจ์ของความผิดฐานฆ่าผู้อื่น2122 ตัวอย่างที่พบในคดีทำร้ายร่างกายคือการทำร้ายบุพการี การทำร้ายเจ้าพนักงานซึ่งกระทำการตามหน้าที่ การทำร้ายโดยไตร่ตรองไว้ก่อน และการทำร้ายโดยทรมานหรือกระทำทารุณโหดร้าย23
อันตรายสาหัสคืออะไร: แปดกรณีตามมาตรา ๒๙๗
อันตรายสาหัสตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๙๗ คือผลของการทำร้ายที่ตัวบทระบุไว้แปดกรณี แบ่งได้เป็นการเสียประสาทสัมผัสหรืออวัยวะ การเสียโฉมหรือจิตพิการอย่างติดตัว การแท้งลูก และการทุพพลภาพหรือป่วยเจ็บที่ยาวนาน ซึ่งรวมการป่วยเจ็บด้วยอาการทุกขเวทนาหรือประกอบกรณียกิจตามปกติไม่ได้เกินกว่ายี่สิบวัน เมื่อการทำร้ายเป็นเหตุให้เกิดอันตรายสาหัส อัตราโทษเพิ่มเป็นจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงสิบปี และปรับตั้งแต่หนึ่งหมื่นบาทถึงสองแสนบาท
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๙๗ผู้ใดกระทำความผิดฐานทำร้ายร่างกายจนเป็นเหตุให้ผู้ถูกกระทำร้ายรับอันตรายสาหัส ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงสิบปี และปรับตั้งแต่หนึ่งหมื่นบาทถึงสองแสนบาท
อันตรายสาหัสนั้น คือ
(๑) ตาบอด หูหนวก ลิ้นขาด หรือเสียฆานประสาท
(๒) เสียอวัยวะสืบพันธุ์หรือความสามารถสืบพันธุ์
(๓) เสียแขน ขา มือ เท้า นิ้วหรืออวัยวะอื่นใด
(๔) หน้าเสียโฉมอย่างติดตัว
(๕) แท้งลูก
(๖) จิตพิการอย่างติดตัว
(๗) ทุพพลภาพ หรือป่วยเจ็บเรื้อรังซึ่งอาจถึงตลอดชีวิต
(๘) ทุพพลภาพหรือป่วยเจ็บด้วยอาการทุกขเวทนาเกินกว่ายี่สิบวัน หรือจนประกอบกรณียกิจตามปกติไม่ได้เกินกว่ายี่สิบวัน
อนุมาตรา (๘) เป็นกรณีที่พบบ่อยที่สุดในทางปฏิบัติ เพราะผูกกับระยะเวลาการรักษาและการกลับไปทำงานตามปกติ ตัวบทใช้เกณฑ์ “เกินกว่ายี่สิบวัน” ผลของบาดแผลที่หายภายในยี่สิบวันจึงไม่เข้าอนุมาตรานี้ แม้จะเป็นบาดแผลที่รุนแรงในขณะเกิดเหตุ24 พยานหลักฐานที่ชี้ประเด็นนี้คือความเห็นแพทย์เรื่องระยะเวลารักษา และข้อเท็จจริงว่าผู้เสียหายประกอบกรณียกิจตามปกติไม่ได้จริงนานเท่าใด
ความเห็นของสำนักงาน
ในคดีที่ข้อหาเปลี่ยนจากมาตรา ๒๙๕ เป็นมาตรา ๒๙๗ ได้ด้วยระยะเวลารักษาไม่กี่วัน สำนักงานตรวจใบรับรองแพทย์ทุกฉบับ วันที่ออกใบรับรอง และความเห็นเรื่องระยะเวลารักษา ทั้งฝ่ายผู้เสียหายและฝ่ายผู้ถูกกล่าวหา เพราะผลของอนุมาตรา (๘) ทำให้อัตราโทษเปลี่ยนจากไม่เกินสองปีเป็นตั้งแต่หกเดือนถึงสิบปี
ทำร้ายร่างกายยอมความได้ไหม: ความผิดอาญาแผ่นดินและการเปรียบเทียบ
ทำร้ายร่างกายตามมาตรา ๒๙๕ ยอมความไม่ได้ เพราะหมวด ๒ ความผิดต่อร่างกาย ซึ่งมีมาตรา ๒๙๕ ถึงมาตรา ๓๐๐ ไม่มีบทบัญญัติให้ความผิดในหมวดนี้เป็นความผิดอันยอมความได้ การตกลงชดใช้ค่าเสียหายกับผู้เสียหายจึงไม่ทำให้คดีระงับ ส่วนความผิดลหุโทษตามมาตรา ๓๙๑ และมาตรา ๓๙๐ คดีเลิกกันได้ด้วยการเปรียบเทียบตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๓๗ และมาตรา ๓๘
ตัวบท · ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๓๗คดีอาญาเลิกกันได้ ดังต่อไปนี้
(๑) ในคดีมีโทษปรับสถานเดียว เมื่อผู้กระทำผิดยินยอมเสียค่าปรับในอัตราอย่างสูงสำหรับความผิดนั้นแก่พนักงานเจ้าหน้าที่ก่อนศาลพิจารณา
(๒) ในคดีความผิดที่เป็นลหุโทษหรือความผิดที่มีอัตราโทษไม่สูงกว่าความผิดลหุโทษ หรือคดีอื่นที่มีโทษปรับสถานเดียวอย่างสูงไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท หรือความผิดต่อกฎหมายเกี่ยวกับภาษีอากรซึ่งมีโทษปรับอย่างสูงไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท เมื่อผู้ต้องหาชำระค่าปรับตามที่พนักงานสอบสวนได้เปรียบเทียบแล้ว
(๓) ในคดีความผิดที่เป็นลหุโทษหรือความผิดที่มีอัตราโทษไม่สูงกว่าความผิดลหุโทษ หรือคดีที่มีโทษปรับสถานเดียวอย่างสูงไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท ซึ่งเกิดในกรุงเทพมหานคร เมื่อผู้ต้องหาชำระค่าปรับตามที่นายตำรวจประจำท้องที่ตั้งแต่ตำแหน่งสารวัตรขึ้นไป หรือนายตำรวจชั้นสัญญาบัตรผู้ทำการในตำแหน่งนั้น ๆ ได้เปรียบเทียบแล้ว
(๔) ในคดีซึ่งเปรียบเทียบได้ตามกฎหมายอื่น เมื่อผู้ต้องหาได้ชำระค่าปรับตามคำเปรียบเทียบของพนักงานเจ้าหน้าที่แล้ว
ตัวบท · ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๓๘ความผิดตามอนุมาตรา (๒) (๓) และ (๔) แห่งมาตราก่อน ถ้าเจ้าพนักงานดังกล่าวในมาตรานั้นเห็นว่าผู้ต้องหาไม่ควรได้รับโทษถึงจำคุกให้มีอำนาจเปรียบเทียบดังนี้
(๑) ให้กำหนดค่าปรับซึ่งผู้ต้องหาจะพึงชำระ ถ้าผู้ต้องหาและผู้เสียหายยินยอมตามนั้น เมื่อผู้ต้องหาได้ชำระเงินค่าปรับตามจำนวนที่เจ้าหน้าที่กำหนดให้ภายในเวลาอันสมควรแต่ไม่เกินสิบห้าวันแล้ว คดีนั้นเป็นอันเสร็จเด็ดขาด
ถ้าผู้ต้องหาไม่ยินยอมตามที่เปรียบเทียบ หรือเมื่อยินยอมแล้ว ไม่ชำระเงินค่าปรับภายในเวลากำหนดในวรรคก่อน ให้ดำเนินคดีต่อไป
(๒) ในคดีมีค่าทดแทน ถ้าผู้เสียหายและผู้ต้องหายินยอมให้เปรียบเทียบ ให้เจ้าหน้าที่กะจำนวนตามที่เห็นควรหรือตามที่คู่ความตกลงกัน
มาตรา ๓๗ (๒) ให้คดีความผิดที่เป็นลหุโทษเลิกกันได้เมื่อผู้ต้องหาชำระค่าปรับตามที่พนักงานสอบสวนเปรียบเทียบแล้ว และมาตรา ๓๗ (๓) ใช้กับคดีที่เกิดในกรุงเทพมหานคร ซึ่งผู้เปรียบเทียบคือนายตำรวจประจำท้องที่ตั้งแต่ตำแหน่งสารวัตรขึ้นไปหรือนายตำรวจชั้นสัญญาบัตรผู้ทำการในตำแหน่งนั้น25 มาตรา ๓๘ กำหนดเงื่อนไขของการเปรียบเทียบไว้ คือเจ้าพนักงานเห็นว่าผู้ต้องหาไม่ควรได้รับโทษถึงจำคุก ผู้ต้องหาและผู้เสียหายยินยอมตามค่าปรับที่กำหนด และผู้ต้องหาชำระค่าปรับภายในเวลาที่กำหนดแต่ไม่เกินสิบห้าวัน เมื่อครบเงื่อนไขแล้ว คดีนั้นเป็นอันเสร็จเด็ดขาด ในคดีที่มีค่าทดแทน ถ้าผู้เสียหายและผู้ต้องหายินยอมให้เปรียบเทียบ เจ้าหน้าที่กะจำนวนค่าทดแทนตามที่เห็นควรหรือตามที่คู่ความตกลงกันได้26
ผลในทางปฏิบัติคือ ข้อหาตามมาตรา ๓๙๑ มีทางยุติคดีในชั้นพนักงานสอบสวนได้เมื่อผู้เสียหายยินยอม แต่ข้อหาตามมาตรา ๒๙๕ ไม่มีทางนี้ แม้ผู้เสียหายจะยินยอมไม่เอาความ คดียังเดินต่อไปตามอำนาจของพนักงานสอบสวนและพนักงานอัยการ ข้อตกลงชดใช้ค่าเสียหายในคดีตามมาตรา ๒๙๕ จึงมีผลเป็นข้อเท็จจริงที่ศาลนำมาพิจารณาเป็นเหตุบรรเทาโทษตามมาตรา ๗๘27 และในการรอการกำหนดโทษหรือรอการลงโทษตามมาตรา ๕๖28
ความเห็นของสำนักงาน
ผู้เสียหายและผู้ถูกกล่าวหามักตกลงกันได้ก่อนที่ข้อหาจะชัด สำนักงานแนะนำให้ทำบันทึกข้อตกลงที่ระบุจำนวนเงิน วิธีชำระ และข้อเท็จจริงเรื่องบาดแผลตามใบรับรองแพทย์ให้ครบ เพราะถ้าข้อหาเป็นมาตรา ๒๙๕ บันทึกนั้นจะเป็นพยานหลักฐานเรื่องการบรรเทาผลร้ายต่อศาล ไม่ใช่เอกสารที่ทำให้คดีจบ
ป้องกันตัวโดยชอบด้วยกฎหมาย และป้องกันตัวเกินกว่าเหตุ: มาตรา ๖๘ และมาตรา ๖๙
การป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมายตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๖๘ ทำให้ผู้กระทำไม่มีความผิด เมื่อครบสี่ส่วน คือ จำต้องกระทำเพื่อป้องกันสิทธิของตนหรือของผู้อื่น ภยันตรายเกิดจากการประทุษร้ายอันละเมิดต่อกฎหมาย ภยันตรายนั้นใกล้จะถึง และกระทำพอสมควรแก่เหตุ ถ้ากระทำเกินสมควรแก่เหตุ มาตรา ๖๙ ให้ศาลลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดได้ และถ้าเกิดจากความตื่นเต้น ความตกใจ หรือความกลัว ศาลจะไม่ลงโทษก็ได้
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๖๘ผู้ใดจำต้องกระทำการใดเพื่อป้องกันสิทธิของตน หรือของผู้อื่น ให้พ้นภยันตรายซึ่งเกิดจากการประทุษร้ายอันละเมิดต่อกฎหมาย และเป็นภยันตรายที่ใกล้จะถึง ถ้าได้กระทำพอสมควรแก่เหตุ การกระทำนั้นเป็นการป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมาย ผู้นั้นไม่มีความผิด
มาตรา ๖๘ ใช้ถ้อยคำว่า “ผู้นั้นไม่มีความผิด”29 ผลของการป้องกันโดยชอบจึงแตกต่างจากเหตุลดโทษ เพราะเมื่อครบองค์ประกอบ การกระทำนั้นไม่เป็นความผิดเลย ส่วนที่มักเป็นประเด็นคือ “ภยันตรายที่ใกล้จะถึง” ซึ่งต้องพิจารณาในขณะที่ผู้กระทำตอบโต้ และ “พอสมควรแก่เหตุ” ซึ่งต้องเทียบวิธีการป้องกันกับภยันตรายที่ผู้กระทำเผชิญอยู่
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๖๙ในกรณีที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๖๗ และมาตรา ๖๘ นั้น ถ้าผู้กระทำได้กระทำไปเกินสมควรแก่เหตุหรือเกินกว่ากรณีแห่งความจำเป็น หรือเกินกว่ากรณีแห่งการจำต้องกระทำเพื่อป้องกัน ศาลจะลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเพียงใดก็ได้ แต่ถ้าการกระทำนั้นเกิดขึ้นจากความตื่นเต้น ความตกใจ หรือความกลัว ศาลจะไม่ลงโทษผู้กระทำก็ได้
มาตรา ๖๙ ใช้เมื่อมีสถานการณ์ที่เข้ามาตรา ๖๘ แต่การกระทำเกินสมควรแก่เหตุ ผลมีสองระดับ ระดับแรก ศาลลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้เพียงใดก็ได้ ระดับที่สอง ถ้าการกระทำเกิดจากความตื่นเต้น ความตกใจ หรือความกลัว ศาลจะไม่ลงโทษก็ได้30 ทั้งสองระดับเป็นดุลพินิจของศาล ผู้กระทำยังมีความผิดตามฐานความผิดนั้น ต่างจากมาตรา ๖๘ ที่ไม่มีความผิด
บันดาลโทสะตามมาตรา ๗๒
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๗๒ผู้ใดบันดาลโทสะโดยถูกข่มเหงอย่างร้ายแรงด้วยเหตุอันไม่เป็นธรรม จึงกระทำความผิดต่อผู้ข่มเหงในขณะนั้น ศาลจะลงโทษผู้นั้นน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเพียงใดก็ได้
บันดาลโทสะเป็นเหตุลดโทษ ไม่ใช่เหตุยกเว้นความผิด ตัวบทกำหนดเงื่อนไขว่าผู้กระทำถูกข่มเหงอย่างร้ายแรงด้วยเหตุอันไม่เป็นธรรม และกระทำความผิดต่อผู้ข่มเหงในขณะนั้น31 ข้อเท็จจริงที่ต่างจากการป้องกันคือ การป้องกันมุ่งปัดภยันตรายที่ยังไม่เกิดหรือกำลังจะเกิด ส่วนบันดาลโทสะเป็นการตอบโต้การข่มเหงที่เกิดขึ้นแล้ว
ความเห็นของสำนักงาน
ข้อต่อสู้เรื่องป้องกันตัวชนะหรือแพ้กันที่ข้อเท็จจริงเรื่องลำดับเหตุการณ์ ใครเริ่มก่อน ภยันตรายอยู่ในระยะใด และวิธีตอบโต้ได้สัดส่วนหรือไม่ สำนักงานจึงให้ความสำคัญกับการเก็บภาพจากกล้องวงจรปิด พยานบุคคลที่เห็นเหตุการณ์ตั้งแต่ต้น และใบรับรองแพทย์ของผู้ถูกกล่าวหาเองด้วย ถ้าผู้ถูกกล่าวหาได้รับบาดเจ็บในเหตุการณ์เดียวกัน
คดีทำร้ายร่างกาย อายุความกี่ปี
อายุความฟ้องคดีทำร้ายร่างกายตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๙๕ คือสิบปีนับแต่วันกระทำความผิด ตามมาตรา ๙๕ (๓) ทำร้ายจนรับอันตรายสาหัสตามมาตรา ๒๙๗ มีอายุความสิบห้าปีตามมาตรา ๙๕ (๒) ส่วนความผิดลหุโทษตามมาตรา ๓๙๑ และมาตรา ๓๙๐ มีอายุความหนึ่งปีตามมาตรา ๙๕ (๕)
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๙๕ในคดีอาญา ถ้ามิได้ฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาลภายในกำหนดดังต่อไปนี้ นับแต่วันกระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ
(๑) ยี่สิบปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษประหารชีวิต จำคุกตลอดชีวิต หรือจำคุกยี่สิบปี
(๒) สิบห้าปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกกว่าเจ็ดปีแต่ยังไม่ถึงยี่สิบปี
(๓) สิบปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกกว่าหนึ่งปีถึงเจ็ดปี
(๔) ห้าปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกกว่าหนึ่งเดือนถึงหนึ่งปี
(๕) หนึ่งปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หนึ่งเดือนลงมา หรือต้องระวางโทษอย่างอื่น
ถ้าได้ฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาลแล้ว ผู้กระทำความผิดหลบหนีหรือวิกลจริต และศาลสั่งงดการพิจารณาไว้จนเกินกำหนดดังกล่าวแล้วนับแต่วันที่หลบหนีหรือวันที่ศาลสั่งงดการพิจารณา ก็ให้ถือว่าเป็นอันขาดอายุความเช่นเดียวกัน
| ฐานความผิด | โทษจำคุกอย่างสูง | อายุความตามมาตรา ๙๕ |
|---|---|---|
| ใช้กำลังทำร้าย มาตรา ๓๙๑ | ๑ เดือน | ๑ ปี (อนุมาตรา (๕)) |
| ประมาทเป็นเหตุให้รับอันตรายแก่กาย มาตรา ๓๙๐ | ๑ เดือน | ๑ ปี (อนุมาตรา (๕)) |
| ทำร้ายร่างกาย มาตรา ๒๙๕ | ๒ ปี | ๑๐ ปี (อนุมาตรา (๓)) |
| ทำร้ายร่างกาย มาตรา ๒๙๖ | ๓ ปี | ๑๐ ปี (อนุมาตรา (๓)) |
| ประมาทเป็นเหตุให้รับอันตรายสาหัส มาตรา ๓๐๐ | ๓ ปี | ๑๐ ปี (อนุมาตรา (๓)) |
| ทำร้ายจนรับอันตรายสาหัส มาตรา ๒๙๗ | ๑๐ ปี | ๑๕ ปี (อนุมาตรา (๒)) |
| ไม่มีเจตนาฆ่าแต่ทำร้ายจนถึงแก่ความตาย มาตรา ๒๙๐ วรรคแรก | ๑๕ ปี | ๑๕ ปี (อนุมาตรา (๒)) |
ตารางนี้ใช้อัตราโทษจำคุกอย่างสูงตามตัวบทของแต่ละมาตรา32 คดีลหุโทษมีอายุความสั้นมาก คดีตามมาตรา ๓๙๑ ต้องฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาลภายในหนึ่งปีนับแต่วันกระทำความผิด มิฉะนั้นเป็นอันขาดอายุความ ผู้เสียหายจึงควรร้องทุกข์โดยเร็ว
ขั้นตอนดำเนินคดีทำร้ายร่างกาย และการเรียกค่าสินไหมทดแทน
ผู้เสียหายในคดีทำร้ายร่างกายเรียกค่าสินไหมทดแทนได้สองทาง ทางแรกคือยื่นคำร้องในคดีอาญาที่พนักงานอัยการเป็นโจทก์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๔๔/๑ ซึ่งต้องยื่นก่อนเริ่มสืบพยาน ทางที่สองคือฟ้องคดีละเมิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๔๒๐ ซึ่งคุ้มครองความเสียหายแก่ชีวิต ร่างกาย และอนามัย
มาตรา ๔๔/๑ ให้ผู้เสียหายที่ได้รับอันตรายแก่ชีวิต ร่างกาย หรือจิตใจ ยื่นคำร้องต่อศาลที่พิจารณาคดีอาญาขอให้บังคับจำเลยชดใช้ค่าสินไหมทดแทน คำร้องต้องยื่นก่อนเริ่มสืบพยาน หรือถ้าไม่มีการสืบพยาน ก่อนศาลวินิจฉัยชี้ขาดคดี และต้องแสดงรายละเอียดตามสมควรเกี่ยวกับความเสียหายและจำนวนค่าสินไหมทดแทนที่เรียกร้อง33 มาตรา ๔๒๐ ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์บัญญัติให้ผู้ที่จงใจหรือประมาทเลินเล่อทำต่อบุคคลอื่นโดยผิดกฎหมายให้เขาเสียหายแก่ร่างกายหรืออนามัย ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน34
สำหรับผู้เสียหาย
- เข้ารับการรักษาและขอใบรับรองแพทย์ ที่ระบุบาดแผลและระยะเวลารักษา เพราะเป็นพยานหลักฐานหลักที่แยกมาตรา ๓๙๑ มาตรา ๒๙๕ และมาตรา ๒๙๗ ออกจากกัน
- ร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวน พร้อมพยานบุคคล ภาพจากกล้องวงจรปิด และข้อความหรือภาพที่เกี่ยวกับเหตุการณ์
- รวบรวมหลักฐานความเสียหาย เช่น ค่ารักษาพยาบาล รายได้ที่ขาดไประหว่างรักษา เพื่อใช้ในคำร้องตามมาตรา ๔๔/๑ ภายในกำหนดก่อนเริ่มสืบพยาน
สำหรับผู้ถูกกล่าวหา
- ตรวจข้อหาในหมายเรียกหรือหมายจับ ว่าเป็นมาตรา ๓๙๑ มาตรา ๒๙๕ มาตรา ๒๙๖ หรือมาตรา ๒๙๗ เพราะมีผลต่ออัตราโทษ อายุความ ทางยุติคดี และการปล่อยชั่วคราว
- รวบรวมพยานหลักฐานเรื่องลำดับเหตุการณ์ ถ้าจะยกข้อต่อสู้เรื่องการป้องกันตามมาตรา ๖๘ หรือเหตุตามมาตรา ๖๙ และมาตรา ๗๒
- เตรียมการปล่อยชั่วคราว ในกรณีถูกจับหรือถูกฟ้อง ซึ่งอธิบายในหน้า ประกันตัวผู้ต้องหา ของเว็บไซต์นี้
กฎหมายเปรียบเทียบ: ทำร้ายร่างกายและการป้องกันตัวในกฎหมายอังกฤษและเยอรมัน
กฎหมายอังกฤษแยกการทำร้ายที่ไม่ร้ายแรงออกเป็นความผิดที่พิจารณาโดยวิธีพิจารณาอย่างย่อ คล้ายความผิดลหุโทษตามมาตรา ๓๙๑ ของไทย ส่วนกฎหมายเยอรมันกำหนดให้ทำร้ายร่างกายโดยเจตนาตาม § 223 ดำเนินคดีได้เมื่อมีคำร้องขอ เว้นแต่มีประโยชน์สาธารณะเป็นพิเศษ ซึ่งต่างจากไทยที่ทำร้ายร่างกายตามมาตรา ๒๙๕ ยอมความไม่ได้ และกฎหมายเยอรมันยกเว้นโทษผู้ที่ป้องกันเกินขอบเขตเพราะความสับสน ความกลัว หรือความตกใจ ใกล้เคียงกับมาตรา ๖๙ ของไทย
อังกฤษ
Criminal Justice Act 1988 section 39 บัญญัติว่า common assault และ battery (การทำร้ายและการใช้กำลังต่อบุคคลในฐานธรรมดา) เป็น summary offences (ความผิดที่พิจารณาโดยวิธีพิจารณาอย่างย่อ) มีโทษปรับไม่เกิน level 5 ของ standard scale (อัตราปรับมาตรฐาน) หรือจำคุกไม่เกินหกเดือน หรือทั้งสองอย่าง[ต่างประเทศ ๑] ส่วน Offences Against the Person Act 1861 section 47 เป็นความผิดฐาน assault occasioning actual bodily harm (ทำร้ายจนเป็นเหตุให้เกิดอันตรายแก่กาย) ซึ่งตัวบทกำหนดโทษสำหรับผู้ที่ถูกพิพากษาลงโทษตามคำฟ้องแบบ indictment[ต่างประเทศ ๒]
เยอรมนี
§ 223 วรรค (1) StGB (ประมวลกฎหมายอาญาเยอรมัน) เอาผิดผู้ที่ทำร้ายร่างกายผู้อื่นหรือทำให้สุขภาพของผู้อื่นเสียหาย มีโทษจำคุกไม่เกินห้าปีหรือปรับ และวรรค (2) บัญญัติว่าการพยายามกระทำความผิดต้องรับโทษ[ต่างประเทศ ๓] § 230 วรรค (1) กำหนดให้ทำร้ายร่างกายโดยเจตนาตาม § 223 และโดยประมาทตาม § 229 ดำเนินคดีได้เมื่อมีคำร้องขอเท่านั้น เว้นแต่หน่วยงานผู้ดำเนินคดีเห็นว่าต้องดำเนินคดีเองเพราะมีประโยชน์สาธารณะเป็นพิเศษ[ต่างประเทศ ๔] § 32 นิยามการป้องกันว่าเป็นการต่อสู้ที่จำเป็นเพื่อปัดการโจมตีที่มิชอบซึ่งกำลังเกิดขึ้นจากตนเองหรือผู้อื่น และการกระทำที่จำเป็นเพื่อการป้องกันไม่เป็นการกระทำที่มิชอบ[ต่างประเทศ ๕] และ § 33 บัญญัติว่าผู้ที่ป้องกันเกินขอบเขตเพราะความสับสน ความกลัว หรือความตกใจ ไม่ต้องรับโทษ[ต่างประเทศ ๖]
| ประเด็น | ไทย | อังกฤษ | เยอรมนี |
|---|---|---|---|
| ทำร้ายที่ไม่ถึงขั้นบาดเจ็บ | ลหุโทษ จำคุกไม่เกิน ๑ เดือน (มาตรา ๓๙๑) | summary offence จำคุกไม่เกิน ๖ เดือน (CJA 1988 s.39) | ไม่ได้ตรวจในรอบนี้ |
| ทำร้ายร่างกายฐานหลัก | จำคุกไม่เกิน ๒ ปี (มาตรา ๒๙๕) | ไม่ได้ตรวจอัตราโทษในรอบนี้ (OAPA 1861 s.47) | จำคุกไม่เกิน ๕ ปีหรือปรับ (§ 223) |
| ต้องมีคำร้องขอของผู้เสียหายหรือไม่ | ไม่ต้อง ยอมความไม่ได้ | ไม่ได้ตรวจในรอบนี้ | ต้องมี เว้นแต่ประโยชน์สาธารณะเป็นพิเศษ (§ 230) |
| ป้องกันเกินขอบเขตเพราะความกลัวหรือตกใจ | ศาลจะไม่ลงโทษก็ได้ (มาตรา ๖๙) | ไม่ได้ตรวจในรอบนี้ | ไม่ต้องรับโทษ (§ 33) |
ข้อสังเกตต่อกฎหมายไทยมีสองประการ ประการแรก ไทยและเยอรมนีให้ผลแก่การป้องกันเกินขอบเขตที่เกิดจากความกลัวหรือความตกใจคล้ายกัน แต่ไทยใช้ถ้อยคำ “ศาลจะไม่ลงโทษผู้กระทำก็ได้” ซึ่งเป็นดุลพินิจ ส่วนเยอรมนีใช้ถ้อยคำว่าไม่ต้องรับโทษ ประการที่สอง เยอรมนีให้ผู้เสียหายเป็นผู้ตัดสินใจว่าจะดำเนินคดีทำร้ายร่างกายฐานหลักหรือไม่ ขณะที่ไทยถือว่าทำร้ายร่างกายตามมาตรา ๒๙๕ เป็นความผิดที่รัฐดำเนินคดีได้เองแม้ผู้เสียหายไม่ประสงค์ ข้อความภาษาไทยในหัวข้อนี้เป็นการสรุปของสำนักงาน ไม่ใช่คำแปลอย่างเป็นทางการ
มุมมองนิติเศรษฐศาสตร์: อัตราโทษที่ไล่ตามความเสียหาย และผลของการยอมความ
ในมุมมองนิติเศรษฐศาสตร์ การที่ประมวลกฎหมายอาญาไล่อัตราโทษตามผลของการทำร้าย ตั้งแต่มาตรา ๓๙๑ มาตรา ๒๙๕ มาตรา ๒๙๗ จนถึงมาตรา ๒๙๐ อธิบายได้ด้วยแนวคิดว่าผู้กระทำความผิดตอบสนองต่อความหนักของโทษ และโทษที่ไล่ตามความเสียหายให้แรงจูงใจแก่ผู้ที่เริ่มใช้กำลังแล้วให้หยุดก่อนความเสียหายจะร้ายแรงขึ้น
Gary S. Becker เสนอใน Crime and Punishment: An Economic Approach ว่าการตัดสินใจกระทำความผิดตอบสนองต่อความน่าจะเป็นที่จะถูกลงโทษและความหนักของโทษ และนโยบายที่มีประสิทธิภาพต้องชั่งต้นทุนการบังคับใช้กฎหมายกับความเสียหายที่ลดลงได้[ต่างประเทศ ๗] เมื่อนำกรอบนี้มาอ่านความผิดต่อร่างกาย จะเห็นสองด้าน
ด้านที่หนึ่ง โทษที่ไล่ตามผลของการกระทำ ถ้าโทษของการทำร้ายจนบาดเจ็บเล็กน้อยเท่ากับโทษของการทำร้ายจนรับอันตรายสาหัส ผู้ที่เริ่มทำร้ายแล้วจะไม่มีแรงจูงใจเพิ่มเติมให้หยุด อัตราโทษที่เพิ่มจากไม่เกินสองปีตามมาตรา ๒๙๕ เป็นตั้งแต่หกเดือนถึงสิบปีตามมาตรา ๒๙๗35 จึงทำหน้าที่สร้างต้นทุนเพิ่มสำหรับความเสียหายส่วนที่เพิ่มขึ้น
ด้านที่สอง ความผิดอันยอมความได้กับต้นทุนการบังคับใช้ การให้ผู้เสียหายเป็นผู้ตัดสินใจดำเนินคดี เช่น § 230 ของเยอรมนี ลดต้นทุนของรัฐในคดีที่คู่กรณีเยียวยากันเองได้ แต่ก็เปิดโอกาสให้ผู้กระทำที่มีกำลังทางการเงินซื้อการไม่ถูกดำเนินคดี การที่ไทยไม่ให้ทำร้ายร่างกายตามมาตรา ๒๙๕ ยอมความได้ แต่เปิดทางเปรียบเทียบในความผิดลหุโทษตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๓๘36 เป็นการเลือกจุดกึ่งกลาง คือให้การเยียวยากันเองยุติคดีได้เฉพาะความผิดที่ความเสียหายต่ำ ข้อสรุปในหัวข้อนี้เป็นการวิเคราะห์ของสำนักงาน ไม่ใช่คำวินิจฉัยของศาลหรือเหตุผลที่ผู้ร่างกฎหมายระบุไว้
คำถามที่พบบ่อยเรื่องทำร้ายร่างกายและการป้องกันตัว
คำถามในหัวข้อนี้มาจากคำค้นที่ผู้ค้นพิมพ์จริงเกี่ยวกับทำร้ายร่างกายและการป้องกันตัว คำตอบเป็นหลักทั่วไปตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๕๖ ๖๘ ๖๙ ๗๒ ๗๘ ๙๕ ๑๐๒ ๒๘๙ ๒๙๐ ๒๙๕ ถึง ๒๙๘ ๓๐๐ ๓๙๐ และ ๓๙๑ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๓๗ ๓๘ และ ๔๔/๑ และประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๔๒๐ ผลของแต่ละคดีขึ้นกับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานของคดีนั้น
ทำร้ายร่างกาย มาตราอะไร โทษเท่าไร
ทำร้ายร่างกายอยู่ในประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๙๕ ผู้ทำร้ายผู้อื่นจนเป็นเหตุให้เกิดอันตรายแก่กายหรือจิตใจ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินสี่หมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ถ้าผู้ถูกทำร้ายรับอันตรายสาหัส ความผิดอยู่ในมาตรา ๒๙๗ มีโทษจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงสิบปี และปรับตั้งแต่หนึ่งหมื่นบาทถึงสองแสนบาท
ทำร้ายร่างกาย ยอมความได้ไหม
ทำร้ายร่างกายตามมาตรา ๒๙๕ และมาตรา ๒๙๗ ยอมความไม่ได้ เพราะหมวดความผิดต่อร่างกายไม่มีบทบัญญัติให้ยอมความได้ การตกลงชดใช้ค่าเสียหายจึงไม่ทำให้คดีระงับ แต่ศาลนำมาพิจารณาเป็นเหตุบรรเทาโทษได้ ส่วนการใช้กำลังทำร้ายที่ไม่ถึงกับเกิดอันตรายตามมาตรา ๓๙๑ เป็นความผิดลหุโทษ คดีเลิกกันได้ด้วยการเปรียบเทียบตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๓๗ และมาตรา ๓๘
ทำร้ายร่างกาย ปรับกี่บาท
มาตรา ๒๙๕ กำหนดโทษปรับไม่เกินสี่หมื่นบาท โดยศาลอาจลงโทษจำคุกไม่เกินสองปี ปรับ หรือทั้งจำทั้งปรับ ส่วนมาตรา ๓๙๑ กำหนดโทษปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท จำนวนที่ลงจริงในแต่ละคดีขึ้นกับดุลพินิจของศาล หรือในความผิดลหุโทษ ขึ้นกับการเปรียบเทียบของเจ้าพนักงานตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๓๘
อันตรายสาหัส คืออะไร
มาตรา ๒๙๗ ระบุอันตรายสาหัสไว้แปดกรณี ได้แก่ ตาบอด หูหนวก ลิ้นขาด หรือเสียฆานประสาท เสียอวัยวะสืบพันธุ์หรือความสามารถสืบพันธุ์ เสียแขน ขา มือ เท้า นิ้ว หรืออวัยวะอื่น หน้าเสียโฉมอย่างติดตัว แท้งลูก จิตพิการอย่างติดตัว ทุพพลภาพหรือป่วยเจ็บเรื้อรังซึ่งอาจถึงตลอดชีวิต และทุพพลภาพหรือป่วยเจ็บด้วยอาการทุกขเวทนาเกินกว่ายี่สิบวันหรือจนประกอบกรณียกิจตามปกติไม่ได้เกินกว่ายี่สิบวัน
ป้องกันตัว ต้องทำอย่างไรจึงไม่มีความผิด
มาตรา ๖๘ กำหนดให้การกระทำเพื่อป้องกันสิทธิของตนหรือของผู้อื่นให้พ้นภยันตรายซึ่งเกิดจากการประทุษร้ายอันละเมิดต่อกฎหมาย และเป็นภยันตรายที่ใกล้จะถึง เป็นการป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมาย ถ้าได้กระทำพอสมควรแก่เหตุ และผู้นั้นไม่มีความผิด องค์ประกอบทุกส่วนต้องพิสูจน์จากข้อเท็จจริงของเหตุการณ์
ป้องกันตัวเกินกว่าเหตุ มีโทษไหม
มีความผิด แต่ศาลลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้เพียงใดก็ได้ตามมาตรา ๖๙ และถ้าการกระทำเกิดจากความตื่นเต้น ความตกใจ หรือความกลัว ศาลจะไม่ลงโทษผู้กระทำก็ได้ ทั้งสองกรณีเป็นดุลพินิจของศาล
บันดาลโทสะ ลดโทษได้ไหม
ได้ตามมาตรา ๗๒ ถ้าผู้กระทำบันดาลโทสะเพราะถูกข่มเหงอย่างร้ายแรงด้วยเหตุอันไม่เป็นธรรม และกระทำความผิดต่อผู้ข่มเหงในขณะนั้น ศาลจะลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้เพียงใดก็ได้ บันดาลโทสะเป็นเหตุลดโทษ ไม่ใช่เหตุที่ทำให้ไม่มีความผิด
ทำร้ายร่างกาย อายุความกี่ปี
ทำร้ายร่างกายตามมาตรา ๒๙๕ มีอายุความสิบปีนับแต่วันกระทำความผิดตามมาตรา ๙๕ (๓) ทำร้ายจนรับอันตรายสาหัสตามมาตรา ๒๙๗ มีอายุความสิบห้าปีตามมาตรา ๙๕ (๒) ส่วนความผิดลหุโทษตามมาตรา ๓๙๑ มีอายุความหนึ่งปีตามมาตรา ๙๕ (๕) ภายในกำหนดนี้ต้องฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาล
ตกลงจ่ายค่าเสียหายแล้ว คดีทำร้ายร่างกายจบไหม
ถ้าข้อหาเป็นมาตรา ๒๙๕ หรือมาตรา ๒๙๗ คดีไม่จบเพราะยอมความไม่ได้ การชดใช้เป็นการบรรเทาผลร้ายซึ่งศาลพิจารณาเป็นเหตุบรรเทาโทษตามมาตรา ๗๘ และในการรอการลงโทษตามมาตรา ๕๖ ได้ ถ้าข้อหาเป็นความผิดลหุโทษตามมาตรา ๓๙๑ และผู้ต้องหากับผู้เสียหายยินยอมตามการเปรียบเทียบ เมื่อผู้ต้องหาชำระค่าปรับภายในเวลาที่กำหนดแต่ไม่เกินสิบห้าวัน คดีเป็นอันเสร็จเด็ดขาดตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๓๘
ถูกทำร้ายร่างกาย เรียกค่าเสียหายได้อย่างไร
ในคดีที่พนักงานอัยการเป็นโจทก์ ผู้เสียหายยื่นคำร้องต่อศาลที่พิจารณาคดีอาญาขอให้บังคับจำเลยชดใช้ค่าสินไหมทดแทนได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๔๔/๑ โดยต้องยื่นก่อนเริ่มสืบพยาน หรือฟ้องคดีละเมิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๔๒๐
ทำร้ายเจ้าพนักงาน โทษหนักกว่าปกติไหม
หนักกว่า ถ้าทำร้ายเจ้าพนักงานซึ่งกระทำการตามหน้าที่ ความผิดมีลักษณะตามมาตรา ๒๘๙ (๒) ทำให้ทำร้ายร่างกายเข้ามาตรา ๒๙๖ ซึ่งมีโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และถ้าเป็นเหตุให้รับอันตรายสาหัส เข้ามาตรา ๒๙๘ ซึ่งมีโทษจำคุกตั้งแต่สองปีถึงสิบปี และปรับตั้งแต่สี่หมื่นบาทถึงสองแสนบาท
แหล่งอ้างอิงกฎหมายต่างประเทศและนิติเศรษฐศาสตร์
ตัวบทกฎหมายอังกฤษในหน้านี้สำนักงานเปิดอ่านจากเว็บไซต์ทางการ legislation.gov.uk ฉบับปรับปรุงล่าสุด ตัวบทกฎหมายเยอรมันเปิดอ่านจาก gesetze-im-internet.de ของกระทรวงยุติธรรมเยอรมัน และงานวิชาการด้านนิติเศรษฐศาสตร์ตรวจกับหน้าของ National Bureau of Economic Research (สำนักวิจัยเศรษฐกิจแห่งชาติสหรัฐ) เมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569 ข้อความภาษาไทยข้างต้นเป็นการสรุปของสำนักงาน ไม่ใช่คำแปลอย่างเป็นทางการ
- Criminal Justice Act 1988 (c. 33), section 39 Common assault and battery to be summary offences — legislation.gov.uk ฉบับ Latest available (Revised) ตรวจเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569 · ข้อความในอนุมาตรา (1): “Common assault and battery shall be summary offences” · “to imprisonment for a term not exceeding six months, or to both.”
- Offences Against the Person Act 1861 (c. 100), section 47 — legislation.gov.uk ตรวจเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569 · ข้อความ: “Whosoever shall be convicted upon an indictment of any assault occasioning actual bodily harm shall be liable”
- Strafgesetzbuch (StGB) § 223 Körperverletzung — gesetze-im-internet.de ตรวจเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569 · ข้อความในวรรค (1): “Wer eine andere Person körperlich mißhandelt oder an der Gesundheit schädigt, wird mit Freiheitsstrafe bis zu fünf Jahren oder mit Geldstrafe bestraft.” · วรรค (2): “Der Versuch ist strafbar.”
- Strafgesetzbuch (StGB) § 230 Strafantrag — gesetze-im-internet.de ตรวจเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569 · ข้อความส่วนต้นของวรรค (1): “Die vorsätzliche Körperverletzung nach § 223 und die fahrlässige Körperverletzung nach § 229 werden nur auf Antrag verfolgt”
- Strafgesetzbuch (StGB) § 32 Notwehr — gesetze-im-internet.de ตรวจเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569 · ข้อความในวรรค (1): “Wer eine Tat begeht, die durch Notwehr geboten ist, handelt nicht rechtswidrig.”
- Strafgesetzbuch (StGB) § 33 Überschreitung der Notwehr — gesetze-im-internet.de ตรวจเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569 · ข้อความ: “Überschreitet der Täter die Grenzen der Notwehr aus Verwirrung, Furcht oder Schrecken, so wird er nicht bestraft.”
- Gary S. Becker, Crime and Punishment: An Economic Approach, ใน Gary S. Becker and William M. Landes (eds.), Essays in the Economics of Crime and Punishment (NBER, 1974) บทที่ 1 — nber.org ตรวจข้อมูลบทเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569