ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย
สาระสำคัญ
- ปลอมเอกสารตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๖๔ คือการทำเอกสารปลอมขึ้นทั้งฉบับหรือบางส่วน เติม ตัดทอน หรือแก้ไขข้อความในเอกสารที่แท้จริง ประทับตราปลอม หรือลงลายมือชื่อปลอม โดยประการที่น่าจะเกิดความเสียหายแก่ผู้อื่นหรือประชาชน และกระทำเพื่อให้ผู้หนึ่งผู้ใดหลงเชื่อว่าเป็นเอกสารที่แท้จริง อัตราโทษคือจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ1
- ถ้าเอกสารที่ปลอมเป็นเอกสารสิทธิหรือเอกสารราชการ อัตราโทษเพิ่มเป็นจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงห้าปี และปรับตั้งแต่หนึ่งหมื่นบาทถึงหนึ่งแสนบาท ตามมาตรา ๒๖๕2 และถ้าเป็นเอกสารสิทธิอันเป็นเอกสารราชการ พินัยกรรม ใบหุ้น ตั๋วเงิน หรือบัตรเงินฝาก จำคุกตั้งแต่หนึ่งปีถึงสิบปี ตามมาตรา ๒๖๖3
- ผู้ใช้หรืออ้างเอกสารปลอมในประการที่น่าจะเกิดความเสียหาย ต้องระวางโทษเท่ากับผู้ปลอม และถ้าผู้ใช้เป็นผู้ปลอมเอง ให้ลงโทษตามมาตรา ๒๖๘ แต่กระทงเดียว4
- การแจ้งให้เจ้าพนักงานผู้กระทำการตามหน้าที่จดข้อความอันเป็นเท็จลงในเอกสารมหาชนหรือเอกสารราชการ เป็นความผิดตามมาตรา ๒๖๗ อัตราโทษคือจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ5
- ปลอมเอกสารยอมความไม่ได้ เพราะหมวด ๓ ความผิดเกี่ยวกับเอกสาร ซึ่งมีมาตรา ๒๖๔ ถึงมาตรา ๒๖๙ ไม่มีบทบัญญัติให้ความผิดในหมวดนี้เป็นความผิดอันยอมความได้
- คดีปลอมเอกสารตามมาตรา ๒๖๔ และมาตรา ๒๖๕ มีอายุความสิบปีนับแต่วันกระทำความผิด ตามมาตรา ๙๕ (๓) ส่วนมาตรา ๒๖๖ ซึ่งมีโทษจำคุกอย่างสูงสิบปี มีอายุความสิบห้าปี ตามมาตรา ๙๕ (๒)6
ปลอมเอกสารคืออะไร: องค์ประกอบความผิดตามมาตรา ๒๖๔
ปลอมเอกสารตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๖๔ คือการทำเอกสารปลอมขึ้นทั้งฉบับหรือแต่ส่วนหนึ่งส่วนใด การเติม ตัดทอน หรือแก้ไขข้อความในเอกสารที่แท้จริง การประทับตราปลอม หรือการลงลายมือชื่อปลอมในเอกสาร ซึ่งต้องกระทำโดยประการที่น่าจะเกิดความเสียหายแก่ผู้อื่นหรือประชาชน และเพื่อให้ผู้หนึ่งผู้ใดหลงเชื่อว่าเป็นเอกสารที่แท้จริง ความผิดนี้อยู่ในลักษณะ ๗ ความผิดเกี่ยวกับการปลอมและการแปลง หมวด ๓ ความผิดเกี่ยวกับเอกสาร ซึ่งมีมาตรา ๒๖๔ ถึงมาตรา ๒๖๙
หน้านี้เขียนสำหรับผู้ถูกกล่าวหาในข้อหาปลอมเอกสาร ใช้เอกสารปลอม หรือแจ้งให้เจ้าพนักงานจดข้อความเท็จ ซึ่งต้องประเมินฐานความผิดและอัตราโทษ และสำหรับผู้เสียหายที่พบว่ามีผู้ปลอมลายมือชื่อ แก้ไขสัญญา หรือใช้เอกสารปลอมทำนิติกรรมแทนตน
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๖๔ผู้ใดทำเอกสารปลอมขึ้นทั้งฉบับหรือแต่ส่วนหนึ่งส่วนใด เติมหรือตัดทอนข้อความ หรือแก้ไขด้วยประการใด ๆ ในเอกสารที่แท้จริง หรือประทับตราปลอม หรือลงลายมือชื่อปลอมในเอกสาร โดยประการที่น่าจะเกิดความเสียหายแก่ผู้อื่นหรือประชาชน ถ้าได้กระทำเพื่อให้ผู้หนึ่งผู้ใดหลงเชื่อว่าเป็นเอกสารที่แท้จริง ผู้นั้นกระทำความผิดฐานปลอมเอกสาร ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
ผู้ใดกรอกข้อความลงในแผ่นกระดาษหรือวัตถุอื่นใดซึ่งมีลายมือชื่อของผู้อื่นโดยไม่ได้รับความยินยอม หรือโดยฝ่าฝืนคำสั่งของผู้อื่นนั้น ถ้าได้กระทำเพื่อนำเอาเอกสารนั้นไปใช้ในกิจการที่อาจเกิดเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใดหรือประชาชน ให้ถือว่าผู้นั้นปลอมเอกสาร ต้องระวางโทษเช่นเดียวกัน
ถ้อยคำของมาตรา ๒๖๔ วรรคแรก แบ่งองค์ประกอบได้สามส่วน ส่วนแรกคือการกระทำ ซึ่งตัวบทระบุไว้หลายรูปแบบ ได้แก่ ทำเอกสารปลอมขึ้นทั้งฉบับหรือบางส่วน เติมหรือตัดทอนข้อความ แก้ไขเอกสารที่แท้จริง ประทับตราปลอม และลงลายมือชื่อปลอม ส่วนที่สองคือการกระทำต้องเป็นไปในประการที่น่าจะเกิดความเสียหายแก่ผู้อื่นหรือประชาชน ส่วนที่สามคือมูลเหตุจูงใจ ได้แก่การกระทำเพื่อให้ผู้หนึ่งผู้ใดหลงเชื่อว่าเป็นเอกสารที่แท้จริง7 ถ้อยคำ “น่าจะเกิดความเสียหาย” แสดงว่าความเสียหายไม่จำเป็นต้องเกิดขึ้นจริง เพียงแต่การกระทำต้องอยู่ในลักษณะที่อาจก่อความเสียหายได้
กรอกข้อความในกระดาษที่มีลายมือชื่อผู้อื่น
มาตรา ๒๖๔ วรรคสอง ให้ถือว่าเป็นการปลอมเอกสาร เมื่อผู้กระทำกรอกข้อความลงในกระดาษหรือวัตถุอื่นซึ่งมีลายมือชื่อของผู้อื่น โดยไม่ได้รับความยินยอมหรือโดยฝ่าฝืนคำสั่งของผู้นั้น และกระทำเพื่อนำเอกสารนั้นไปใช้ในกิจการที่อาจเกิดเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใดหรือประชาชน8 กรณีที่พบบ่อยคือการกรอกจำนวนเงินหรือข้อความลงในแบบฟอร์มที่ลงลายมือชื่อไว้ล่วงหน้า เกินกว่าที่เจ้าของลายมือชื่อตกลงไว้
เอกสาร เอกสารราชการ และเอกสารสิทธิ
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑ (๗) (๘) และ (๙)ในประมวลกฎหมายนี้
(๗) “เอกสาร” หมายความว่า กระดาษหรือวัตถุอื่นใดซึ่งได้ทำให้ปรากฏความหมายด้วยตัวอักษร ตัวเลข ผังหรือแผนแบบอย่างอื่น จะเป็นโดยวิธีพิมพ์ถ่ายภาพหรือวิธีอื่นอันเป็นหลักฐานแห่งความหมายนั้น
(๘) “เอกสารราชการ” หมายความว่า เอกสารซึ่งเจ้าพนักงานได้ทำขึ้นหรือรับรองในหน้าที่ และให้หมายความรวมถึงสำเนาเอกสารนั้น ๆ ที่เจ้าพนักงานได้รับรองในหน้าที่ด้วย
(๙) “เอกสารสิทธิ” หมายความว่า เอกสารที่เป็นหลักฐานแห่งการก่อ เปลี่ยนแปลง โอน สงวนหรือระงับซึ่งสิทธิ
มาตรา ๑ นิยามคำสามคำที่กำหนดอัตราโทษของความผิดฐานปลอมเอกสาร “เอกสาร” คือกระดาษหรือวัตถุอื่นซึ่งทำให้ปรากฏความหมายด้วยตัวอักษร ตัวเลข ผัง หรือแผนแบบอย่างอื่น “เอกสารราชการ” คือเอกสารที่เจ้าพนักงานทำขึ้นหรือรับรองในหน้าที่ รวมถึงสำเนาที่เจ้าพนักงานรับรองในหน้าที่ และ “เอกสารสิทธิ” คือเอกสารที่เป็นหลักฐานแห่งการก่อ เปลี่ยนแปลง โอน สงวน หรือระงับซึ่งสิทธิ9 การจัดประเภทเอกสารตามนิยามนี้เป็นขั้นแรกของการประเมินอัตราโทษทุกครั้ง
ความเห็นของสำนักงาน
เมื่อผู้ถูกกล่าวหานำเรื่องมาปรึกษา สำนักงานจัดประเภทเอกสารตามมาตรา ๑ (๗) (๘) และ (๙) ก่อน แล้วจึงตรวจองค์ประกอบเรื่องความน่าจะเกิดความเสียหาย และเจตนาให้ผู้อื่นหลงเชื่อ เพราะประเภทเอกสารเปลี่ยนอัตราโทษจากไม่เกินสามปีตามมาตรา ๒๖๔ เป็นตั้งแต่หนึ่งปีถึงสิบปีตามมาตรา ๒๖๖ ได้
ปลอมเอกสาร โทษเท่าไร: มาตรา ๒๖๔ ๒๖๕ และ ๒๖๖
ปลอมเอกสารทั่วไปตามมาตรา ๒๖๔ มีโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ปลอมเอกสารสิทธิหรือเอกสารราชการตามมาตรา ๒๖๕ มีโทษจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงห้าปี และปรับตั้งแต่หนึ่งหมื่นบาทถึงหนึ่งแสนบาท และปลอมเอกสารห้าประเภทตามมาตรา ๒๖๖ มีโทษจำคุกตั้งแต่หนึ่งปีถึงสิบปี และปรับตั้งแต่สองหมื่นบาทถึงสองแสนบาท
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๖๕ผู้ใดปลอมเอกสารสิทธิหรือเอกสารราชการ ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงห้าปี และปรับตั้งแต่หนึ่งหมื่นบาทถึงหนึ่งแสนบาท
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๖๖ผู้ใดปลอมเอกสารดังต่อไปนี้
(๑) เอกสารสิทธิอันเป็นเอกสารราชการ
(๒) พินัยกรรม
(๓) ใบหุ้น ใบหุ้นกู้ หรือใบสำคัญของใบหุ้นหรือใบหุ้นกู้
(๔) ตั๋วเงิน หรือ
(๕) บัตรเงินฝาก
ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หนึ่งปีถึงสิบปี และปรับตั้งแต่สองหมื่นบาทถึงสองแสนบาท
| ฐานความผิด | มาตรา | อัตราโทษตามตัวบท |
|---|---|---|
| ปลอมเอกสาร | ๒๖๔ | จำคุกไม่เกิน ๓ ปี หรือปรับไม่เกิน ๖๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ |
| ปลอมเอกสารสิทธิหรือเอกสารราชการ | ๒๖๕ | จำคุก ๖ เดือนถึง ๕ ปี และปรับ ๑๐,๐๐๐ ถึง ๑๐๐,๐๐๐ บาท |
| ปลอมเอกสารสิทธิอันเป็นเอกสารราชการ พินัยกรรม ใบหุ้น ใบหุ้นกู้ ตั๋วเงิน หรือบัตรเงินฝาก | ๒๖๖ | จำคุก ๑ ถึง ๑๐ ปี และปรับ ๒๐,๐๐๐ ถึง ๒๐๐,๐๐๐ บาท |
| แจ้งให้เจ้าพนักงานจดข้อความเท็จลงในเอกสารมหาชนหรือเอกสารราชการ | ๒๖๗ | จำคุกไม่เกิน ๓ ปี หรือปรับไม่เกิน ๖๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ |
| ใช้หรืออ้างเอกสารปลอม | ๒๖๘ | ตามอัตราโทษของมาตรา ๒๖๔ ถึง ๒๖๗ ที่เอกสารนั้นเกิดจากการกระทำความผิด |
| ผู้ประกอบวิชาชีพทำคำรับรองเป็นเอกสารอันเป็นเท็จ | ๒๖๙ | จำคุกไม่เกิน ๒ ปี หรือปรับไม่เกิน ๔๐,๐๐๐ บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ |
อัตราโทษในตารางนำมาจากตัวบทมาตรา ๒๖๔ ถึงมาตรา ๒๖๙1011121314 ข้อสังเกตคือมาตรา ๒๖๕ และมาตรา ๒๖๖ ใช้คำว่า “และปรับ” และกำหนดโทษขั้นต่ำ ต่างจากมาตรา ๒๖๔ ที่ใช้คำว่า “หรือปรับ ... หรือทั้งจำทั้งปรับ” และไม่มีโทษขั้นต่ำ
ใช้เอกสารปลอม: มาตรา ๒๖๘ และการลงโทษกระทงเดียว
ผู้ใช้หรืออ้างเอกสารที่เกิดจากการปลอมตามมาตรา ๒๖๔ ถึงมาตรา ๒๖๖ หรือจากการแจ้งความเท็จตามมาตรา ๒๖๗ ในประการที่น่าจะเกิดความเสียหายแก่ผู้อื่นหรือประชาชน ต้องระวางโทษเท่ากับโทษของมาตรานั้น ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๖๘ และถ้าผู้ใช้เป็นผู้ปลอมเอกสารเอง ให้ลงโทษตามมาตรา ๒๖๘ แต่กระทงเดียว
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๖๘ผู้ใดใช้หรืออ้างเอกสารอันเกิดจากการกระทำความผิดตามมาตรา ๒๖๔ มาตรา ๒๖๕ มาตรา ๒๖๖ หรือมาตรา ๒๖๗ ในประการที่น่าจะเกิดความเสียหายแก่ผู้อื่นหรือประชาชน ต้องระวางโทษดังที่บัญญัติไว้ในมาตรานั้น ๆ
ถ้าผู้กระทำความผิดตามวรรคแรกเป็นผู้ปลอมเอกสารนั้น หรือเป็นผู้แจ้งให้เจ้าพนักงานจดข้อความนั้นเองให้ลงโทษตามมาตรานี้แต่กระทงเดียว
มาตรา ๒๖๘ แยกผู้ใช้เอกสารปลอมออกจากผู้ปลอม ผู้ที่ไม่ได้ปลอมเอกสารเองแต่นำเอกสารปลอมไปใช้หรืออ้าง ยังต้องรับโทษตามอัตราของมาตราที่เอกสารนั้นเกิดจากการกระทำความผิด15 วรรคสองกำหนดว่าผู้ที่ทั้งปลอมและใช้เอกสารนั้นเอง ให้ลงโทษตามมาตรา ๒๖๘ แต่กระทงเดียว ข้อนี้มีผลต่อการกำหนดโทษ เพราะการปลอมกับการใช้เอกสารฉบับเดียวกันไม่ถูกนับเป็นสองกระทงแยกกัน
ความผิดฐานใช้เอกสารปลอมเป็นความผิดที่ต้องกระทำโดยเจตนา ผู้ที่ไม่รู้ข้อเท็จจริงว่าเอกสารเป็นเอกสารปลอม จะถือว่าประสงค์ต่อผลหรือเล็งเห็นผลมิได้ ตามมาตรา ๕๙ วรรคสาม16 ประเด็นของคดีจึงมักอยู่ที่พยานหลักฐานเรื่องความรู้ของผู้ใช้ เช่น แหล่งที่มาของเอกสาร ผู้ที่ส่งมอบเอกสารให้ และความผิดปกติของเอกสารที่ผู้ใช้ควรเห็นได้
เอกสารปลอมมักถูกใช้ร่วมกับการหลอกลวงเพื่อให้ได้ทรัพย์สิน เช่น การใช้หนังสือมอบอำนาจปลอมหรือหลักฐานการโอนเงินปลอม ในกรณีนี้อาจมีความผิดฐานฉ้อโกงร่วมด้วย ซึ่งอธิบายไว้ในหน้า ฉ้อโกงและยักยอกทรัพย์
แจ้งให้เจ้าพนักงานจดข้อความเท็จลงในเอกสารราชการ: มาตรา ๒๖๗
การแจ้งให้เจ้าพนักงานผู้กระทำการตามหน้าที่จดข้อความอันเป็นเท็จลงในเอกสารมหาชนหรือเอกสารราชการ ซึ่งมีวัตถุประสงค์สำหรับใช้เป็นพยานหลักฐาน โดยประการที่น่าจะเกิดความเสียหายแก่ผู้อื่นหรือประชาชน เป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๖๗ อัตราโทษคือจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๖๗ผู้ใดแจ้งให้เจ้าพนักงาน ผู้กระทำการตามหน้าที่จดข้อความอันเป็นเท็จลงในเอกสารมหาชนหรือเอกสารราชการ ซึ่งมีวัตถุประสงค์สำหรับใช้เป็นพยานหลักฐานโดยประการที่น่าจะเกิดความเสียหายแก่ผู้อื่นหรือประชาชน ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
ความผิดตามมาตรา ๒๖๗ ต่างจากการปลอมเอกสารตรงที่ผู้กระทำไม่ได้ทำเอกสารปลอมขึ้นเอง แต่ใช้เจ้าพนักงานซึ่งทำเอกสารโดยสุจริตเป็นผู้จดข้อความเท็จตามที่ตนแจ้ง ตัวบทจำกัดเฉพาะเอกสารมหาชนหรือเอกสารราชการซึ่งมีวัตถุประสงค์สำหรับใช้เป็นพยานหลักฐาน17 ผู้ที่นำเอกสารซึ่งเกิดจากการแจ้งความเท็จนั้นไปใช้หรืออ้าง มีความผิดตามมาตรา ๒๖๘ ด้วย18
คำรับรองอันเป็นเท็จของผู้ประกอบวิชาชีพ: มาตรา ๒๖๙
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๖๙ผู้ใดในการประกอบการงานในวิชาแพทย์ กฎหมาย บัญชีหรือวิชาชีพอื่นใด ทำคำรับรองเป็นเอกสารอันเป็นเท็จ โดยประการที่น่าจะเกิดความเสียหายแก่ผู้อื่นหรือประชาชน ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินสี่หมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
ผู้ใดโดยทุจริตใช้หรืออ้างคำรับรองอันเกิดจากการกระทำความผิดตามวรรคแรก ต้องระวางโทษเช่นเดียวกัน
มาตรา ๒๖๙ ใช้กับผู้ที่ทำคำรับรองเป็นเอกสารอันเป็นเท็จในการประกอบการงานในวิชาแพทย์ กฎหมาย บัญชี หรือวิชาชีพอื่น และผู้ที่โดยทุจริตใช้หรืออ้างคำรับรองนั้น19 ความผิดนี้ต่างจากการปลอมเอกสาร เพราะเอกสารเป็นของแท้ ผู้ออกเอกสารมีอำนาจออกจริง แต่ข้อความที่รับรองไม่เป็นความจริง
ปลอมเอกสารยอมความได้ไหม และอายุความกี่ปี
ปลอมเอกสารยอมความไม่ได้ เพราะหมวด ๓ ความผิดเกี่ยวกับเอกสาร ซึ่งมีมาตรา ๒๖๔ ถึงมาตรา ๒๖๙ ไม่มีบทบัญญัติให้ความผิดในหมวดนี้เป็นความผิดอันยอมความได้ การตกลงกับผู้เสียหายจึงไม่ทำให้คดีระงับ อายุความฟ้องคดีปลอมเอกสารตามมาตรา ๒๖๔ และมาตรา ๒๖๕ คือสิบปีนับแต่วันกระทำความผิด และตามมาตรา ๒๖๖ คือสิบห้าปี ตามมาตรา ๙๕
ตัวบท · ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๙๕ในคดีอาญา ถ้ามิได้ฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาลภายในกำหนดดังต่อไปนี้ นับแต่วันกระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ
(๑) ยี่สิบปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษประหารชีวิต จำคุกตลอดชีวิต หรือจำคุกยี่สิบปี
(๒) สิบห้าปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกกว่าเจ็ดปีแต่ยังไม่ถึงยี่สิบปี
(๓) สิบปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกกว่าหนึ่งปีถึงเจ็ดปี
(๔) ห้าปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกกว่าหนึ่งเดือนถึงหนึ่งปี
(๕) หนึ่งปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หนึ่งเดือนลงมา หรือต้องระวางโทษอย่างอื่น
ถ้าได้ฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาลแล้ว ผู้กระทำความผิดหลบหนีหรือวิกลจริต และศาลสั่งงดการพิจารณาไว้จนเกินกำหนดดังกล่าวแล้วนับแต่วันที่หลบหนีหรือวันที่ศาลสั่งงดการพิจารณา ก็ให้ถือว่าเป็นอันขาดอายุความเช่นเดียวกัน
| ฐานความผิด | โทษจำคุกอย่างสูง | อายุความตามมาตรา ๙๕ |
|---|---|---|
| ปลอมเอกสาร มาตรา ๒๖๔ | ๓ ปี | ๑๐ ปี (อนุมาตรา (๓)) |
| ปลอมเอกสารสิทธิหรือเอกสารราชการ มาตรา ๒๖๕ | ๕ ปี | ๑๐ ปี (อนุมาตรา (๓)) |
| ปลอมเอกสารตามมาตรา ๒๖๖ | ๑๐ ปี | ๑๕ ปี (อนุมาตรา (๒)) |
| แจ้งให้เจ้าพนักงานจดข้อความเท็จ มาตรา ๒๖๗ | ๓ ปี | ๑๐ ปี (อนุมาตรา (๓)) |
| คำรับรองอันเป็นเท็จของผู้ประกอบวิชาชีพ มาตรา ๒๖๙ | ๒ ปี | ๑๐ ปี (อนุมาตรา (๓)) |
ความผิดฐานใช้เอกสารปลอมตามมาตรา ๒๖๘ ใช้อัตราโทษของมาตราที่เอกสารนั้นเกิดจากการกระทำความผิด อายุความจึงตามอัตราโทษนั้นด้วย และนับแต่วันที่กระทำความผิดฐานใช้หรืออ้างเอกสารนั้น2021 เมื่อคดียอมความไม่ได้ การชดใช้ค่าเสียหายหรือการคืนสิทธิแก่ผู้เสียหายจึงเป็นข้อเท็จจริงที่ศาลนำมาพิจารณาเป็นเหตุบรรเทาโทษตามมาตรา ๗๘22 และในการรอการกำหนดโทษหรือรอการลงโทษตามมาตรา ๕๖23
ขั้นตอนเมื่อพบเอกสารปลอม หรือถูกกล่าวหาว่าปลอมเอกสาร
ผู้เสียหายจากเอกสารปลอมควรเก็บรักษาเอกสารต้นฉบับและเอกสารที่ถูกปลอมไว้เป็นพยานหลักฐาน แล้วร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวน ส่วนผู้ถูกกล่าวหาควรตรวจว่าข้อหาเป็นมาตราใด เอกสารเป็นเอกสารประเภทใดตามมาตรา ๑ และข้อเท็จจริงเรื่องเจตนาและความรู้มีพยานหลักฐานใดรองรับ
สำหรับผู้เสียหาย
- เก็บต้นฉบับและเอกสารที่สงสัยว่าปลอม ไม่เขียนหรือแก้ไขเพิ่มเติมบนเอกสาร เพราะต้นฉบับใช้ตรวจพิสูจน์ลายมือชื่อและการแก้ไข
- รวบรวมตัวอย่างลายมือชื่อที่แท้จริง ในเอกสารที่ทำในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน เพื่อใช้เปรียบเทียบ
- ร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวน ปลอมเอกสารไม่ใช่ความผิดอันยอมความได้ จึงไม่อยู่ใต้กำหนดร้องทุกข์สามเดือนตามมาตรา ๙๖ แต่ยังอยู่ใต้อายุความตามมาตรา ๙๕24
- แจ้งหน่วยงานหรือผู้ที่รับเอกสารปลอม เช่น ธนาคาร สำนักงานที่ดิน หรือคู่สัญญา เพื่อระงับการใช้เอกสารนั้นต่อไป
สำหรับผู้ถูกกล่าวหา
- ตรวจข้อหาในหมายเรียกหรือหมายจับ ว่าเป็นมาตรา ๒๖๔ ๒๖๕ ๒๖๖ ๒๖๗ หรือ ๒๖๘ เพราะมีผลต่ออัตราโทษ อายุความ และการปล่อยชั่วคราว
- รวบรวมพยานหลักฐานเรื่องความยินยอมและความรู้ เช่น หนังสือมอบอำนาจ ข้อความสนทนาที่แสดงความยินยอมของเจ้าของลายมือชื่อ และแหล่งที่มาของเอกสาร
- เตรียมการปล่อยชั่วคราว ในกรณีถูกจับหรือถูกฟ้อง ซึ่งอธิบายในหน้า ประกันตัวผู้ต้องหา ของเว็บไซต์นี้
ความเห็นของสำนักงาน
ในคดีที่ข้อพิพาทแท้จริงคือขอบเขตของการมอบอำนาจ เช่น ผู้ได้รับมอบอำนาจกรอกข้อความเกินกว่าที่ตกลง ประเด็นจะอยู่ที่มาตรา ๒๖๔ วรรคสอง ว่าการกรอกข้อความนั้นไม่ได้รับความยินยอมหรือฝ่าฝืนคำสั่งของเจ้าของลายมือชื่อหรือไม่ สำนักงานจึงขอดูหลักฐานการมอบหมายทุกชิ้นตั้งแต่ต้น เพราะเป็นพยานหลักฐานที่ชี้ขาดทั้งสองฝ่าย
กฎหมายเปรียบเทียบ: ปลอมเอกสารในกฎหมายอังกฤษและกฎหมายเยอรมัน
กฎหมายอังกฤษกำหนดความผิดฐานปลอมเอกสารไว้ใน Forgery and Counterfeiting Act 1981 และมีโทษจำคุกอย่างสูงสิบปี ส่วนกฎหมายเยอรมันรวมการทำเอกสารปลอม การแก้ไขเอกสารแท้ และการใช้เอกสารปลอมไว้ในบทเดียว คือ § 267 StGB และมีบทเฉพาะเรื่องการทำให้มีการบันทึกข้อความเท็จในเอกสารมหาชนใน § 271 ซึ่งใกล้เคียงกับมาตรา ๒๖๗ ของไทย
อังกฤษ: Forgery and Counterfeiting Act 1981
section 1 บัญญัติว่าบุคคลมีความผิดฐาน forgery (ปลอมเอกสาร) ถ้าทำ false instrument (ตราสารหรือเอกสารปลอม) โดยมีเจตนาที่ตนหรือผู้อื่นจะใช้เพื่อชักนำให้ผู้หนึ่งผู้ใดยอมรับว่าเป็นของแท้ และเพราะการยอมรับนั้นจึงกระทำหรืองดเว้นกระทำการบางอย่างอันเป็นผลร้ายแก่ตนหรือผู้อื่น[ต่างประเทศ ๑] section 6 วรรค (2) และ (3) กำหนดโทษจำคุกไม่เกินสิบปีเมื่อลงโทษ on indictment (การพิพากษาลงโทษตามคำฟ้องแบบ indictment) สำหรับความผิดตาม section 1 ถึง 4 และบางอนุมาตราของ section 5[ต่างประเทศ ๒]
เยอรมนี: Strafgesetzbuch
§ 267 วรรค (1) StGB เอาผิดผู้ที่ทำเอกสารปลอม แก้ไขเอกสารแท้ หรือใช้เอกสารปลอมหรือเอกสารที่ถูกแก้ไข เพื่อหลอกลวงในการติดต่อทางกฎหมาย มีโทษจำคุกไม่เกินห้าปีหรือปรับ และวรรค (2) บัญญัติว่าการพยายามกระทำความผิดต้องรับโทษ[ต่างประเทศ ๓] § 271 ว่าด้วย mittelbare Falschbeurkundung (การทำให้มีการบันทึกข้อความเท็จโดยอ้อม) เอาผิดผู้ที่ทำให้ข้อความ การดำเนินการ หรือข้อเท็จจริงที่สำคัญต่อสิทธิหรือนิติสัมพันธ์ ถูกบันทึกในเอกสารมหาชน สมุด แฟ้มข้อมูล หรือทะเบียน ว่าได้เกิดขึ้น ทั้งที่ไม่ได้เกิดขึ้นหรือเกิดขึ้นต่างไปจากนั้น มีโทษจำคุกไม่เกินสามปีหรือปรับ[ต่างประเทศ ๔]
| ประเด็น | ไทย | อังกฤษ | เยอรมนี |
|---|---|---|---|
| องค์ประกอบด้านเจตนา | เพื่อให้ผู้หนึ่งผู้ใดหลงเชื่อว่าเป็นเอกสารที่แท้จริง และน่าจะเกิดความเสียหาย (มาตรา ๒๖๔) | เจตนาให้ยอมรับว่าเป็นของแท้และกระทำการอันเป็นผลร้าย (s.1) | เพื่อหลอกลวงในการติดต่อทางกฎหมาย (§ 267) |
| การปลอมกับการใช้ | แยกเป็นมาตรา ๒๖๔ ถึง ๒๖๖ และมาตรา ๒๖๘ ลงโทษกระทงเดียวถ้าผู้ปลอมใช้เอง | ไม่ได้ตรวจบทว่าด้วยการใช้ในรอบนี้ | รวมในบทเดียว (§ 267) |
| โทษจำคุกอย่างสูงของฐานหลัก | ๓ ปี (มาตรา ๒๖๔) ถึง ๑๐ ปี (มาตรา ๒๖๖) | ๑๐ ปี (s.6) | ๕ ปี (§ 267 วรรค (1)) |
| ทำให้เจ้าพนักงานบันทึกข้อความเท็จ | จำคุกไม่เกิน ๓ ปี หรือปรับ (มาตรา ๒๖๗) | ไม่ได้ตรวจในรอบนี้ | จำคุกไม่เกิน ๓ ปีหรือปรับ (§ 271) |
ข้อสังเกตต่อกฎหมายไทยมีสองประการ ประการแรก ไทยจัดอัตราโทษตามประเภทของเอกสาร โดยเอกสารสิทธิ เอกสารราชการ และเอกสารห้าประเภทในมาตรา ๒๖๖ มีโทษสูงขึ้นเป็นลำดับ ขณะที่ § 267 ของเยอรมนีใช้อัตราเดียวสำหรับเอกสารทั่วไป ประการที่สอง มาตรา ๒๖๗ ของไทยและ § 271 ของเยอรมนีมีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเท่ากันที่สามปี ทั้งสองบทคุ้มครองความน่าเชื่อถือของเอกสารมหาชนจากการใช้เจ้าพนักงานที่สุจริตเป็นเครื่องมือ ข้อความภาษาไทยในหัวข้อนี้เป็นการสรุปของสำนักงาน ไม่ใช่คำแปลอย่างเป็นทางการ
มุมมองนิติเศรษฐศาสตร์: ความน่าเชื่อถือของเอกสารและต้นทุนการตรวจสอบ
ในมุมมองนิติเศรษฐศาสตร์ เอกสารที่เชื่อถือได้ลดต้นทุนการตรวจสอบของทุกฝ่ายในการทำธุรกรรม การปลอมเอกสารจึงก่อความเสียหายเกินกว่าผู้เสียหายรายเดียว เพราะเมื่อความน่าเชื่อถือของเอกสารประเภทหนึ่งลดลง ทุกคนที่รับเอกสารประเภทนั้นต้องเพิ่มการตรวจสอบ การที่มาตรา ๒๖๔ ใช้เกณฑ์ “น่าจะเกิดความเสียหาย” แทนความเสียหายที่เกิดขึ้นจริง สอดคล้องกับเหตุผลนี้
Gary S. Becker เสนอใน Crime and Punishment: An Economic Approach ว่าการตัดสินใจกระทำความผิดตอบสนองต่อความน่าจะเป็นที่จะถูกลงโทษและความหนักของโทษ และนโยบายที่มีประสิทธิภาพต้องชั่งต้นทุนการบังคับใช้กฎหมายกับความเสียหายที่ลดลงได้[ต่างประเทศ ๕] เมื่อนำกรอบนี้มาอ่านหมวดความผิดเกี่ยวกับเอกสาร จะเห็นสองด้าน
ด้านที่หนึ่ง อัตราโทษตามมูลค่าความเชื่อถือของเอกสาร เอกสารที่ระบบเศรษฐกิจพึ่งพามากที่สุด เช่น ตั๋วเงิน ใบหุ้น และเอกสารสิทธิอันเป็นเอกสารราชการ อยู่ในมาตรา ๒๖๖ ซึ่งมีโทษจำคุกตั้งแต่หนึ่งปีถึงสิบปี25 เพราะการปลอมเอกสารเหล่านี้ก่อต้นทุนการตรวจสอบแก่ผู้รับเอกสารจำนวนมาก
ด้านที่สอง การเอาผิดผู้ใช้เอกสารปลอม เอกสารปลอมก่อความเสียหายเมื่อถูกนำไปใช้ มาตรา ๒๖๘ จึงเอาผิดผู้ใช้ในอัตราเดียวกับผู้ปลอม26 การทำให้ผู้ใช้รับความเสี่ยงเท่ากับผู้ปลอม ลดอุปสงค์ต่อเอกสารปลอมและผลตอบแทนของการปลอม ข้อสรุปในหัวข้อนี้เป็นการวิเคราะห์ของสำนักงาน ไม่ใช่คำวินิจฉัยของศาลหรือเหตุผลที่ผู้ร่างกฎหมายระบุไว้
คำถามที่พบบ่อยเรื่องปลอมเอกสาร
คำถามในหัวข้อนี้มาจากคำค้นที่ผู้ค้นพิมพ์จริงเกี่ยวกับปลอมเอกสาร คำตอบเป็นหลักทั่วไปตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑ (๗) (๘) (๙) ๕๖ ๕๙ ๗๘ ๙๕ ๙๖ และ ๒๖๔ ถึง ๒๖๙ ผลของแต่ละคดีขึ้นกับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานของคดีนั้น
ปลอมเอกสาร มาตราอะไร โทษเท่าไร
ปลอมเอกสารอยู่ในประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๒๖๔ มีโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ถ้าเป็นเอกสารสิทธิหรือเอกสารราชการ เป็นความผิดตามมาตรา ๒๖๕ มีโทษจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงห้าปี และปรับตั้งแต่หนึ่งหมื่นบาทถึงหนึ่งแสนบาท
ปลอมลายเซ็น ผิดกฎหมายไหม
การลงลายมือชื่อปลอมในเอกสาร โดยประการที่น่าจะเกิดความเสียหายแก่ผู้อื่นหรือประชาชน และเพื่อให้ผู้หนึ่งผู้ใดหลงเชื่อว่าเป็นเอกสารที่แท้จริง เป็นความผิดฐานปลอมเอกสารตามมาตรา ๒๖๔ อัตราโทษเพิ่มขึ้นตามประเภทของเอกสารตามมาตรา ๒๖๕ และมาตรา ๒๖๖
ปลอมเอกสาร ยอมความได้ไหม
ไม่ได้ หมวด ๓ ความผิดเกี่ยวกับเอกสาร ซึ่งมีมาตรา ๒๖๔ ถึงมาตรา ๒๖๙ ไม่มีบทบัญญัติให้เป็นความผิดอันยอมความได้ การตกลงชดใช้ค่าเสียหายจึงไม่ทำให้คดีระงับ แต่ศาลนำมาพิจารณาเป็นเหตุบรรเทาโทษตามมาตรา ๗๘ ได้
ใช้เอกสารปลอม โทษเท่าไร
ผู้ใช้หรืออ้างเอกสารปลอมในประการที่น่าจะเกิดความเสียหาย ต้องระวางโทษเท่ากับโทษของมาตราที่เอกสารนั้นเกิดจากการกระทำความผิด ตามมาตรา ๒๖๘ และถ้าผู้ใช้เป็นผู้ปลอมเอง ให้ลงโทษตามมาตรา ๒๖๘ แต่กระทงเดียว
ปลอมเอกสาร อายุความกี่ปี
ปลอมเอกสารตามมาตรา ๒๖๔ และมาตรา ๒๖๕ มีอายุความสิบปีนับแต่วันกระทำความผิดตามมาตรา ๙๕ (๓) ส่วนมาตรา ๒๖๖ ซึ่งมีโทษจำคุกอย่างสูงสิบปี มีอายุความสิบห้าปีตามมาตรา ๙๕ (๒)
เอกสารราชการ คืออะไร
เอกสารราชการตามมาตรา ๑ (๘) มีสองกลุ่ม กลุ่มแรกคือเอกสารที่เจ้าพนักงานทำขึ้นหรือรับรองในหน้าที่ กลุ่มที่สองคือสำเนาของเอกสารนั้นที่เจ้าพนักงานรับรองในหน้าที่ การปลอมเอกสารราชการเป็นความผิดตามมาตรา ๒๖๕ มีโทษจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงห้าปี และปรับตั้งแต่หนึ่งหมื่นบาทถึงหนึ่งแสนบาท
เอกสารสิทธิ คืออะไร
มาตรา ๑ (๙) นิยามเอกสารสิทธิว่าเอกสารที่เป็นหลักฐานแห่งการก่อ เปลี่ยนแปลง โอน สงวน หรือระงับซึ่งสิทธิ ปลอมเอกสารสิทธิเป็นความผิดตามมาตรา ๒๖๕ และถ้าเป็นเอกสารสิทธิอันเป็นเอกสารราชการ เป็นความผิดตามมาตรา ๒๖๖ (๑)
กรอกข้อความในเอกสารที่เซ็นไว้ล่วงหน้า ผิดไหม
มาตรา ๒๖๔ วรรคสอง ให้ถือว่าเป็นการปลอมเอกสาร ถ้าผู้กระทำกรอกข้อความลงในกระดาษหรือวัตถุอื่นซึ่งมีลายมือชื่อของผู้อื่น โดยไม่ได้รับความยินยอมหรือโดยฝ่าฝืนคำสั่งของผู้นั้น และกระทำเพื่อนำเอกสารไปใช้ในกิจการที่อาจเกิดเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใดหรือประชาชน
แจ้งข้อความเท็จให้เจ้าหน้าที่จดลงในเอกสาร ผิดอะไร
เป็นความผิดตามมาตรา ๒๖๗ ถ้าแจ้งให้เจ้าพนักงานผู้กระทำการตามหน้าที่จดข้อความอันเป็นเท็จลงในเอกสารมหาชนหรือเอกสารราชการซึ่งมีวัตถุประสงค์สำหรับใช้เป็นพยานหลักฐาน โดยประการที่น่าจะเกิดความเสียหายแก่ผู้อื่นหรือประชาชน มีโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
แพทย์หรือนักบัญชีออกเอกสารรับรองเท็จ ผิดอะไร
มาตรา ๒๖๙ เอาผิดผู้ที่ทำคำรับรองเป็นเอกสารอันเป็นเท็จในการประกอบการงานในวิชาแพทย์ กฎหมาย บัญชี หรือวิชาชีพอื่น โดยประการที่น่าจะเกิดความเสียหาย มีโทษจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินสี่หมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และผู้ที่โดยทุจริตใช้หรืออ้างคำรับรองนั้นต้องระวางโทษเช่นเดียวกัน
แหล่งอ้างอิงกฎหมายต่างประเทศและนิติเศรษฐศาสตร์
ตัวบทกฎหมายอังกฤษในหน้านี้สำนักงานเปิดอ่านจากเว็บไซต์ทางการ legislation.gov.uk ฉบับปรับปรุงล่าสุด ตัวบทกฎหมายเยอรมันเปิดอ่านจาก gesetze-im-internet.de ของกระทรวงยุติธรรมเยอรมัน และงานวิชาการด้านนิติเศรษฐศาสตร์ตรวจกับหน้าของ National Bureau of Economic Research (สำนักวิจัยเศรษฐกิจแห่งชาติสหรัฐ) ระหว่างวันที่ 7 และ 8 พฤศจิกายน 2569 ข้อความภาษาไทยข้างต้นเป็นการสรุปของสำนักงาน ไม่ใช่คำแปลอย่างเป็นทางการ
- Forgery and Counterfeiting Act 1981 (c. 45), section 1 The offence of forgery — legislation.gov.uk ฉบับ Latest available (Revised) ตรวจเมื่อ 8 พฤศจิกายน 2569 · ข้อความ: “A person is guilty of forgery if he makes a false instrument, with the intention that he or another shall use it to induce somebody to accept it as genuine, and by reason of so accepting it to do or not to do some act to his own or any other person’s prejudice.”
- Forgery and Counterfeiting Act 1981 (c. 45), section 6 Penalties for offences under Part I, subsections (2) and (3) — legislation.gov.uk ตรวจเมื่อ 8 พฤศจิกายน 2569 · ข้อความในอนุมาตรา (2): “shall be liable on conviction on indictment to imprisonment for a term not exceeding ten years”
- Strafgesetzbuch (StGB) § 267 Urkundenfälschung — gesetze-im-internet.de ตรวจเมื่อ 8 พฤศจิกายน 2569 · ข้อความในวรรค (1): “Wer zur Täuschung im Rechtsverkehr eine unechte Urkunde herstellt, eine echte Urkunde verfälscht oder eine unechte oder verfälschte Urkunde gebraucht, wird mit Freiheitsstrafe bis zu fünf Jahren oder mit Geldstrafe bestraft.” · วรรค (2): “Der Versuch ist strafbar.”
- Strafgesetzbuch (StGB) § 271 Mittelbare Falschbeurkundung — gesetze-im-internet.de ตรวจเมื่อ 8 พฤศจิกายน 2569 · ข้อความส่วนท้ายของวรรค (1): “wird mit Freiheitsstrafe bis zu drei Jahren oder mit Geldstrafe bestraft.”
- Gary S. Becker, Crime and Punishment: An Economic Approach, ใน Gary S. Becker and William M. Landes (eds.), Essays in the Economics of Crime and Punishment (NBER, 1974) บทที่ 1 — nber.org ตรวจข้อมูลบทเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2569